కృతజ్ఞత

కృతజ్ఞత

సాహితీమిత్రులారా!

శ్రీమదాంధ్రమహాభారతంలో 
"అనుశాసనిక పర్వం"
మొదటి ఆశ్వాసంలో ధర్మరాజు భీష్ముని
ఈ విధంగా అడిగాడు -
తమ జీవితాలకు ఆధారమైన యజమాని యెడల
అతని దగ్గర బతికే వారెట్లా నడచుకోవాలో చెప్పుమని
అడగగా భీష్ముడు ఈ విధంగా చెప్పాడు.

విను కాశీశశ్వరు దేశం
బున నొక లుబ్ధకుఁడు వేఁట పోయిన చోటన్
ఘనతర విషదిగ్ధ శరం
బున నేసిన మృగము ద్పి భూజము దాఁకెన్

(కాశీదేశంలో ఒక వేటగాడున్నాడు.
వాడొక రోజు వేటకు పోయి విషంపూసిన బాణాన్ని
ఒక జింకపై వేయగా అది తప్పిపోయి ఒక చెట్టుకు
తగిలింది.)

పూవులఁ గాయలఁ బెరిగిన
యా వృక్షము శుష్కమయ్యె నవ్విషమున ధా
త్రీవర తదీయ కోటర
మావాసము గాఁగ నొక మహాశుకముండున్

(పూలతో కాయలతో ఏపుగా పెరిగిన చెట్టి
ఆ విషపుబాణమువల్ల నిలువునా ఎండిపోయింది
ఆ చెట్టు తొర్రలో ఒక పెద్ద చిలుక వుండేది.)

అది తరువు విడిచి పోవక,
హృదయంబున భక్తి పేర్మి నెండను గాలిన్
బెదరక, ధృతిమైనయ్యెడఁ
గదలక యుండె, ననుజీవిగౌరరవ మెసఁగన్

(అది ఆ చెట్టు ఎండిపోయినా ఎండకు గాలికి బెదరక
ఆ చెట్టును ఆశ్రయించే ఉన్నది. ఇన్నాళ్లు తనకాశ్రయ
మిచ్చిందన్న గొరవభావంతో ఎటూవెళ్లక అక్కడే వుంది.)

దాని యుదాత్తవృత్తము శ
               తకిరతుఁ డాత్మ నెఱింగివచ్చి బెం
డైనది యిమ్మహీజము మ
               హా తరువుల్ ఫలవృద్ధినొంది యి
క్కాన ననేకముల్ గలుగఁ 
               గా నిటు లేటికి నిందు నిల్వ నో
మానిత కీరమా యనియు
               మానుష భంగిక రూపమొప్పఁగన్

(ఇంద్రుడు చిలుక వృత్తాంతమంతా తెలిసి అక్కడి వచ్చి
ఓ చిలుకా ఈ అడవిలో ఇన్ని రకాల ఫలించిన వృక్షాలుండగా
 ఎండిపోయిన దీన్నే ఆశ్రయించున్నావెందుకు అన్నాడు)

అనిన విని యాశుకంబు
(అనగా చిలుక విని)

అనయము పండుచుండు నెడ
               నాశ్రయమొప్పిన నిల్చి, యెండి పో
యిన తఱిఁ బాసిపోక తగ
               వెట్లు కృతఘ్నతకాదె యివ్విధం
బనిమిషనాథ యన్న నతఁ
               డచ్చెరువంది పురాకృతోప సం
జనిత విశేషమీ ఖగము,
               జానుగ నున్న నెఱింగె, దీనికిన్

(చెట్లు పండినపు ఉండి ఎండినపుడు విడిచి వెళ్లడం
కృతఘ్నతకాదా ఓ మహేంద్రా అన్నది. అరే దీనికి
పూర్వజన్మ వాసనవల్ల నన్ను గుర్తించగలిగింది.
కనుక ఈ గొప్ప పక్షికి....)

మేలొనర్చెదంగాక!
(మేలు  చేస్తునుగాక)

అని తలఁచి, నీదు పలుకులు
విని మెచ్చితి, వరముగోరు విహంగోత్తమ నీ
వనిన శుకంబు మహీజం
బునకున్ బేరెలమివేఁడె, భూపవరేణ్యా!

(రాజా ఇంద్రుడా విధంగా మనసులో భావించుకొని
చిలుకతో ఓ మహాశుకమా  నీమాటలు నాకు ఆనందాన్ని
కలిగించాయి కనుక నీవేదైనా వరం కోరుకో ఇస్తాను అన్నాడు.
వెంటనే ఆ చిలుక స్వామీ ఈ చెట్టుకు పూర్వవైభవం కలిగించు
అని అన్నది(చూచావా ఆ చిలుక ఎంత గొప్పదో తనకు ఏ మేలు
కోరకుండానే చెట్టుమేలు కోరుకుంది.))

అమర వల్లభుండు నమృత సేచనమున
భూజమునకుఁ దొంటి పొలుపుకంటె
మిగుల నెలమిసేసె మేలి యాశ్రితులట్ల
మనుతు రధిపుఁ గురు కుమారవర్య!

(కురు వంశంలో ఉత్తమమైనవాడా  ఇంద్రుడు అమృతం చల్లి
చెట్టుకు పూర్వ వైభవం కలిగించాడు. తనను కాపాడిన వారికి
మంచి ఆశ్రితులు ఇట్లాగే రక్షిస్తారు అని అన్నాడు.)

బాలచంద్రుని వీరవాక్కులు

బాలచంద్రుని వీరవాక్కులు

సాహితీమిత్రులారా!

"పలనాటి వీరచరిత్ర"లో బ్రహ్మనాయుని
కుమారుడు బాలచంద్రుడు నాయకురాలు
నాగమ్మ మంత్రాంగంతో అన్నదమ్ముల మధ్య
వైరం పెరిగి చివరికి భారత యుద్ధంలో వలెనే
యుద్ధం ఆరంభమైంది అందులో పాల్గొనటానికి
ప్రయాణమైన బాలచంద్రుని నీవు పసివానివి
యుద్ధానికి పోవద్దని వారించినారు వీరులు
వారిని చూచి చెప్పిన వాక్యాలను
శ్రీనాథ మహాకవి "పలనాటివీరచరిత్ర"లో
బాలచంద్రుని నోట పలికించిన వాక్యాలు
ఇక్కడ చూడండి -
(ఇది ద్విపదలో వ్రాయబడిన కావ్యం)

"బాలుఁడీతండని పలుకఁగ రాదు
నాపూర్వమంత విన్నప మొనరింతు
వీరనాయకులారా; విఖ్యాతులార!
వినుఁడు చెవుల నొగ్గి విశదముగాఁగ
నురుతరనగర మయోధ్యఁ బాలించి
చనినట్టి యా హరిశ్చంద్ర భూపతికిఁ
జంద్రమతికి నేను జనియించి మించి
లోహితాస్యుఁడనైతి లోకము లెఱుఁగ
నాఁడు బాలుఁడగానె నాయకులార;
కిష్కింధ నేలెడు కీశాధిపతికిఁ
దార కంగదుండనై ధరబుట్టునాఁడ
రామచోదితుఁడనై రావణుకడకు
రాయబారిగా నేఁగి, రక్షసుల్ గ్రమ్మ
వారిని ఖండించి వడి చూపినాఁడ
నాఁడు బాలుఁగానె నాయకులార;
రఘువంశమందున రామచంద్రునకుఁ
గుశుఁడనై పుట్టితి గురుశూరుఁడైతి
నాఁడు బాలుడఁగాదె నాయకులార;
పాండు భూవరునకుఁ బౌత్రుఁడనగుచు
నభిమన్యుఁడనుపేర నవని జన్మించి
వీర ధర్మము చూపి వెలసి వాఁడ
నాఁడు బాలుడఁగానె నాయకులార;
ఇటువంటి జన్మంబు లెన్నియొ కలవు
చెప్పశక్యముగాదు చెన్నునియాన
ప్రతిజన్మమందైన ప్రౌఢవిక్రమము
శ్రీపురాణంబులు చెప్పుచునుండు
గలియుగంబున నిప్డు కడసారి నేను
కుంతాలవారింట గూరిమిమీఱ
బ్రహ్మనాయనికినిఁ బడఁతి యైతమకు
బాలునిపేరిటఁ బల్నాటిలోన
జనన మొందినవాఁడ సమరశూరుండఁ
బేరె బాలుఁడుగాని బిరుదు మగండఁ
బగవారిఁ గొట్టని బ్రదుకదియేల!
తలిదండ్రులను బ్రోవఁ దనయుండె కర్త
మానాభిమానముల్ మగటిమిమించఁ
బ్రబలింపఁ గలవారు బాలురె సుమ్ము
బాలురె పెద్దలు; బల్లిదుల్ వారు
బాలురకే వృద్ధి పరికించి చూడఁ
బెద్దలు మతిచెడి పిరికిపాఱుదురు
పాంచ భౌతిక దేహపటిమ క్షీణించు
మనసు చలించును మాటిమాటికిని
ధైర్యంబు తగ్గు నుత్సాహంబు లుడుగు
వయసు మీఱినవేళ వచ్చునా; బలిమి?
కీర్తి కైనను నపకీర్తికినైన
బాలురపైనుండు భారమంతయును
మైలమకాముని మడియంగఁ జేసి
నాయకురాలిని నయహీనఁజేసి
పరదళంబులఁ జంపి పంతంబు తీర్తుఁ
బడుదును రణభూమిఁ బవరంబుచేసి
చూచి యాస్వర్గంబు చూఱలుగొందు."

ఈ విధంగా వారిని ఒప్పింప
ప్రయత్నించినాడు బాలచంద్రుడు.

(ఉరుతరము - మిక్కిలిగొప్పది, దుర్ఘట చేష్టలు - గొప్పపనులు,
కీశ - అధిపతి - వానరులకు రాజు(వాలి), తార - వాలి భార్య,
చోదితుడు - ప్రేరేపింపబడినవాడు, ప్రౌఢవిక్రమము - గొప్ప పరాక్రమము, సమరశూరుడు - యుద్ధవీరుడు, బిరుదుమగఁడు - మేటివీరుడు, మానాభిమానములు - గౌరవము, పరువు,
మగటిమి - శౌర్యము, బల్లిదులు - బలవంతులు, నయహీన - నీటిమాలినది,  పరదళంబులులన్ - శత్రుసేనలను, బవరంబు - యుద్ధం, చూఱలుగొనుట - కొల్లగొట్టుట(వశపఱచుకొనుట))

శల్యసారథ్యం

శల్యసారథ్యం

సాహితీమిత్రులారా!

భారతంలో శల్యుని పేరు వస్తుంది.
పాండురాజు రెండవ భార్య మాద్రికి
సోదరుడు. దుర్యోధనుని మాయోపాయంలో
పడి కురుక్షేత్రయుద్ధంలో కొరవులవైపు
చేరతాడు. తరువాత విషయం అర్థమై
బాధతో ధర్మరాజుతో జరిగిన వృత్తాంతమంతా
చెబితే ధర్మరాజు మామా మీరు కౌరవులవైపే
ఉండి మాకు చేయగల సాయం చేయమంటాడు.
అదేమిటంటే కర్ణునికి సారథిగా నిన్ను నియోగిస్తారు
అప్పుడు కర్ణునికి యుద్ధంలో నిరుత్సాకరంగా మాట్లాడి
యుద్ధంలో బలహీన పరచమంటాడు. దానివల్లనే
శల్యుడు కర్ణునికి సారథ్యం వహించినపుడు నిరుత్సాహ
కరంగా మాట్లాడి బలహీన పరుస్తాడు. ఇదే లోకంలో
అనుకూలంగా ఉంటూ ఇబ్బంది పెట్టే సందర్భంలో
శల్యసారథ్యం పదాన్ని వాడటం పరిపాటయింది.
ఇక్కడ మనం మన జాషువాగారి ఖండకావ్యం నుండి
శల్యసారథ్యం పద్యాలను గమనిద్దాం-

అహిమస్తకములకు లొయ్యారంబు నేర్పించు
             వలపుఁ బిల్లనఁగ్రోవి పాటగాఁడు
పసితనంబునయందుఁ బడగపాముల నెక్కి
             చిందులాడిన గొల్ల చిన్నవాఁడు
పదియారు వేల గోపస్త్రీలతో నుండి
             యపకీర్తి నందని యందగాఁడు
లోకాంతమున మఱ్ఱియాకుఁ దెప్పం దేలి
             తలదాచుకొన్న చిత్రస్వరూపి
భాసురమున తన చారఁడేసి కనుల
మచ్చుఁజల్లెడు వేలుపు మాంత్రికుండు
తొడరి విజయుని యరదంబుఁ దోలుచుండె
కాంచి విల్లందుకొనుము భాస్కర కుమార!

ములుకులు నీ ధనుస్సును విముక్తములై చని కృష్ణమూర్తికిన్
వలఁగొని యావల న్నరునిపైఁ గసిబూనుట దుస్తరంబుగా
దలఁప విదేటి వెఱ్ఱి? భుజదర్పము వెన్నునిముందు సాగునే?
మలపుదు నారథంబు అనుమానము దోఁచె జయంబు కర్ణుడా?

వ్యయమైపోయిన యమ్ములన్మరలఁ గూర్పన్ దక్షమైయున్న య
క్షయతూణీరము విచ్చి పార్థుఁడు శరాసారంబు గుప్పించినన్
జయమా దేవలుఁడెఱుంగు గుఱ్ఱములపై నాపై భవత్సేనపై
దయజూపించుట కూపిరాడగలదా? దౌర్భాగ్యధానుష్కుఁడా?

తూలిన పందికై హరుఁడెదుర్తొని రేచిన గ్రద్దులాట కు
స్తీల బలిఁష్టుడై కఱకు దేలినవాఁడు మహేంద్రసూతి, యా
శూలికి గుండెలే దతనిఁ జూడ నెగాదిగ యుద్ధభూమిలో
రాలఁ దలంచితో పరుశురాముని శిష్యుడ నన్న బిఱ్ఱునన్

బలవంతుండగు శౌరి రోషము రగుల్పం బార్థుఁడున్ గెంపుఁజూ
పుల వేగంబునఁ దూపుల న్నడిపి నీ మూర్థంబు ఖండింపఁడా!
తలపై శాపములాడ నీకు నొక యుద్ధం బేల? నీ రక్తమున్
బొలయున్ గాకులుగ్రద్దలుం గుడుచునేమో! నేఁడు సూతాత్మజా!

ఖాండవము నర్జనుఁడు గాల్చు కాలమందుఁ
బరువులెత్తిన ముసలిసర్పమును వింటఁ
దొడిగినాడఁవు గాఁబోలు విడువ వలవ
దబ్జనాభుఁడు గరుడవాహనుఁడు సుమ్ము

ఇలకున్ గ్రుంగె రథంబు చక్ర మిపు డేదీ నీకు గత్యంతరం?
బలుక న్నీ ప్రతిపక్షి గాండివధరుండై, చెండు చున్నాఁడు నీ
బలమున్ గాలము లేదు స్యందనము లేవందీసుకొ మ్మేటికీ
తలపోఁతల్శరణంబు వేఁడుకొనరాదా కర్ణ? బీభత్సునిన్!

ఇవి నిజంగా శల్యుడు జాషువాకలంలో 
ఉండి జాలువారినవేమో అన్నట్లున్నవి కదా!

శివధనుర్భంగము

శివధనుర్భంగము

సాహితీమిత్రులారా!

సీతాస్వయంవరం గురించి
శివధనుర్భంగం గురించి
రకరకాలైన కథాకథనాలున్నాయి.
అందులో వాల్మీకి రామాయణంలో
లేనిది దేశాధిపతులందరి ముందర
రాముడు ధనుస్సును ఎక్కుపెట్టడం
ఇది కథలో రక్తికోసమో ఏమో
మన కవులు కల్పించారు.
ఇక్కడ కరుణశ్రీ వారి కలంనుండి
జాలువారిన ధనుర్భంగ పద్యాలను
చూద్దాం-

అది మహాసభ సీతా స్వయంవరార్ధ
మచట గూడెను తళతళలాడు భూష
ణాలతో ఖండ ఖండాంతరాల దొరలు
శివ ధనుర్భంగమునకు విచ్చేసినారు

బారులు తీర్చి భూపతులు
             బంగరు గద్దెలమీఁద గూరుచు
న్నారు - వెలుంగుచుండె నయ
             మ్ముల ముందొక పెద్దవిల్లు, శృం
గార మధూక మాలికను
              గైకొని జానకి చూచువారి నో
రూరగ తండ్రిప్రక్క నిలు
              చున్నది ముద్దుల పెండ్లికూతురై.

ఆ కనుదోయిలో తొణుకు
             లాడు సముజ్జ్వల దివ్యదీప్తి ము
ల్లోకములేలు రాజసము
             లోగొనగా - రఘురామమూర్తి తా
నాకృతిగొన్న వీరరస
             మట్టుల నమ్మునిరాజు వెన్క నా
జూకుగ నిల్చియుండె ప్రియ
             సోదరుతో అభిరామమూర్తియై

'స్వాగత! మో స్వయంవర స
            మాగత రాజకుమారులార! మీ
యాగమనమ్ముచే హృది ప్ర
            హర్ష పరిప్లుతమయ్యె - ఈ ధను
ర్యాగమునందు శంకర శ
            రాసన మెక్కిడు నెవ్వఁ; డామహా
భాగు వరించు నా యనుఁగు
            పట్టి సమస్త సభాముఖమ్మునన్'

అని జనకుండు మెల్లన ని
             జాసనమం దుపవిష్టుఁడయ్యె - మ్రో
గెను కరతాళముల్; నత ము
             ఖీ ముఖపద్మము వైపు పర్వులె
త్తినవి నరేంద్రపుత్రుల స
             తృష్ణ విలోకన భృంగపంక్తు; ల
ల్లన పులకించె మేను మిథి
             లాపురనాథుని ముద్దు బిడ్డకున్

బిగువునిండారు కొమ్ము టేనుఁగులవంటి
రాచవస్తాదు లెందరో లేచినారు;
శివధనుర్భంగ మట్లుండ శృంగభంగ
మయ్యెను సమస్త సభ్యసమక్షమందు

ముని చిఱునవ్వుతోడ తన
                ముద్దుల శిష్యుని మోము జూచె - త
మ్మునకు ధనుస్సు నిచ్చి రఘు
                ముఖ్యుఁడు జానకి నోరకంటితో
గనుచు వినమ్రుడై గురువు
                గారికి - సింహ కిశోర మట్లు ముం
దున కరుదెంచె నచ్చెరువు
                తో నృపతుల్ తలలెత్తి చూడగన్!

"ఫెళ్లు"మనె విల్లు - గంటలు "ఘల్లు" మనె - "గు
భీల్లు" మనె గుండె నృపులకు - "ఝల్లు" మనియె
జానకీదేహ - మొకనిమేషమ్మునందె
నయము జయమును భయము విస్మయము గదుర

సిగ్గు బరువున శిరము వంచినది ఒక్క
సీతయేగాదు - సభలోని క్షితిపతులును
ముదముమెయి పూలు వర్షించినది సతీ శి
రోమణులెగాదు - దేవతా గ్రామణులును

చెల్లరే విల్లు విఱుచునే నల్లవాడు
పది పాదారేండ్ల యెలరాచ పడుచువాడు
"సిగ్గు సి" గ్గంచు లేచి గర్జించినారు
కనులగుట్టిన తెల్లమొగాలవారు.

లక్ష్మివంటి సీతామహగాలక్ష్మి విజయ
లక్ష్మితో శ్యామునకు గృహలక్ష్మి యయ్యె;
భరత జనయిత్రి ప్రేమభాష్పాలలోన
అయ్యె నతివైభవముగ సీతమ్మ పెండ్లి

(శృంగార మధూక మాలిక - అమదమైన ఇప్పపూవులదండ,
ప్రహర్ష పరిప్లుతమయ్యె - గొప్ప సంతోషంతో తడుపబడెను)

భీష్ముడు శ్రీకృష్ణుని స్తుతించుట

భీష్ముడు శ్రీకృష్ణుని స్తుతించుట

సాహితీమిత్రులారా!

శ్రీమదాంధ్రమహాభాగవతంలోని
ప్రథమస్కంధంలో అంపశయ్య మీదున్న
భీష్ముని చూడటానికి ధర్మరాజు శ్రీకృష్ణసమేతుడై
భీష్ముని వద్దకు వెళ్ళినపుడు భీష్ముడు శ్రీకృష్ణుని
స్తుతిస్తాడు ఆ స్తుతిలోని (218 నుండి 222)
కొన్ని పద్యాలు-

త్రిజగన్మోహన నీలకాంతి తనువుద్దీపింపఁ, బ్రాభాత నీ
రజబంధుప్రభమైన చేలము పయిన్ రంజిల్ల, నీలాలక
వ్రజ సంయుక్త ముఖారవింద మతిసేవ్యంబై విజృంభింప, మా
విజయుం జేరెడు వన్నెకాఁడు మది నావేశించు నెల్లప్పుడున్

(ముల్లోకాలనూ మోహింపజేసే నీలవర్ణకాంతులతో నిగనిగలాడే
దేహంతో వెలుగులు వెదజల్లుతూ బాలభానుప్రభలతో ప్రకాశించే
బంగారుచేలంతో, ఒయ్యారం ఒలకబోస్తూ, నల్లని ముంగురులతో,
ముద్దులు మాటగట్టే ముఖారవిందంతో, అనురాగాలు చిందిస్తూ
మా అర్జునుణ్ణి సమీపించే అందగాడు నా అంతరంగంలో
నిరంతరం నిలిచిపోవాలి)

హయరింఖాముఖధూళిధూసరపరిన్యస్తాలకోపేతమై
రయజాతశ్రమతోయ బిందుయుతమై రాజిల్లు నెమ్మోముతో
జయముం బార్థున కిచ్చువేడ్క నని నాశస్త్రాహతిం జాల నొ
చ్చియుఁ బోరించు మహానుభావుమదిలోఁజింతింతు నశ్రాంతమున్

(గుర్రాల గిట్టలు రేపిన దుమ్ము కొట్టుకొని రంగుచెడి చెదిరిన
ముంగురులతోనూ, గమన వేగంవల్ల కందళించిన చెమట
బిందువులతోనూ కూడి ముచ్చట గొలిపే ముఖం కలవాడై
కిరీటిని గెలిపించాలనే కుతూహలంతో నా బాణపు దెబ్బలకు బాగా
బాధపడుతూ కూడా అర్జునిని ప్రోత్సహించి యుద్ధంచేయించిన
మహానుభావుణ్ణి మనస్సులో అశ్రాంతమూ ధ్యానిస్తున్నాను)

నరుమాటల్ విని నవ్వుతో నుభయసేనామధ్యమక్షోణిలోఁ
బరు లీక్షింప రథంబు నిల్పి పరభూపాలావళిం జూపుచుం
బరభూపాయువు లెల్ల జూపులన శుంభత్కేలి వంచించు నీ
పరమేశుండు వెలుంగుచుండెడును హృత్పద్మాసనాసీనుడై

(అర్జునుని మాటలు వింటూ నవ్వుతూ పగవారు చూస్తుండగా
పాండవ కౌరవ సైన్యాల మధ్యప్రదేశంలో తేరునలిపి పేరుపేరునా
 వైరిపక్షంలోని వీరులను చేయెత్తి చూపిస్తూ తన చూపులతోనే
ఆ భూపతుల ఆయువులన్నీ అవలీలగా ఆకర్షించే లోకేశ్వరుడు
నా హృదయపద్మంలో పద్మాసనం పైన భాసిల్లుతున్నాడు)

తనవారిఁ జంపఁజాలక
వెనుకకుఁ బోనిచ్చగించు విజయునిశంకన్
ఘనయోగవిద్యఁ బాపిన
మునివంద్యుని పాదభక్తి మొనయున్ నాకున్

(రణరంగంలో తన బంధుమిత్రుల ప్రాణాలు తీయటానికి
ఇష్టపడక వెనుకంజ వేస్తున్న ధనుంజయునికి గీతోపదేశం
చేసి సందేహాన్ని  పోగొట్టి ముందంజ వేయించిన మునిజన
వంద్యుడైన ముకుందుని పాదభక్తి నాలో పరిఢవిల్లాలి)

కుప్పించి యెగసినఁ గుండలంబులకాంతి
              గగనభాగంబెల్లఁగ్పికొనఁగ
నుఱికిన నోర్వక యుదరంబులో నున్న
         జగముల వ్రేగున జగతి గదలఁ
జక్రంబుఁ జేపట్టి చనుదెంచు రయమునఁ
         బైనున్న పచ్చనిపటము జాఱ
నమ్మితి నాలావు నగుఁబాటుసేయకు
         మన్నింపుమని క్రీడి మఱలఁ దిగువఁ
గరికి లంఘించు సింహంబుకరణి మెఱసి
నేడు భీష్మునిఁ జంపుదు నిన్నుఁగాతు
విడువు మర్జున యనుచు మద్విశిఖవృష్టిఁ
దెరలి చనుదెంచు దేవుండు దిక్కునాకు

(ఆనాడు యుద్ధంలో నాబాణవర్షాన్ని భరించలేక నామీదికి దుమికే
నా స్వామి వీరగంభీరస్వరూపం ఇప్పటికీ నాకు కన్నులకు కట్టినట్లు
కన్పిస్తున్నది. కుప్పించి పై కెగిరినప్పుడు కుండలాల కాంతులు
గగనమండలమంతా వ్యాపించాయి. ముందుకు దూకినప్పుడు
బొజ్జలోని ముజ్జగాల బరువు భరించలేక భూమి కంపించి పోయింది.
చేతిలో చక్రాన్ని ధరించివచ్చేవేగానికి పైనున్న బంగారు ఉత్తరీయం
జారిపోయింది. నమ్ముకొన్న నన్ను నలుగురిలో నవ్వులపాలు
చేయొద్దు అని మాటిమాటికి కిరీటి వెనక్కు లాగుతున్నా లెక్కచేయ
కుండా అర్జునా నన్ను వదులు ఈ భీష్ముని రూపుమాపి నిన్ను కాపాడతాను
- అని అంటూ ఏనుగుపైకి లంఘించే సింహంలా నాపైకి దూకే
గోపాలదేవుడే నాకు రక్ష)

తమిళ సాహిత్యంలో అగస్త్యుడు

తమిళ సాహిత్యంలో అగస్త్యుడు

సాహితీమిత్రులారా!

అగస్త్యుని పేరు వినని హిందువు వుండడంటే
అతిశయోక్తి కదేమో. అయితే తమిళ సాహిత్యంలో
ఈ పేరుతో ఒకరికంటే ఎక్కువ కనిపిస్తారు.
వారిలో మొదటి సంగం కాలంలోని అగస్త్యుడు,
మధ్యసంగం కాలంలోని అగస్త్యుడు ముఖ్యులు.

      పాండ్యరాజుల పోషణలో తమిళ వాఙ్మయ
వికాసం మూడు సంగాల ద్వారా జరిగినట్లు తెలుస్తుంది.
వాటిలో తలైచ్ఛంగం(మొదటి సంగం) క్రీస్తుకుపూర్వమే
మధురలో ఆరంభం అయిందని భావిస్తున్నారు. దీనిలో
అగత్తియనార్(అగస్త్యుడు)తో పాటు 549 మంది కవులు
న్నారని, అందులో శివుడు, మురుగన్ కూడా సభ్యులనే 
గాథలు ప్రచారంలో ఉన్నాయి. అగస్త్యుని రచనగా ప్రసిద్ధి
పొందిన లక్షణగ్రంథం, అగత్తియంలో 12 వేల సూత్రాలు 
ఉండేవని ప్రతీతి. అయితే ఇప్పుడు కొన్నిమాత్రమే 
లభిస్తున్నాయి. 

        పరమశివుడు సంస్కృతంలో వ్యాకరణాన్ని పాణినికి,
తమిళ వ్యాకరణాన్ని అగస్త్యునికి ప్రసాదించాడనే ఐతిహ్యం ఉంది.
ఏదిఏమైనా, తమిళభాషకు వ్యాకరణాన్ని అందించింది నంగుకు
అగస్త్యుని తమిళ పితామహుడు అని తమిళులు ప్రస్తుతిస్తారు.
అంతేకాక తమిళాన్ని అగస్త్యం అని కూడ పేర్కొంటారు.
పాణిని అనుసరించి అస్త్యుడు వ్యాకరణం వ్రాశారని కొందరు 
అభిప్రాయపడుతున్నారు. అందువల్లనే అతని లక్షణ గ్రంథంలో 
కర్మణ్యర్థం, సప్తవిభక్తులు, తద్బవరూపంలో సంస్కృత శబ్దాలు 
మొదలైనవి చోటు చేసుకున్నాయని పండితులు భావిస్తున్నారు.

        మధ్యసంగం కపాడపురంలో వెలసింది. అందులో 
59 మంది కవులు ఉఇండేవారని, వారిలో అగస్త్యుడు, 
తొల్కాప్పియనార్ మొదలైనవారు ప్రసిద్ధులని తెలుస్తున్నది.
అగస్త్యుని 12 మంది శిష్యులలో తొల్కాప్పియనార్ ఒకరు.
సంస్కృత లాక్షిణికుడు, కాకతీయ పాలకుడైన ప్రతాపరుద్రుని
(1294- 1325) ఆస్థానకవి అయిన విద్యానాథుని(14వ శ.)
అసలు పేరు అగస్త్య పండితుడని కొందరు అభిప్రాపడుతున్నారు.
అయితే దీనికి సరైన ఆధారాలు లేవు. కాబట్టి వీరు ఇద్దరు ఒకరే 
అని భావించనవసరంలేదు - అనిమరి కొందరి అభిప్రాయం.

చీకటింటికి దీపమిడినట్లు

చీకటింటికి దీపమిడినట్లు

సాహితీమిత్రులారా!

కాసుల పురుషోత్తమకవి అనగానే
మనకు ఆంధ్రనాయక శతకం
గుర్తురావడం పరిపాటి. కాని
ఆయన కూర్చిన వాటిలో
"హంసలదీవి వేణుగోపాల శతకం" కూడ
ప్రాచుర్యం పొందిందే. అందులోని
ఒక పద్యం ఇక్కడ-

ఒకవేళ చీకటింటికి దీప మిడినట్లు
       తేటగా సర్వంబు దెలిసియుండు
నొకవేళ నీహార మెనసిన పద్మంబు
       గతి బోల్పదగి మందమతిగనుండు
నొకవేళ ద్విరదమూరక త్రొక్కిన కొలంకు
       పగిది నెంతయుఁ గల్కబారియుండు
నొకవేళ క్రొత్తవీటికి మీను బ్రాకిన
       కరణి మహాశలఁ దిరుగుచుండు
గాని నిశ్చలపడదు నామానసంబు
భావజవిలాస! హంసల దీవివాస!
లలిత కృష్ణాబ్ది సంగమస్థల విహార!
పరమ కరుణాస్వభావ! గోపాలదేవ!
(హంసలదీవి గోపాలశతకము-88)

స్వామీ నామనస్సు ఏనాడు నిశ్చలంగా ఉండదయ్యా
ఒకసారి చీకటింట్లో దీపం పెట్టినట్టుగా, అంతా సుస్పష్ట
మౌతుంది. ఒక సమయంలో మంచుతో కూడిన పద్మంలా
మందమతిగా ఉంటుంది. ఒక్కోసారి ఏనుగు త్రొక్కిన
సరస్సులా కలుషితమైపోతుంది. ఒక్కొక్కొప్పుడు క్రొత్తనీటికి
ఎదురు ప్రాకే చేపలా గొప్ప ఆశలతో తిరుగుతూ ఉంటుంది.
మన్మథాకారా కృష్ణా సముద్ర సంగమ స్థలమైన హంసలదీవిలో
విహరించువాడా దయాస్వభావా గోపాలదేవా - అని భావం
ఈ శతకంలో మకుటం మూడుపాదాలు గమనించగలరు.