Showing posts with label సూక్తులు. Show all posts
Showing posts with label సూక్తులు. Show all posts

Thursday, May 17, 2018

శిరసి మా లిఖ మా లిఖ మా లిఖ


శిరసి మా లిఖ మా లిఖ మా లిఖ




సాహితీమిత్రులారా!


ఒక కవి ఈ విధంగా వాపోతున్నాడట
ఆ శ్లోకం చూడండి ఎంత చమత్కారంగా ఉందో

ఇతర పాపఫలాని యథేచ్ఛయా
విలిఖితాని సహే చతురానన
అరసికేషు కవిత్వనివేదనం
శిరసి మా లిఖ మా లిఖ మా లిఖ


ఓ బ్రహ్మదేవుడా !
నా నుదుటన ఇతరములైన ఎన్ని
పాపఫలాలైనా వ్రాసినా రాసుకో
రసికుడు కాని వాని దగ్గరికి
వెళ్ళి కవిత్వం చెప్పవలసిన
పరిస్థితిని మాత్రం నా నుదుట
వ్రాయవద్దు వ్రాయవద్దు వ్రాయవద్దు

అంటే రసికత్వం లేని వాని దగ్గర కవిత్వం చెప్పకూడదన్నది
లోకంలోని నానుడు దీన్నే కవి ఈ విధంగా చమత్కరించాడు



Friday, January 19, 2018

దీనికి అందరూ సమానమే


దీనికి అందరూ సమానమే




సాహితీమిత్రులారా!



అందరినీ సమానంగా చూచేదేమిటని
కదా ప్రశ్న - ఈ శ్లోకం చూడండి-

నారదీయ పురాణంలోనిదీ శ్లోకం-

పండితే వాపి మూర్ఖే వా 
దరిద్రే వా శ్రియాన్వితే
దుర్వృత్తే వా సువృత్తే వా
మృత్యోః సర్వత తుల్యతా

చదువుకొన్నవాడా-
మూర్ఖుడా-
దరిద్రుడా-
ధనవంతుడా-
మంచినడవడికలవాడా-
దుర్వర్తన కలవాడా - అందరూ
సమానులే మృత్యువుకు- అని భావం
కాదనే దేమైన వుందా?
లేదుకదా!

Friday, January 5, 2018

బహ్వారంభో లఘుక్రియా


బహ్వారంభో లఘుక్రియా




సాహితీమిత్రులారా!



సమాజంలో అనేకరకాలైన విషయాలను
వ్యక్తులను చూస్తుంటాం
వాటిలో మొదట్లో చాల భయంకరంగా ఉండి
చివరకు అదంతా మాయమై ప్రశాంతంగా
కనిపిస్తుంటాయి. ఇలాంటివాటికి సంబంధించిన
కొన్నిటిని కలిపి చెప్పిన ఈ శ్లోకం చూడండి-

అజాయుద్ధే, ఋషిశ్రాద్ధే
ప్రభాతే మేఘాడంబ రే,
దంపత్యోః కలహేచైవ
బహ్వారంభో లఘుక్రియా

ఇందులో మనం గమనించాల్సిన విషయాలు కొన్ని
వివరించారు కవిగారు-
చూచేవారికి ఇంకేం జరుగుతుందో అనిపించే విధంగా
ఉండి చివరకి సాధారణ స్థితికి చేరేవాటిలో ఇవి-
1. మేకపోతుల యుద్ధం
2. ఋషిశ్రాద్ధం
3. భార్యభర్తల మధ్య పోరు(కొట్లాట)
ఇవి మొదట్లో చాల ఉధృతంగా
అనిపించినా చివరికేమీ జరగక
సాధారణంగా ఉండిపోతాయని
శ్లోక భావం.

Tuesday, December 12, 2017

బుద్ధిమంతుడు ఇతరులకు చెప్పుకోనివి?


బుద్ధిమంతుడు ఇతరులకు చెప్పుకోనివి?




సాహితీమిత్రులారా!


ఈ శ్లోకం చూడండి
ఇది బుద్ధిమంతుడు
ఇతరులకు ఏవి చెప్పుకోడో
వాటిని గురించి చెబుతున్నది
గమనించండి-

अर्थनाशं मनस्तापम्, 
गृहे दुश्चरितानि च।
वञ्चनं चापमानं च, 
मतिमान्न प्रकाशयेत्॥

అర్థనాశం మనస్తాపమ్
గృహే దుశ్చరితాని చ 
వఙ్చనం చాపనామం చ
మతిమాన్న ప్రకాశయేత్

A wise man should not divulge the loss of money, 
distress of mind, quarrels at home and that he has been 
cheated or insulted.

बुद्धिमान धन के नाश, मन के दुःख और घर की कलह, 
धोखे और अपमान को गुप्त रखता है, किसी को नहीं बतायेगा।

బుద్ధిమంతుడు  ధన నాశము; 
మనసు యొక్క బాధ; గృహ కలహములు; 
వంచింప బడుట;అవమానింపబడుట; 
ఈ ఐదును  గుప్తముగా నుంచుకొనును 
ఇతరులకు చెప్పుకొనడు

Thursday, November 9, 2017

ఎవరికి ఎలాంటి అభిరుచులుంటాయి?


ఎవరికి ఎలాంటి అభిరుచులుంటాయి?




సాహితీమిత్రులారా!


ఈ శ్లోకం చూడండి
ఏమి చెబుతున్నదో -

సతాంధనం సాధుభిరేవ భుజ్యతే
దురాత్మాభి ర్దుశ్చరితాత్యావాం ధనమ్
పికాదయా శ్చూతఫలాని భజంతే
భవన్తినింబాః కలు కాక భోజనాః

పక్షులు గ్రహించే ఆహారంలో తేడాలకు
వాటి స్వభావాలే కారణం కాబోలు లేకుంటే
మరేమిటి చిలుకలు - కోయిలలు మామిడి పళ్లను
ఆశిస్తే, కాకులు చేదుగా ఉండే వేప పళ్లను తినడమేమిటి
అంటే మంచి వారికి మంచి అభిరుచులు,
చెడ్డవారికి చెడ్డ అభిరుచులు స్వభావసిద్ధము అనడానికి
ఇది తార్కాణంగా చెప్పవచ్చు.

Wednesday, November 8, 2017

అతి సర్వత్రా వర్జయేత్


అతి సర్వత్రా వర్జయేత్





సాహితీమిత్రులారా!


ఈ శ్లోకం చూడండి
ఏమి చెబుతుందో -

అతి పరిచయా దవజ్ఞా
సంతత గమనా దనాదరో భవతి
మలయే భిల్ల పురంధ్రీ
చందన తరుకాష్ఠ మిన్థనం కురుతే

ఎవరితో పరిచయాన్నయినా అతిగా పెంచుకోకూడదు.
అది చనువుగా మారితే వెటకారాలకూ - వ్యంగ్యాలకూ
ఆస్కారం కలిగిస్తుంది. అలాగే అదేపనిగా ఎవరిదగ్గరకైనా
వెళుతుంటే నిరాదరణకు దారితీయవచ్చు మితంగా ఉంటేనే
అభిమానం పెరుగుతుంది. ఎలాగంటే విస్తారంగా మలయపర్వతం
మంచి గంధపు చెట్లతో సమానం. వాటిని సైతం వంటచెరకుగా
వాడుకో గల అతి పరిచయం ఆ చెట్లతో వారికుంది. కానీ,
మనకు మాత్రం అవి మహాప్రియం.

Tuesday, November 7, 2017

భార్యాభర్తలను విడదీసే వారు ఎలాంటి శిక్షలు పొందుతారు


భార్యాభర్తలను విడదీసే వారు ఎలాంటి శిక్షలు పొందుతారు





సాహితీమిత్రులారా!

భార్యా భర్తను విడదీసేవారికి మనవారు
ఏ నరకాలకు పోతారని సెలవిచ్చారో చూడండి-

మహా ప్రభేతి నరకం
దీప్త శూల మహోచ్ఛ్రయం,
తత్ర శూలేన ఛిద్యం తే
పతి భార్యోప భేదినః

భార్యా భర్తలు చల్లగా ఉంటే చూడలేని ప్రబుద్ధులు అనేకురు
వారిమధ్య చిచ్చి పెడితేగాని నిద్రించని ఘటాలూ ఎక్కవే
వారు ఈ లోకంలో సుఖంగా వినోదంగా కాలం గడపవచ్చేనేమో
గాని వారికి నరకమే ప్రేప్తిస్తుందంటారు. దిలో భాగమే ఈ శ్లోకం
శూలాలతో అనుక్షణం చిత్రవధ చేయబడటమే. ఈ నరకం పేరు
మహాప్రభ అని చెప్పబడుతున్నది. దంపతులను విడదీయడమంత
పాపపుపనికంటే మరొకటిలేదుకదా

Sunday, November 5, 2017

ఎవరు పండితుడు? - ఏది విషతుల్యం?


ఎవరు పండితుడు? - ఏది విషతుల్యం?




సాహితీమిత్రులారా!


ఈ శ్లోకం చూడండి-
ఏమి చెబుతున్నదో!

కః వథ్యతరో? ధర్మః, కశ్శుచి?
రిహయస్య మానసం శుద్ధమ్,
కః పండితో? వివేకీ, కిం విష?
మవధీరణా కురుషు


హితాన్ని కలిగించేదే ధర్మం
ఎవరి మనసులు పరిశుద్ధంగా ఉంటాయో
వారే శుచిగా ఉన్నవారు
ఆత్మకూ - అనాత్మకూ(జీవికీ- పరమాత్మకూ)
భేదం తెలిసినవాడే పండితుడు
హితుడు గానీ - గురువుగానీ చెప్పిన మాటను
తిరస్కరించడం(పెడచెవిన పెట్టడం)-
విషతుల్యం
అని శ్లోక భావం

Sunday, August 27, 2017

పాప ఫలితాలు ఎప్పుడు వస్తాయి?


పాప ఫలితాలు ఎప్పుడు వస్తాయి?




సాహితీమిత్రులారా!


ఈ శ్లోకం చూడండి
పాపపుణ్య ఫలితాలు ఎప్పుడు వస్తాయో?
చెబుతుంది-

నా ధర్మశ్చరితే లోకే
సద్యః ఫలతి గౌరవ,
శనై రావ ర్తమానస్తు
కర్తు ర్మూలాని కృంతాయా

మనం చేసే పుణ్యపాపాలకు ఫలితం
అనుభవించడానికి కొంత సమయం పట్టవచ్చు
వెంటనే ఫలితానికి రాకపోవచ్చు ఆవు గడ్డిమేయగానే
పాలివ్యలేదు కదా పాప పుణ్యాల ఫలితమూ
అంతే అయితే - పాపం వల్ల కలిగే ఫలితం
వినాశకరంగానే ఉంటుంది - అని భావం.

Friday, August 18, 2017

గురువని ఎవరిని సంబోధంచాలి?


గురువని ఎవరిని సంబోధంచాలి?




సాహితీమిత్రులారా!


ఈ శ్లోకం చూడండి
గురువెవరో ఎవరిని పిలవాలో-
మనవాళ్లు కనబడిన ప్రతివారిని
"గురు" పదంతో పిలుస్తుంటారు.
అది సరైందికాదట-

ఉపాధ్యాయాన్ దశాచార్యః
ఆచార్యాణాం శతం పితా
సహస్రంతు పిత్రూన్ మాతా
గౌరవే ణాతిరిచ్యతే

గురువని అందరినీ సంబోధించటం సరైనదికాదు.
దీనిలో రకాలున్నాయి. పదిమంది ఉపాధ్యాయుల
కంటే ఒక ఆచార్యుడు మిన్న. నూరుగురు ఆచార్యుల
కంటే తండ్రి మిన్న. అటువంటి వెయ్యిమంది తండ్రుల
కంటే ఒక తల్లి మిన్న. కనుకనే తల్లిని ప్రథమగురువంటారు.
అందరికంటే మిన్నగా గౌరవించదగినది తల్లియే - అని భావం.

Friday, August 11, 2017

వేటిని ఎవరు విడిచి పెడతారు?


వేటిని ఎవరు విడిచి పెడతారు?




సాహితీమిత్రులారా!


ఈ నీతిశ్లోకం చూడండి-
ఇందులో ఎవరు దేన్ని
విడిచి పెడతారో వివరించారు.

నిర్ధనం పురుషం వేశ్యా
ప్రజా భగ్నం నృపం త్యజేత్
ఖగావీతఫలం వృక్షం
భుక్త్వాచాऽభ్యాగతాగృహమ్

వేశ్య ధనహీనుని, ప్రజలు ఓడిపోయిన రాజును
విడిచి పెడతారు. పక్షులు పండ్లులేని చెట్లను,
అతిథులు భోజనం చేసిన ఇంటిని విడిచిపెడతారు-
అని భావం.

Wednesday, July 19, 2017

ఎందు వలనో?


ఎందు వలనో?



సాహితీమిత్రులారా!


ఈ శ్లోకం చూడండి-
ఇది చెప్పే మంచిమాట గమనించండి-

చరన్వనాంతే నవమంజరీషు
న షట్పదో గంధఫలీమజిఘ్రత్
సాకిం నరమ్యా నచకిం నరంతా
బలీయసీ కేవల మీశ్వరాజ్ఞా

తుమ్మెద పూలగుత్తుపై తిరుగాడుతూ
సంపంగెను వాసనకూడ చూడటంలేదు.
దానికి అందంలేదా? తుమ్మెదకు అనుభవ శక్తి లేదా?
ఇవేవీ కావు బలీయమైన దైవ నిర్ణయము - అని భావం.

Saturday, June 10, 2017

జీవితాన్ని ఏ విధంగా సార్థకం చేసుకోవాలి


జీవితాన్ని ఏ విధంగా సార్థకం చేసుకోవాలి




సాహితీమిత్రులారా!


విదురనీతిలోని ఈ సూక్తి చూడండి-

దివసేనైవ తత్కుర్యాద్ యేన రాత్రౌ సుఖం వసేత్
అష్టమాసేన తత్కుర్యాద్ యేన వర్షాః సుఖం వసేత్
పూర్వం వయసి తత్కుర్యాద్ యేన వృద్ధః సుఖం వసేత్
యావజ్జీవనేన తత్ కుర్యాద్ యేన ప్రేత్య సుఖం వసేత్

రాత్రి సుఖంగా ఉండాలంటే పగలు దానికి తగినంత
శ్రమ చేయాలి ఆ పనివలన రాత్రి ఏ చింతాలేకుండా
నిద్రపట్టాలి. ఇదే విధంగా సంవత్సరంలో 8 నెలలు
ప్రయత్నం చేసి వర్షఋతువులో సుఖంగా ఉండాలి.
పరలోకంలో(జన్మలో) సుఖంగా ఉండటానికి తగిన
కర్మలను ఈ జన్మలో జీవితమంతా ప్రయత్నించి
సాధించాలి - అని భావం

Friday, June 9, 2017

నీతి శ్లోకం


నీతి శ్లోకం




సాహితీమిత్రులారా!




విశాఖదత్తుని మృచ్ఛకటికంలోని
సూక్తి చూడండి-


నిస్తేజాః పరిభూయతే పరిభవాన్నిర్వేద మాపద్యతే
నిర్విణ్ణ శ్శుచమేతి శోక పిహితః బుద్ధ్యాపరిత్యద్యతే
నిర్బద్ధిః క్షయమేతి

తేజములే్నివారు సంఘముచే అవమానింపబడుదురు
అవమానము వలన దుఃఖము కలుగును. దుఃఖముతో
దిగులు పడును. దిగులువలన బుద్ధి మందగిస్తుంది
బుద్ధిహీనుడు నశించును - అని భావం.

Thursday, June 1, 2017

ఎలా ప్రవర్తిస్తే పండితుడు?


ఎలా ప్రవర్తిస్తే పండితుడు?


సాహితీమిత్రులారా!


ఈ శ్లోకం చూడండి
ఎలా ప్రవర్తించేవాడు
పండితుడో చెబుతుంది-


ప్రస్తావ సద్ృశం వాక్యం
స్వభావ సదృశీం క్రియామ్
ఆత్మశక్తి సమం కోపం
యో జానాతి నపండితః

సమయానికి తగిన మాటను,
ఇతరుల మనస్సునందలి
అభిప్రాయానికి సరిపోయే పనిని,
తన శక్తికి దీటైన కోపమును
ఎవడు ప్రవర్తిస్తాడో వాడే పండితుడు-
అని భావం.

Tuesday, May 30, 2017

మాటకు దరిద్రం అడ్డురాదుకదా!


మాటకు దరిద్రం అడ్డురాదుకదా!




సాహితీమిత్రులారా!



ప్రియమైన మాటలు అందరిని దగ్గర చేస్తాయి
కటువైన మాటు దూరం చేస్తాయి
దీన్ని గురించిన ఒక శ్లోకం చూడండి-

ప్రియవాక్య ప్రదానేన సర్వేతుష్యన్తి జంతవః
తస్మాత్ ప్రియంహి వ్యక్తవ్యం వచనే కా దరిద్రతా

ఎదుటివారికి ప్రియంగా మాట్లాడటం వలన
అందరూ సంతోషిస్తారు. మెచ్చుకొంటారు.
అందుచేత ఓ సంఘజీవీ నీవు ప్రియంగా
మాట్లాడుతూం ఉండు. మాటలకు దరిద్రం(లోటు)
ఉండదుకదా  మాట్లిడితే పోయేదేముందీ - అని భావం

Sunday, May 21, 2017

కష్టతరములైనవి ఏవి?


కష్టతరములైనవి ఏవి?




సాహితీమిత్రులారా!



కష్టములైనవి ఏమిటో
ఈ శ్లోకంలో వివరిస్తున్నారు చూడండి-

కష్టం చ ఖలు మూర్ఖత్వం
కష్టం చ ఖలు యౌవనమ్
కష్టాత్కష్టతరం చైవ
పరగేహ నివాసనమ్

మూర్ఖత్వము నిశ్చయముగా కష్టమును కలిగించును.
మరియు యౌవ్వనము కూడ  కష్టమును కలిగించునదే.
అదేవిధంగా ఇతరుల ఇండ్లలో నివసించడం మిక్కిలి
కష్టదాయకము - అని శ్లోక భావం.

Saturday, May 20, 2017

ఇవి చేయువారే నిజమైనవారు


ఇవి చేయువారే నిజమైనవారు




సాహితీమిత్రులారా!


ఎలాంటి పుత్రుడు, తండ్రి,భార్య,
మిత్రులు నిజమైనవారో
చెప్పెడిది ఈ శ్లోేకం చూడండి-

తే పుత్రా యే పితుర్భక్తాః
స పితా యస్తు పోషకః
తన్మిత్రం యస్య విశ్వాసః
సా భార్యా యత్రనిర్వృత్తిః

తండ్రి యందు భక్తి కలవారే పుత్రులు.
బిడ్డల పాలన పోషణ చేయువాడే తండ్రి.
విశ్వాసపాత్రుడైనవాడే మిత్రుడు.
ఏ స్త్రీ వలన భర్తకు సుఖము ప్రాప్తించునో
అట్టి స్త్రీయే భార్య - అని శ్లోక భావం.

Wednesday, May 17, 2017

ఇప్పుడిది నేరమయింది


ఇప్పుడిది నేరమయింది




సాహితీమిత్రులారా!




పిల్లలను దండించడం నేరయింది
నేటికాలంలో. కానీ దీనికి సంబంధించిన
శ్లోకం ఒకటి మన పూర్వులు చెప్పినది
చూడండి-

లలనాద్ బహవోదోషా స్తాడనాద్ బహవో గుణాః
తస్మాత్పుత్రం చ శిష్యం చ తాడయేన్న తులాలయేత్

లాలన(బుజ్జగించడం)వలన పిల్లలో చాలాదోషాలు
ఉత్పన్నములు అగును. దండించడం వలన చాల
గుణములు కలుగును. కావున సంతానాన్ని, శిష్యులను
దండించవలెనేగాని లాలించకూడదు - అని భావం.

Sunday, May 7, 2017

మోదమటే మదహంసగామినీ


మోదమటే మదహంసగామినీ




సాహితీమిత్రులారా!



అజ్ఞాతకవి చెప్పిన
ఈ నీతి పద్యం చూడండి-

అంగనలేనియిల్లు చతురంగబలంబులులేనిరాజు ని
స్సంగుఁడుగాని మౌని జనసమ్మతిలేని ప్రధాని కామినీ
సంగములేని యౌవనము శాంతములేనితపంబు స్త్రీలకున్
ముంగరలేనిభూషణ మోదమటే మదహంసగామినీ

ఓ మదహంసగామినీ!
ఇంటికి దీపం యిల్లాలని కదా ఆ యిల్లాలు లేని ఇల్లు,
చతురంగబలాలుంటేనే రాజు ఆ బలములులేని రాజు,
నిస్సంగుడైతేనే మౌని మరి నిస్సంగత్వం లేని మౌని,
కామినీజన సంగమానికే కదా యౌవనము అదిలేని యౌవనము,
తాపసికి శాంతముండాలికదా ఆ శాంతములేని తాపసి,
స్త్రీ ముఖానికి ముక్కెరే భూషణము అదిలేని భూషణాలు
సమ్మతమేనా - అని భావం.
అవి పనికిరాని తాత్పర్యం.