Showing posts with label చమత్కార పద్యం. Show all posts
Showing posts with label చమత్కార పద్యం. Show all posts

Thursday, February 24, 2022

ఎంత ఘాటుప్రేమయో

 ఎంత ఘాటుప్రేమయో




సాహితీమిత్రులారా!



తన ప్రియురాలికి తాను అ ప్రియమైన పని దేన్నో

చేసినందువల్ల కోపశీలి యైన ఆమె ప్రణయ కోపంతో

కాలితో పతిన్ తన్నింది. అతడు ఆమె పైగల

రాగాతిశయంతో అనునయిస్తూ పలికిన శ్లోకం ఇది.

దాసే కృతాగసి భవే దుచితః ప్రభూణాం

పాదప్రహార ఇతి సుందరి నాస్మిదూయే

ఉద్యత్క ఠోరపులకాంకుర కంటకాగ్రై

ర్యత్ఖిద్యతే మృదు పదం నను సా వ్యథా మే

సేవకుడు తప్పుచేసినప్పుడు యజమానులు

కోపించి పాదంతో తన్నటం సరైనదే.

నీకు దాసుడనైన నేను నీవిషయంలో

అపరాధం చేసినందుకు నన్ను నీవు

పాదప్రహారం చేసినందుకు బాధపడను.

కానీ నీ పాదస్పర్శతో నా శరీరం పుకించి

నిక్కబొడిచిన కంటకాల్లాంటి రోమాల వల్ల

కోమవమైన నీ పాదానికి నొప్పి కలిగిందేమో

అని బాధపడుతున్నాను - అని భావం.


Wednesday, March 17, 2021

చమత్కార పద్యం

చమత్కార పద్యం 



సాహితీమిత్రులారా!



శ్రీనాథుని హరవిలాసంలో హిమవంతుడు
శివుని ఆకారాన్ని వెక్కిరిస్తూ పార్వతికి
చెప్పిన చమత్కార పద్యం -

తలమీద చదలేటి దరిమీల దినజేరు 
        కొంగలు చెలగి కొంకొంగురనగ
మెడదన్ను పునుకుల నిడుపేరు లొండొంటి
        బొరిబొరి దాకి బొణ్బొణుగురనగ
గట్టిన పులితోలు కడకొంగు సోకి యా
        బోతు తత్తడి చిఱ్ఱుబొఱ్ఱుమనగ
గడియంపు బాములు కకపాలలో నున్న
        భూతి మై జిలికిన బుస్సురనగ
దమ్మిపూజూలి పునుక కంచమ్ము సాచి
దిట్ట తనమున బిచ్చము దేహి యనుచు
వాడవాడల భిక్షించు కూడుగాని
యిట్టి దివ్యాన్నములుమెచ్చునే శివుండు


శివుడు బిక్షకు వెళ్ళే సమయంలో ఎంత గోలగోలగా
ఉంటుందో వర్ణించిన పద్యం ఇది-


తలమీద చదలేటి దరిమీల దినజేరు 
        కొంగలు చెలగి కొంకొంగురనగ

తలమీది ఆకాశగంగలో ఉన్న దరిమీనులనే
చేపలను తినడానికి  కొంగుకొంగుమనే శబ్దం చేస్తూ
కొంగలు మూగి ఉన్నాయి.

మెడదన్ను పునుకుల నిడుపేరు లొండొంటి
        బొరిబొరి దాకి బొణ్బొణుగురనగ


మెడలోని పుఱ్ఱెలమాల, శివుడు కదులుతూంటే
ఒకదానికొకటి తగులుకొని
బొణుగూ బొణుగూ అనే శబ్దం చేస్తున్నాయి.

గట్టిన పులితోలు కడకొంగు సోకి యా
        బోతు తత్తడి చిఱ్ఱుబొఱ్ఱుమనగ

కట్టుకున్న పులితోలుకొంగు చివర, శివుడు ఎక్కిన
నందిని తాకుతూ ఉంటే అది చిఱ్ఱుబుఱ్ఱు లాడుతూంది.

గడియంపు బాములు కకపాలలో నున్న
        భూతి మై జిలికిన బుస్సురనగ

చేతికి కడియాల్లా కట్టుకున్నపాములు
చేతిలో ఉన్న బ్రహ్మకపాలంలోని విభూది
తుళ్ళి పడినపుడల్లా బుస్సుబుస్సు మంటున్నాయి.

దమ్మిపూజూలి పునుక కంచమ్ము సాచి
దిట్ట తనమున బిచ్చము దేహి యనుచు
వాడవాడల భిక్షించు కూడుగాని


బ్రహ్మకపాలం చేత పట్టుకొని
వీధివీధి తిరిగి  బిచ్చమెత్తుకుంటాడు

యిట్టి దివ్యాన్నములుమెచ్చునే శివుండు
అటువంటి శివుడికి ముష్టెత్తుకున్నకూడు తప్ప
మనం పెట్టే దివ్యాన్నాలు రుచిస్తాయా - అని భావం.


ఈ పద్యం లో ఎక్కువపాలు
తెలుగు పదాలే వాడాడు శ్రీనాథుడు
అదేకాక ధ్వన్యనుకరణ
నాలుగుపాదాల్లో కనిపిస్తుంది
ఎంత చమత్కారంగా
ఎంత వ్యంగ్యంగా వర్ణించాడో కదా!

Friday, January 22, 2021

సత్యభామా కృష్ణుల సంవాదం

 సత్యభామా కృష్ణుల సంవాదం




సాహితీమిత్రులారా!



కాకపర్తి తిరుపతి పాత్రయ్య కృత

సత్యభామా కృష్ణుల సంవాదం లోని

సంవాదం ఇది చూడండి-

ఒకనాడు ఎంత రాత్రయినా సత్యభామాదేవి

ఇంటికి శ్రీకృష్ణమూర్తి రాలేదు. ఆమె విరహంలో

పడి దూతికను పంపింది. ఆయన వచ్చాడు.

అయితే ఆమె అన్యవధూ పరిభోగ చిహ్నాలను

కనుగొని రోషవహ్నిశిఖ వలె కన్నులు కెంపుల

నింపుతూ తలుపువేసుకుంది. భార్యాభర్తల మధ్య

సంవాదం నడిచింది.

ఇంకొకరికి సొమ్మయినాడని సత్యభామ ఇలా

ఎత్తిపొడిచింది-


తళుకు పసిడి గాజుల నొక్కుల గళంబు

       స్తన మృగనాభి పత్రమూనిన యురంబు

గంబురా విడియంపు కావిని కనుదోయి

       లాక్షారసమున ఫాలస్థలంబు

పలుమొన సోకున కళుకు లేజెక్కిళు

       లసదుగాటుక చిన్నె నలతి మోవి

రమణీయతర నఖాంకముల బాహుయుగము

       పలుచని జిగి కదంబమున మేను

ముద్రలెట్టుచు తనదు సొమ్ముగ  దలంచి

యెవతె నిను నమ్మి యున్నదో యిపుడు తగవు

మాలి నిన్నంట దగునె మా జోలి రాకు

యొకరి సొమ్మొకరు గనంగ నుచితమగునె


(బంగారుగాజుల నొక్కులు గొంతుపైన,

కస్తూరి గుర్తులు రొమ్ముపైన,

కర్పూరతాంబూలపు రంగులో ఎర్రని కళ్లు,

లత్తుక నుదుటిన, దంతక్షతాలు బుగ్గలమీద,

కాటుక చిన్నపెదవి మీద, రెండు చేతుల మీద

ఖక్షతాలు, పలుచని కాంతి మిశ్రమముతో శరీరం

తన సొమ్మని తలచి ఎవతె ఇలా ముద్రలన్నీ

చేసిందో నిను నమ్మి, ఇపుడు నీతో కట్లాట దేనికి

నిన్ను అంటవచ్చునా ఒకరి సొమ్ము మరొకరు

చూడవచ్చునా మాజోలికి రాక వెళ్ళు - అని భావం.)

Monday, December 21, 2020

వలపించు నేర్పెరుగరో!

 వలపించు నేర్పెరుగరో!




సాహితీమిత్రులారా!

తంజావూరును పాలించిన విజయరాఘవుని

ఆస్థానంలో మన్నారుదాసవిలాసం(యక్షగానము) అనే

శృంగార కావ్యరచయిత్రి రంగాజీ (రంగాజమ్మ)

ఆస్థాన కవయిత్రిగా ఉండేది. చక్కని కవిత్వం చెప్పగలదిట్ట.

విజయరాఘవునిచేత కనకాభిషేక గౌరవాన్ని పొందినది.

ఆమె అంటే ఎక్కువ ప్రేమతో రాజుగారు ఎక్కువగా

ఆమెతోటి కాలం గడిపేవాడు. ఒకరోజు విజరాఘవుని భార్య

రంగాజమ్మ దగ్గరికి ఒక దూతికతో నిందా పూర్వకంగా

తన భర్త సాంగత్యము వదలుకొమ్మని సందేశం పంపినది.

దానికి రంగాజమ్మ ఈ పద్యంతో సమాధానం చెప్పింది.

చూడండి ఆ పద్యం -

ఏ వనితల్మముం దలపనేమి పనో! తమరాడువారు గా

రో వలపించు నేర్పెరుగరో! తమ కౌగిటిలోన నుండగా

రావది యేమిరా! విజయరామ! యటం చిలుదూరి బల్మిచే

దీవరకత్తెనైపెనగి తీసుకువచ్చితినా? తలోదరీ!

ఎవరైనా స్త్రీలు మావిషయం

స్మరించవలసిన అవసరంమేమి?

వారు స్త్రీలు కారా తమ భర్తను అనురాగంతో

వశపరచుకునే తెలివి వారికి లేదా?

నేను విజయరాఘవుడు ఆమె కౌగిలిలో ఉండగా

తీసుకొని వచ్చినానా? నన్ను నిందించటం ఎందుకు - అని భావం.


రాయలు తనంత తానే నా దగ్గరికి వస్తున్నాడు

రాణి తన ప్రేమతో ఆయనను బంధించలేనప్పుడు

నా దోషం ఏమున్నది అది ఆమె లోపమే

అని యుక్తిగా సమాధానమిచ్చింది.

Thursday, December 17, 2020

ఆమె ఎందుకలా ప్రవర్తిస్తుందో

 ఆమె ఎందుకలా ప్రవర్తిస్తుందో



సాహితీమిత్రులారా!



లక్షీదేవి ఎందుకు అలా ప్రవర్తిస్తుందో

ఈ శ్లోకం చూడండి-


క్షీరసాగరా త్పారిజాత పల్ల లేభ్యో, రాగమిందు

శకలా దేశాంతవక్రతా, ముచ్ఛైశ్రవైశ్చంచలతాం

కాల కూటన్మోహనశక్తిం, మదిరయా మదం,

కౌస్తుభమణి రతి నైష్ఠుర్యం, ఇత్యే తాని సహవాస

పరిచయవశా ద్విరహ వినోద చిహ్నాని గృహీత్యేవోద్గతా


పూర్వం అమృతమధనం కోసం దేవతలూ - దానవులూ

కలిసి పాలసముద్రం చిలికినపుడు, దాన్నుండి

కల్పవృక్షం - కామధేనువు - పాంచజన్యం - పారిజాతం-

ఉచ్ఛైశ్రవం - ఐరావతం - కౌస్తుభమణి - కాలకూటం -

చంద్రుడు - లక్ష్మీదేవి - ఇవన్నీ కూడ ఉద్భవించాయి.


ఈ ప్రకారంగా ఇవ్నీ లక్ష్మీదేవికి సోదరసోదరీమణులు కదా

వీటి పోలికలు కొన్నయినా ఉంటాయికదా

ముఖ్యంగా లక్ష్మీదేవికి వారి పోలికలు కొన్ని వచ్చాయి-

అవి చంద్రుని నుంచి వక్రత్వం

ఉచ్ఛైశ్రవం నుంచి చాంచల్యం

విషం నుంచి మైకం,

అమృతం నుండి మదం,

కౌస్తుభం నుండి కాఠిన్యం

వచ్చాయి అందువల్ల లక్ష్మీదేవి

స్వభావం ఎప్పుడు ఎలా ప్రదర్శించబడుతుందో

మానవులకు అంతు చిక్కకుండా పోయింది.

Wednesday, December 9, 2020

గాడిద యేడ్చెంగదన్న ఘన సంపన్నా!

 గాడిద యేడ్చెంగదన్న ఘన సంపన్నా!





సాహితీమిత్రులారా!

ఈ పద్యం చూడండి-

ఎవరిమీదైనా కోపం వచ్చినపుడు

గాడిదకొడకా -అని తిట్టడం

ఒక అలవాటు కదా!

దీన్నే ఒక కవి ఈ పద్యంలో

ఎలా చమత్కరించాడో చూడండి-


ఆడిన మాటలు దప్పిన

గాడిద కొడుకంచు దిట్టగా విని యయ్యో

వీడా నాకొక కొడుకని

గాడిద యేడ్చెంగదన్న ఘన సంపన్నా!


ఆడిన మాట తప్పినవాణ్ని,

అబద్దాలు చెప్పేవాణ్ని,

గాడిద కొడుకా  - అని తిట్టినపుడు

ఆ తిట్టును గాడిద విని,

అయ్యో !ఛీ! ఇటు ఆడితప్పేవాడు

నా కొడుకా? ఎంత అవమానం - అని సిగ్గుతో

బాధపడిందట.

అంటే ఆడినమాట తప్పేవాడు గాడిదకంటే

అధముడని చెప్పడం కవి భావన.


Thursday, December 3, 2020

దేవునికైనా డబ్బే గురువు

దేవునికైనా డబ్బే గురువు




సాహితీమిత్రులారా!

కవి చమత్కారం ఎంత ఉంటుందో!

ఈ పద్యంలో చూపించాడు కవి

ఆ చమత్కారం చూడండి-

వాస శ్చర్మ విభూషణాని ఫణిన: భస్మాంగరాగోధునా

గౌరేక: నచ కర్షణే నకుశల: సంపత్తి రేతాదృశీ

ఇత్యాలోచ్య విముచ్య శంకర మగాత్ రత్నాకరం జాహ్నవీ

వ్యర్థం నిర్ధనికస్య జీవన మహోదారై రపిత్యజ్యతే


ధరించేది చర్మం,

ఆభరణాలు సర్పాలు,

అంగరాగము చితాభస్మము,

ఉన్నది ఒక్క ఎద్దు,

అది దున్నుటకు ఉపయోగపడదు.

ఈయన ఐశ్వర్యమిది -

అని ఆలోచించి గంగాదేవి

శంకరుని విడచి రత్నాకరుని

(సముద్రుని) చేరింది-

ఆహా! ధనహీనుని జీవితమెంత వ్యర్థము

చివరికి భార్యకూడా విడిచి పెడుతుందికదా!

Monday, November 16, 2020

కోమలితో పవళించునట్టి నాసరసుని జేరవే

 కోమలితో పవళించునట్టి నాసరసుని జేరవే




సాహితీమిత్రులారా!


పానకాలరాయకవి

తన మనసుకు ప్రబోధిస్తూ

విష్ణువును తలవమని చెబుతూ చెప్పిన పద్యం ఇది

తన మానస శతకంలో శ్రీమహావిష్ణువు దినచర్యను 

ఎంత చక్కగా నేటి మన ముఖ్యమంత్రుల, ప్రధానమంత్రుల

దినచర్యతో సరిపోల్చే విధంగా వివరించాడో గమనించగలరు-

తిరుమలలో ప్రభాత విధి తీరిచి, నీలగిరిన్ భుజించి, కే
సరగిరి చందనం బలది చల్లని దాహము మంగళాద్రిలో
గురు రుచి ద్రావి రంగపురి కోమలితో పవళించునట్టి నా
సరసుని జేర నీవు మనసా! హరిపాదము లాశ్రయింపుమా!

తిరుమలలో భక్తులు "శ్రీ వేంకటాచలపతే! తవ సుప్రభాతం" అని
నిద్ర లేపితే లేచి ప్రభాత విధులు తీర్చి,
నీలాచలంలో నైవేద్యం స్వీకరించి,
సింహాచలంలో గంధం పూసుకొని,
మంగళగిరిలో పానకం తాగి దాహం తీర్చుకొని,
శ్రీరంగంలో దేవేరితో రంగశాయి అయి పవళించే సరసుడైన
ఆ శ్రీమహావిష్ణువు పాదాలను ఆశ్రయించే మనసా!


Wednesday, September 23, 2020

ఏకాంతంగా మాట్లాడే దెట్లా?

 ఏకాంతంగా మాట్లాడే దెట్లా?




సాహితీమిత్రులారా!



ఉత్పల సత్యనారాయణాచార్యులు గారు

"శివుడు పార్వతితో ఏకాంతంగా మాట్లాడే వీలులేదని" చెప్పే

ఈ పద్యం చూడండి.

ఎంత

చమత్కారంగా ఉందో!


జుట్టున గంగయున్ మరియు సోముడు మేల్కొని యుందు రక్కునన్

కట్టడి పాపరేడు, అలికంబున నగ్ని శివుండు పార్వతీ

పట్టపుదేవితో సరస భాషణ కేనియు నోచుకోడటే!

గుట్టుగ జెప్పికొన్న పలుకుల్ బహిరంగములౌను వెంటనే


(శివుడు, పార్వతి ఏకాంతంగా రహస్యంగా

మాట్లాడుకోవటానికి నోచుకోలేదట

ఎందుకంటే .........

తలమీద గంగ, చంద్రుడు, మెడలో పాము, నొసట అగ్ని

- ఇన్ని విడవనివి ఉంటే

ఇక ఇక ఏకాంతం ఎక్కడ)

Saturday, June 27, 2020

ఎంత స్వాభావికమైనదీ శ్లోకం



ఎంత స్వాభావికమైనదీ శ్లోకం






సాహితీమిత్రులారా!

ఈ శ్లోకం ఎంత స్వాభావికంగా భర్తృహరి కూర్చారో గమనించండి-

మధు తిష్ఠత వాచి యోషితాం
హృది హాలాహలమేవ కేవలమ్
అత ఏవ నిపీయ తే2ధరో
హృదయం ముష్టిభి రేవ తాడ్యతే
                               (భర్తృహరి సుభాషితములు -2-60)
తేనె ధారలు కారేలా మాట్లాడటం స్త్రీల స్వభావం.
కావున ఆ తీపి పెదాలను పీల్చడానికీ పురుషులు
ఉబలాటపడతారు. అవి పైపై మధురపు పలుకులని తెలిశాక,
హృదయంలో హాలాహలం ఉందని బైటపడ్డాక కసి కొద్దీ
వారి స్తనాలను మర్దిస్తారు.
అధర చుంబనం - స్తనపీడనం రతిలో స్వాభావిక అంశాలు.

ఈ శ్లోకంలో ఒకదాన్నొకటి సమర్ధిస్తున్నట్లుగా చెప్పడం కవి చాతుర్యం.
తీయగా మాట్లాడే స్త్రీలను మొదట తెలీక నమ్మినప్పటికి వారిలో విషముందని
గ్రహించాక నిక్కిన చన్నులను చేత్తో అణచటం - పిడికిళ్ళతో గ్రుద్దడం కాముకులు
వెనువెంటనే ఆచరించే కృత్యాలు.
ఇది ఆ స్త్రీల పట్ల ఆచరించతగినదే
ఇక్కడ వేశ్యలని ప్రత్యేకంగా
వర్ణించినప్పటికి
ఈ స్వభావం అధికం అనేది సర్వసమ్మతం.

Friday, June 19, 2020

అవివేకి తోడబుట్టువు


అవివేకి తోడబుట్టువు





సాహితీమిత్రులారా!

కన్యనే కాదు కవితాకన్యను కూడా తగిన వానికే దానం చేయాలి
అని నాచనసోమనాథుని చమత్కార పద్యం.
ఇది పొత్తపి వేంకటకమణ కవి తన లక్షణశిరోమణి(2-163)లో
ఉదహరించబడినది.

కవితా కన్యక కెందును
గవి జనకుఁడు, బట్టుదాది గణుతింపంగా
నవరస రసికుడె పెనిమిటి 
యవివేకియె, తోడఁబుట్టువనవేమ నృపా!

ఓ అనవేమనృపాలా!  కవితా బాలకు కవి తండ్రి,
ఎత్తుకొని పదిచోట్ల తిప్పి ప్రకాశితం చేసే భట్టు దాది వంటివాడు.
అనుభవించే సహృదయడు, శృంగారాది నవరసానుభవ యోగ్యుడు భర్త.
అవివేకి తోడబుట్టువు వంటివాడు.
కావున కవితాకన్యను నవరసరసికునికే
ఇవ్వాలని కవి భావన.

Friday, June 5, 2020

ఎవరి భావన వారిది

ఎవరి భావన వారిది





సాహితీమిత్రులారా!

కొడుకుల్ పుట్టరటంతు నేడ్తురవివేకుల్ -
అని ధూర్డటి - కాళహస్తీశ్వర శతకంలో అంటాడు.
కాని పుత్రులు శత్రువులంటున్నాడు
కనుపర్తి అబ్బయామాత్యుడు చూడండి-

కొడుకులు పుట్టరంచునొక కొన్ని దినమ్ములు చింత నంద నుల్
పొడమిన ఆయువున్, బలము, బుద్ధియు, విద్యయు చాల కల్గగా
ఉడుగని చింత- కల్గి తమనోలి భజింపక చింత - తండ్రి కె
ప్పుడు కడు చింత వేయుదురు -పుత్రులు శత్రులు గాక మిత్రులే

మోదం కలిగించే వారు మిత్రులు
ఖేదం కలిగించేవారు శత్రువులు
మరి కొడుకులు పుట్టటం ఆలస్యమైతే ఒకటే వేదన,
మందులూ, మాకులూ, దానాలూ, ధర్మాలూ,
పూజలూ, యజ్ఞాలూ, యాగాలూ ఒకటేమిటి అన్నీ
కొడుకు పుట్టేదాకా. లేకలేక ఒక పుట్టగానే
వాడి ఆయుర్దాయంగూర్చి, ఆరోగ్యాన్ని గూర్చి,
చదువుగూర్చి ఒకటే ఆరాటం చివరికి
ప్రయోజకుడైనాడు అనుకొంటే వృద్ధాప్యంలో
మా మొగం చూడంటంలేదని
తల్లిదండ్రుల వ్యధ పడుతుంటారు
మరి ఇంత వేదనకలిగించే పుత్రుడు
మిత్రుడెలా అవుతాడు శత్రువేకదా -
 అంటున్నాడు కవిగారు.

Wednesday, May 20, 2020

అవి వాటి సహజగుణం


అవి వాటి సహజగుణం




సాహితీమిత్రులారా!

ఈ శ్లోకంలో కవి ఎంత సహజంగా
చమత్కరించాడో!
చూడండి.

అభూచ్ఛామా జంబూ: దళితహృదయం దాడిమఫలం
సశూలం సంధత్తే హృదయ మవమానేన పనస
భయాదంతస్తోయం తరుశిఖరజం లాంగలిఫలం
సముద్భూతే చూతే జగతి ఫలరాజే ప్రసరతి!

మామిడిపండు ఫలరాజంగా ప్రపంచంలో
ప్రఖ్యాతి పొందుతూంటే
నేరేడుపండు మొగం మాడ్చుకున్నది.
దానిమ్మపండుకు గుండె బ్రద్దలైంది.
పనసపండు గుండెలో గసిక(మొనదేలి
త్రవ్వటానికి అనువైన కొయ్య) గ్రుచ్చుకొంది.
కొబ్బరి ఫలము గుండె నీరైంది - అని భావం.
అన్ని పండ్లకు వాటి సహజ గుణాలతోనే
కవి ఎంతగా చమత్కరించాడో కదా!

Monday, May 18, 2020

ఆ రాజుగారి కీర్తి ఎంతదో!


ఆ రాజుగారి కీర్తి ఎంతదో!




సాహితీమిత్రులారా!

ఒక రాజు  కీర్తిని కవి
ఎంత చమత్కారంగా వర్ణించాడో
ఈ శ్లోకం చూడండి.

విద్వద్రాజ శిఖామణే తులయితుం ధాతా త్వదీయం యశ:
కైలాసంచ నిరీక్ష్య తత్రలఘుతాం, నిక్షిప్తవాన్ పూర్తయే
ఉక్షాణం, తదుపర్యుమా సహచరం తన్మూర్ధ్నిగంగాజలమ్
తస్యాగ్రే ఫణిపుంగవం తదుపరిస్ఫారం సుధా దీధితిమ్

ఓరాజా! నీ కీర్తిని తూచాలని బ్రహ్మ అనుకొన్నాడు.
తక్కెడ ఒక సిబ్బెలో కీర్తిని ఉంచి వేరొక సిబ్బెలో వెండి కొండను పెట్టాడు.
చాల్లేదు.
ఆపై నందీశ్వరుని -
(అదీ చాలక) ఆ పై శివుని -
ఆపై గంగాజలమును -
ఆపై వాసుకిని -
ఆపై చంద్రకళను పెట్టి
తూచలేక విఫలుడైనాడు -
అని భావం

Sunday, May 3, 2020

అడుక్కోవడమే పట్టుకొన్నది


అడుక్కోవడమే పట్టుకొన్నది




సాహితీమిత్రులారా!

ఒక కవి రాజుతో చెప్పుకొన్నమాటలు ఈ శ్లోకం చూడండి.

అర్థం దానవవైరిణా గిరిజయాప్యర్థం శివస్యాహృతమ్
దేవేత్థం జగతీతలే పురహరాభావే సమున్మీలతి
గంగాసాగర మంబరం శశికళా నాగాధిపక్ష్మాతలమ్
సర్వజ్ఞత్వ మధీశ్వరత్వ మగమత్త్వాం మాంతుభిక్షాటనమ్

శివునిలో సగము నారాయణుడు ఆక్రమించాడు.
మిగిలిన సగము పార్వతి ఆక్రమించింది.
శివుడే లోకంలో లేకుండా పోయినాడు.
ఆయన్ను ఆశ్రయించి ఉన్న గంగ సముద్రంలో కలిసింది.
చంద్రకళ ఆకాశాన్ని ఆశ్రయించింది.
సర్పరాజు పాతాళానికి పోయినాడు.
సర్వజ్ఞత్వము- అధీశ్వరత్వము నిన్ను ఆశ్రయించాయి.
భిక్షాటనం నన్ను పట్టుకున్నది
(అంటే నా దారిద్య్రం తొలగిచమని మొర).

Thursday, April 30, 2020

చంపినవారే మహాభక్తులా?


చంపినవారే మహాభక్తులా?




సాహితీమిత్రులారా!

ఈ చమత్కార శ్లోకం చూడండి.

భ్రాతృహంతా పితృహంతా మాతృహంతా చయ:పుమాన్
త్రయేతేచ మహాభక్తా: ఏతేషాంచ నమామ్యహమ్

అన్నను చంపినవాడు,
తండ్రిని చంపినవాడు,
తల్లిని చంపినవాడు
ఈ ముగ్గురు మహాభక్తులు.
వీరికి నమస్కారం.
ఎట్లా
అన్నను చంపినవాడు, తండ్రిని చంపినవాడు, తల్లిని చంపినవాడు
మహాభక్తులా?
ఎవరువారు?

అన్నను చంపినవాడు(విభీషణుడు),
తండ్రిని చంపినవాడు (ప్రహ్లాదుడు),
తల్లిని చంపినవాడు(పరశురాముడు)
ఈ ముగ్గురు మహాభక్తులు.
వీరికి నమస్కారం.

Monday, April 13, 2020

విమర్శకుని ప్రత్యేకత


విమర్శకుని ప్రత్యేకత



సాహితీమిత్రులారా!


నన్నయ రాజరాజును సంబోధిస్తూ రాసిన పద్యం ఇది.

శ్రీరమణీప్రియ, ధర్మవి
శారద, వీరావతార. సౌజన్య గుణా
ధార భువనైక సుందర
వీర శ్రీరమ్య బుధ వివేక నిధానా (సభా-2-1)

నన్నయ సామాన్యంగా శ్లేషనుగాని, చమత్కారాన్నిగాని పాటించడు.
మరి ఈపద్యంలో నన్నయ వాడిన విశేషణాలు రాజరాజు గుణగణాలను
కీర్తించినవే కానీ ఓప్రతిభా విమర్శకుడు చేసిన విమర్శను చూడండి.

శ్రీరమణీప్రియ - శ్రీకృష్ణుడు,
ధర్మవిశారదుడు - ధర్మరాజు,
వీరావతారుడు - భీముడు,
సౌజన్యగుణాధారుడు - అర్జునుడు,
భువనైకసుందరుడు - నకులుడు,
బుధవివేకనిదానుడు - సహదేవుడు - అని వివరించాడు.
కవి భావనలోని విశేషాలను చమత్కారాలను విమర్శకులు చాతుర్యంగా
విపులీకరించగలరని దీన్ని బట్టి అర్థమౌతుంది.

అందుకేనేమో
"కప్పిచెప్పేవాడు కవి - విప్పి చెప్పేవాడు విమర్శకుడు" -  అనే  నానుడి వచ్చింది

Friday, April 3, 2020

విప్పిచెప్పిన తార


విప్పిచెప్పిన తార




సాహితీమిత్రులారా!

తెలుగు కావ్యజగత్తులో సుప్రసిద్ధములై శతాబ్దాలుగా
సాహితీ రసికుల ఆస్వాదములై వస్తూన్న వాటిలో
"శశాంకవిజయం, రాధికా సాంత్వనం, బిల్హణీయం, వైజయంతీవిలాసం,
అహల్యా సంక్రదనం" మొదలైనవి. వీటిని ఎవరంటే వారు చదవకూడదని
వీటిపై బ్రిటిషువారి కాలంలో నిషేధం విధించబడునది. దాన్ని
తొలగించడానికి అనేకులు అనేకరకాలుగా శ్రమించారు.
అది గతం ఇప్పుడో వీటిని సదివే ఆసక్తిఉన్నా అర్థం చేసుకోగల సామర్థ్యం తగ్గి
వీటిని చూడటం తగ్గిందనవచ్చు.
అసలు విషయానికొస్తే శశాంకవిజయంలో తార చంద్రునికి తనపై మోహం
కలిగేలా తన గురువు గారైన బృహస్పతి తదితరుల రహస్యకార్యకలాపాపాల చిట్టా
ఈ విధంగా విప్పింది. చూడండి.

కన్నకూఁతు రటంచు నెన్నక భారతీ
           తరణిఁ గూడఁడె నీ పితామహుండు?
మేనత్త యను మేర మీఱి రాధికతోడ
           నెనయఁడే నిన్న నీయనుఁగు బావ?
వదినె యంచు నొకింత వావి లేకయె జ్యేష్ఠు
          నెలతతోఁ బొందఁడె నీ గురుండు?
ముని పత్ని యన కహల్యను బట్టఁడే నీదు
          సహపాఠి యౌ పాకశాసనుండు?
ఇట్టి మీవారి నడతలు కట్టిపెట్టి
యమ్మ నేఁజెల్ల! న్యాయంబు లాడె దౌర!
కడకు నీ రంకు నీ వెఱుంగని వితాన
దూరెదవు నన్నుఁ, జలహారి దోసకారి! (3-81)

Tuesday, March 31, 2020

ద్రౌపదికి పాండుపుత్రులు?


ద్రౌపదికి పాండుపుత్రులు?




సాహితీమిత్రులారా!

ద్రౌపదికి పాండుపుత్రులు ఏమౌతారు?  అంటే ఏమౌతారు?
భర్తలౌతారు కదా!  ఇంకేముంది. అంటే సరిపోదు.
బావ - మరుదులు అంటే ఎవరు బావ? ఎవరు మరిది?
అందరూ బావలౌతారా?
అందరూ మరదులౌతారా?
ఇందులో ఏముందో
ఈ శ్లోకంలో చూడండి....

ద్రౌపద్యా పాండు తనయా:
పతి దేవర భావుకా:
న దేవరో ధర్మరాజ:
సహదేవో న భావుక:

అంటే ద్రౌపదికి పాండుపుత్రులు
భర్త, మఱది, బావ లౌతారు.
అందరూ భర్తలౌతారు
కానీ ధర్మరాజు మఱిది కాలేడు.
సహదేవుడు బావకాలేడు.
ఇదీ విషయం.

Monday, March 23, 2020

గుట్టెక్కడ?


గుట్టెక్కడ?




సాహితీమిత్రులారా!

ఉత్పల సత్యనారాయణాచార్యులు గారు
"శివుడు పార్వతితో ఏకాంతంగా మాట్లాడే వీలులేదని" చెప్పే
ఈ పద్యం చూడండి.
ఎంత
చమత్కారంగా ఉందో!

జుట్టున గంగయున్ మరియు సోముడు మేల్కొని యుందు రక్కునన్
కట్టడి పాపరేడు, అలికంబున నగ్ని శివుండు పార్వతీ
పట్టపుదేవితో సరస భాషణ కేనియు నోచుకోడటే!
గుట్టుగ జెప్పికొన్న పలుకుల్ బహిరంగములౌను వెంటనే

(శివుడు, పార్వతి ఏకాంతంగా రహస్యంగా
మాట్లాడుకోవటానికి నోచుకోలేదట
ఎందుకంటే .........
తలమీద గంగ, చంద్రుడు, మెడలో పాము, నొసట అగ్ని
- ఇన్ని విడవనివి ఉంటే
ఇక గుట్టెక్కడ)