Showing posts with label వాల్మీకి. Show all posts
Showing posts with label వాల్మీకి. Show all posts

Thursday, September 7, 2017

సీత హనుమంతునితో రామునికి ఏమిచెప్పమన్నది?


సీత హనుమంతునితో రామునికి ఏమిచెప్పమన్నది?




సాహితీమిత్రులారా!


శ్రీమద్రామాయణంలో హనుమంతుడు సీతను
సందర్శించిన సమయంలో హనుమంతునితో
సీత ఈ శ్లోకం చెప్పింది-

మత్కృతే కాకమాత్రే తు
బ్రహ్మాస్త్రం సముదీరితం
కస్మా ద్యో మాం హరేత్ తత్త్వః
క్షమసే త్వం మహీపతే
(నా కోసం కాకిమీదనే బ్రహ్మాస్త్రాన్ని వేసిన నీవు
నీ నుండి నన్ను హరించినవాడిని(రావణున్ని)
ఎందుకు వూరుకున్నవు మహానుభావా! ఓ రామచంద్రా!)

సీత రామునికి నమ్మకంకోసం అంతవరకూ తనకూ రామునకూ
తప్ప మరెవరికీ తెలియని కాకాసుర వృత్తాంతాన్ని గుర్తు చేయవలసిందిగా
హనుమంతునికి చెప్పింది సీతాదేవి.

ఎంత భావగర్భితమైన విషయమోకదా


Thursday, June 15, 2017

సతతం ప్రియవాదినః


సతతం ప్రియవాదినః




సాహితీమిత్రులారా!


రామాయణంలోని
సుభాషితాలు ఇక్కడ
కొన్నిటిని చూద్దాం-

సులభాః పురుషా రాజన్
సతతం ప్రియవాదినః
అప్రియస్య తు  పథ్యస్య
వక్తా శ్రోతా చ దుర్లభః

(నీకు ప్రియమైన మాటలు చెప్పేవారు
సులభంగా దొరుకుతారు- కానీ
అప్రియమైనా సరే హితం చెప్పేవారుగాని
వినేవారుగాని దొరకటం దుర్లభము.)

ధన్యాస్తే పురుషశ్రేష్ఠా
యేబుధ్యా కోపముత్థితం
నిరుంధంతి మహాత్మానో
దీప్తమగ్ని మివాంభసా

(మండే అగ్నిని నీటితో
చల్లార్చినట్లు కోపాన్ని
వివేకంతో అణచివేయగల
పురుషులు ధన్యులు)

Sunday, May 14, 2017

ఆదిత్యహృదయము


ఆదిత్యహృదయము



సాహితీమిత్రులారా!



ఇది శ్రీమద్రామయణ యుద్ధకాండలో
అగస్త్యుమహర్షి శ్రీరామచంద్రునికి
ఉపదేశించినది-

దీన్ని పారాయణం చేసినవారికి
శత్రునాశము, ఆరోగ్యము,
ఐశ్వర్యప్రదము ఇలా
అనేకానేక ఉపయోగముకలవని
చెప్పుదురు. ఫలశ్రుతిలో గమనించగలరు.
సూర్యోదయ, మధ్యాహ్న,
సాయంకాలములందు
పారాయణము చేస్తారు

కావున
సాహితీమిత్రులు ఉపయోగించు
కొనగలరని
ఇక్కడ ఇస్తున్నాను.

తతో యుద్ధపరిశ్రాన్తం సమరే చిన్తయా స్థితమ్‌|
రావణం చాగ్రతో దృష్ట్వా యుద్ధాయ సముపస్థితమ్‌|| ౧||

దైవతైశ్చ సమాగమ్య ద్రష్టుమభ్యాగతో రణమ్‌|
ఉపాగమ్యాబ్రవీద్రామమగస్త్యో భగవానృషిః|| ౨||

రామ రామ మహాబాహో శృణు గుహ్యం సనాతనమ్‌|
యేన సర్వానరీన్వత్స సమరే విజయిష్యసి|| ౩||

ఆదిత్యహృదయం పుణ్యం సర్వశత్రువినాశనమ్‌|
జయావహం జపేన్నిత్యం అక్షయ్యం పరమం శివమ్‌|| ౪||

సర్వమఙ్గలమాఙ్గల్యం సర్వపాపప్రణాశనమ్‌|
చింతాశోకప్రశమనం ఆయుర్వర్ధనముత్తమమ్‌|| ౫||

రశ్మిమంతం సముద్యన్తం దేవాసురనమస్కృతమ్‌|
పూజయస్వ వివస్వన్తం భాస్కరం భువనేశ్వరమ్‌|| ౬||

సర్వదేవాత్మకో హ్యేష తేజస్వీ రశ్మిభావనః|
ఏష దేవాసురగణాఁల్లోకాన్‌ పాతి గభస్తిభిః|| ౭||

ఏష బ్రహ్మా చ విష్ణుశ్చ శివః స్కన్దః ప్రజాపతిః|
మహేన్ద్రో ధనదః కాలో యమః సోమో హ్యపాం పతిః|| ౮||

పితరో వసవః సాధ్యా హ్యశ్వినౌ మరుతో మనుః|
వాయుర్వహ్నిః ప్రజాప్రాణ ఋతుకర్తా ప్రభాకరః|| ౯||

ఆదిత్యః సవితా సూర్యః ఖగః పూషా గభస్తిమాన్‌|
సువర్ణసదృశో భానుర్హిరణ్యరేతా దివాకరః|| ౧౦|| 

హరిదశ్వః సహస్రార్చిః సప్తసప్తిర్మరీచిమాన్‌|
తిమిరోన్మథనః శంభుస్త్వష్టా మార్తాణ్డ అంశుమాన్‌|| ౧౧|| 

హిరణ్యగర్భః శిశిరస్తపనో భాస్కరో రవిః|
అగ్నిగర్భోऽదితేః పుత్రః శఙ్ఖః శిశిరనాశనః|| ౧౨||

వ్యోమనాథస్తమోభేదీ ఋగ్యజుఃసామపారగః|
ఘనవృష్టిరపాం మిత్రో విన్ధ్యవీథీ ప్లవఙ్గమః|| ౧౩||

ఆతపీ మణ్డలీ మృత్యుః పిఙ్గలః సర్వతాపనః|
కవిర్విశ్వో మహాతేజాః రక్తః సర్వభవోద్‌భవః|| ౧౪||

నక్షత్రగ్రహతారాణామధిపో విశ్వభావనః|
తేజసామపి తేజస్వీ ద్వాదశాత్మన్నమోऽస్తు తే|| ౧౫||

నమః పూర్వాయ గిరయే పశ్చిమాయాద్రయే నమః|
జ్యోతిర్గణానాం పతయే దినాధిపతయే నమః|| ౧౬||

జయాయ జయభద్రాయ హర్యశ్వాయ నమో నమః|
నమో నమః సహస్రాంశో ఆదిత్యాయ నమో నమః|| ౧౭||

నమః ఉగ్రాయ వీరాయ సారఙ్గాయ నమో నమః|
నమః పద్మప్రబోధాయ మార్తాణ్డాయ నమో నమః|| ౧౮|| or మార్తణ్డాయ

బ్రహ్మేశానాచ్యుతేశాయ సూర్యాయాదిత్యవర్చసే|
భాస్వతే సర్వభక్శాయ రౌద్రాయ వపుషే నమః|| ౧౯||

తమోఘ్నాయ హిమఘ్నాయ శత్రుఘ్నాయామితాత్మనే|
కృతఘ్నఘ్నాయ దేవాయ జ్యోతిషాం పతయే నమః|| ౨౦||

తప్తచామీకరాభాయ వహ్నయే విశ్వకర్మణే| or హరయే విశ్వకర్మణే
నమస్తమోऽభినిఘ్నాయ రుచయే లోకసాక్శిణే|| ౨౧||

నాశయత్యేష వై భూతం తదేవ సృజతి ప్రభుః|
పాయత్యేష తపత్యేష వర్షత్యేష గభస్తిభిః|| ౨౨||

ఏష సుప్తేషు జాగర్తి భూతేషు పరినిష్ఠితః|
ఏష ఏవాగ్నిహోత్రం చ ఫలం చైవాగ్నిహోత్రిణామ్‌|| ౨౩||

వేదాశ్చ క్రతవశ్చైవ క్రతూనాం ఫలమేవ చ|
యాని కృత్యాని లోకేషు సర్వ ఏష రవిః ప్రభుః|| ౨౪||

|| ఫల శ్రుతిః||
ఏనమాపత్సు కృచ్ఛ్రేషు కాన్తారేషు భయేషు చ|
కీర్తయన్‌ పురుషః కశ్చిన్నావసీదతి రాఘవ|| ౨౫||

పూజయస్వైనమేకాగ్రో దేవదేవం జగత్‌పతిమ్‌|
ఏతత్‌ త్రిగుణితం జప్త్వా యుద్ధేషు విజయిష్యసి|| ౨౬||

అస్మిన్క్షణే మహాబాహో రావణం త్వం వధిష్యసి|
ఏవముక్త్వా తదాऽగస్త్యో జగామ చ యథాగతమ్‌|| ౨౭||

ఏతచ్ఛ్రుత్వా మహాతేజా నష్టశోకోऽభవత్తదా|
ధారయామాస సుప్రీతో రాఘవః ప్రయతాత్మవాన్‌|| ౨౮||

ఆదిత్యం ప్రేక్శ్య జప్త్వా తు పరం హర్షమవాప్తవాన్‌|
త్రిరాచమ్య శుచిర్భూత్వా ధనురాదాయ వీర్యవాన్‌|| ౨౯||

రావణం ప్రేక్శ్య హృష్టాత్మా యుద్ధాయ సముపాగమత్‌|
సర్వ యత్నేన మహతా వధే తస్య ధృతోऽభవత్‌|| ౩౦||

అథ రవిరవదన్నిరీక్ష్య రామం
ముదితమనాః పరమం ప్రహృష్యమాణః|
నిశిచరపతిసంక్షయం విదిత్వా
సురగణమధ్యగతో వచస్త్వరేతి|| ౩౧||
|| ఇతి ఆదిత్యహృదయమ్ || 

Saturday, March 18, 2017

ఎంతటి భ్రాతృప్రేమ!


ఎంతటి భ్రాతృప్రేమ!




సాహితీమిత్రులారా!




వాల్మీకి - రామాయణ యుద్ధకాండలో
లక్ష్మణుడుమూర్ఛితుడైన సందర్భములో
రాముని విలాపవర్ణన వాల్మీకి ఈ విధంగా చేశాడు
చూడండి-

దేశేదేశే కళత్రాణి
దేశేదేశే చ బాంధవాః
తం తు దేశం న పశ్యామి
యత్ర భ్రాతా సహోదరః

దేశదేశాలలో భార్యలు లభించవచ్చు.
ఏ దేశంలోనైనా బాంధవులుండవచ్చు.
ఒకే గర్భంనుండి ఉద్భవించిన తమ్ముడు
ఎక్కడ లభిస్తాడు.... - అని రాముడు వాపోయాడు
ఎంతటి భ్రాతృప్రేమ
ఇప్పుడైతే ఇలాంటివారున్నారా?
అంటి ప్రేమ అభిమానాలున్నాయా?
ఇందులో మనం గమనించవలసినది
మరొకటుంది. అదేమిటంటే
రామలక్ష్మణులు ఒక తండ్రి బిడ్డలేగాని
ఒకే తల్లి బిడ్డలుకాదుగదా
మరి రాముడలా ఎందుకన్నాడో
ఎందు కంటే వారి ప్రేమ అలాంటిది..

Monday, February 27, 2017

దూత ఎలా ఉండాలి?

దూత ఎలా ఉండాలి?




సాహితీమిత్రులారా!



రామాయణంలోని శ్లోకం ఇది
26-02-17న ముఖపుస్తకంలో
అంబాళం పార్థసారథిగారు
ఉంచిన వ్యాఖ్యతో చూడండి-
అనురక్తః శుచిర్దక్షః స్మృతిమాన్ దేశకాలవిత్
వపుష్మాన్ వీతభీర్వాగ్మీ దూతో రాజ్ఙః ప్రశస్యతే
                                                                                        -- రామాయణం.
రాజు అంటే గౌరవంతో కూడిన ప్రేమ గలవాడు, 
అవినీతికి దూరంగా ఉండే వాడు, సమర్థత గలవాడు, 
జ్ఙానవంతుడు, దేశకాల తత్వం తెలిసిన వాడు, 
శరీర సౌష్టవం కలవాడు, భయం లేనివాడు, 
ధీటైన మాటలు నేర్చినవాడు మంచి దూతగా 
రాజు చేత ప్రశంసించబడుతాడు.

ఒక రాజ్యం తరపున, రాజు తరపున ఇంకొక 
రాజ్యానికి నియమింపబడిన వార్తాహరుడిని, 
దూత అంటారు. ఈ రోజుల్లో రాజులు లేరు, 
రాజ్యాలు లేవు కాబట్టి, సంస్థలలో పనిచేసే 
ఉద్యోగులకు ఎలాంటి అర్హతలుండాలో, 
రామాయణం లోని శ్లోకంలో చక్కగా 
వివరింపబడ్డాయి.

దూత అనగానే మనందరికీ గుర్తుకొచ్చేది 
శ్రీరామ దూతయైన ఆంజనేయస్వామి. 
మర్యాదా పురుషోత్తముడైన శ్రీరామచంద్రుడి పక్షాన, 
రాక్షస చక్రవర్తి, రావణుడితో సంధి చేసుకోడానికి వెళ్తున్న 
దూత ఎలా ఉండాలి? ఈ శ్లోకంలో చెప్పిన అన్ని 
లక్షణాలు మూర్తీభవించిన హనుమంతుడి లాగా ఉండాలి
.
శ్రీరామదూతగా వెళ్లి సభలో రావణుడికి హితబోధ చేస్తూ, 
హనుమంతుడు పలికిన పలుకులు మహోన్నతమైనవి. 
ఆంజనేయస్వామి అసదృశమైన జ్ఙానం ఇక్కడ తెలిసిపోతుంది. 
చెప్పదలుచుకున్నది సూటిగా చెప్పడం, ఉచితజ్ఙత పాటించి 
ఎదుటి వారితో మాట్లాడే విధానం, ఈ ఘట్టంలో కొనియాడబడే 
విధంగా ఉంటుంది.

వివిధ సంస్థలలో ఉద్యోగులుగా పని చేసే వారు, 
హనుమంతుడి లక్షణాలను ఆకళింపు చేసుకొనగలిగితే, 
ఆ సంస్థల గౌరవం ఇనుమడిస్తుంది. సంస్థల పుట్టు 
పూర్వోత్తరాలు క్షుణ్ణంగా తెలుసుకోవడం, పని చేస్తున్న 
సంస్థలపై మొక్కవోని గౌరవం, నిజాయితీ, స్వామి భక్తి, 
తయారు చేసిన వస్తువులను గుఱించి పూర్తి జ్ఙానము, 
ఆకర్షనీయమైన ఆకట్టుకునే రూపం, చక్కగా మాట్లాడే నిపుణత, 
ఈ లక్షణాలతో పనిచేసే ఉద్యోగులు, 
ఆ సంస్థలకు మూలస్తంభాల్లా, పెట్టని కోటలా ఉంటారు.

Friday, July 22, 2016

సంధ్యా జహాతి స్వయమంబరమ్!


సంధ్యా జహాతి స్వయమంబరమ్!



సాహితీమిత్రులారా!




ఆదికవి వాల్మీకి
రామాయణంలోని
ఈ వర్ణన శ్లోకం చూడండి.

చంచచ్చంద్ర కరస్పర్శ హర్షోన్మీలిత తారకా
అహో! రాగవతీ సంధ్యా జహాతి స్వయవంబరమ్!

ఈ సంధ్య అనే యువతి
చంద్రకర(కిరణ) స్పర్శచే
ఆనందముతో తారక(కంటిలోని నల్లగ్రుడ్డు)లు
ప్రకాశింపగా - అనురాగముతో స్వయముగా
అంబరము(చీర)ను తీసివేయుచున్నది.

Saturday, June 18, 2016

మీనాహతం పద్మమివాభితామ్రమ్


మీనాహతం పద్మమివాభితామ్రమ్


సాహితీమిత్రులారా!

రామాయణం సుందరకాండలో
హనుమంతులవారు అశోకవనం ప్రవేశించాడు.
అప్పుడు సీతాదేవికి శుభసూచకంగా
ఎడమకన్ను అదిరింది.
అది ఎలా అదిరిందో
వాల్మీకి మాటల్లోనే వినాలి
ఆ శ్లోకం చూడండి.


తస్యాశ్శుభం వామ మరాళపక్ష్మ
రాజీవృతం కృష్ణ విశాల శుక్లమ్
ప్రాస్పందతైకం నయనం సుకేశ్యా:
మీనాహతం పద్మమివాభితామ్రమ్

మంచి కేశపాశములు గలిగిన సీతాదేవికి ఎడమకన్ను అదిరింది.
ఆ ఎడమకన్ను ఎలా ఉందంటే శుభకరమైనదిగా ఉంది.
వంకరతిరిగిన కనురెప్పల వెండ్రుకల పంక్తితో చుట్టబడి ఉంది.
నల్లగ్రుడ్డు చుట్టూ తెల్లని విశాలప్రదేశం కలిగి ఉంది.
అటువంటి ఎడమకన్ను - సరస్సులోని నీళ్ళలో
(తామర)తూడుమీద చేపదెబ్బతిన్న
ఎఱ్ఱతామరపువ్వులా అదిరింది.

Friday, June 17, 2016

ఇలాంటి మరుదులున్నారా?


ఇలాంటి మరుదులున్నారా?


సాహితీమిత్రులారా!

పూర్వం ఎలాంటి మరుదలుండేవారో
ఈ శ్లోకం చూడండి.


నాహం జానామి కేయూరే నాహం జానామి కుండలే!
నూపురే త్వభి జానామి నిత్యం పాదాభివందనాత్!
                                                    (వాల్మీకి రామాయణము)

సీతను అన్వేషిస్తూ వెళ్ళే రామలక్ష్మణులకు సుగ్రీవుని దగ్గర నగలమూట దొరికింది.
అవి సీతవేనేమో? చూడమని సుగ్రీవుడు చూపించాడు.
నగలు చూడగానే కళ్ళనీళ్ళు క్రమ్ముచున్న రాముడు,
లక్ష్మణా!
ఆ నగలు సీతవేనేమో? చూడు అన్నాడు.
దండలు కడియాలు
కర్ణాభరణాలు సీతవగునో?  కాదో?
నాకు తెలియదు
అందెలు(కాళ్ళగొలుసులు) మాత్రం సీతవని నాకు బాగా తెలుసును.
నిత్యము పాదాభివందనం చేసేవాడిని కావడంవల్ల
అవి సుపరిచితాలు అన్నాడు.
వదినగారియందు లక్ష్మణునికి ఉన్న పవిత్రభావం
దీన్ని బట్టి వ్యక్తమౌతుంది.
మరి
ఇప్పుడు ఇలాంటి మరుదులు ఉన్నారా?