Showing posts with label రామరాజభూషణుడు. Show all posts
Showing posts with label రామరాజభూషణుడు. Show all posts

Sunday, March 12, 2017

నాయికలు భేదాలు


నాయికలు భేదాలు




సాహితీమిత్రులారా!



శృంగారనాయికలు 8 విధాలుగా
కావ్యాలంకార సంగ్రహములో వివరించారు
ఈ పద్యం చూడండి-

వరుఁడు కైవస మైన వనిత స్వాధీన భ
         ర్తృక, ప్రియాగమవేళ గృహముఁ దనువు
సవరించు నితి వాలక సజ్జ, పతి రాక
         తడవుండ నుత్కంఠఁ దాల్చు నింతి
విరహోత్క, సంకేత మరసి నాథుఁడు లేమి
         వెస నార్త యౌకాంత విప్రలబ్ద
విభుఁడన్యసతిఁ బొంది వేకుఁవ రాఁ గుందు
         నబల ఖండిత, యల్క నధిపుఁదెగడి
అనుశయముఁ జెందు సతి కలహాంతరిత, ని
జేశుఁడు విదేశగతుఁడైనఁ గృశతఁ దాల్చు
నతివ ప్రోషిత పతిక, కాంతాభిసరణ
శీల యభిసారి కాఖ్య యై చెలువు మెఱయు
                                                                (కావ్యాలంకార సంగ్రహము - 2- 40)



ఇందులో 8 విధాలైన నాయికలను గురించి విరించారు.

1. స్వాధాన పతిక - 
భర్తను స్వాధీనము నందుంచుకొను యువతు
ఇతర స్త్రీలను కోరుకొనక తన యందే అనురక్తుడై
యుండును.

2. వాసకసజ్జిక -
భర్త వచ్చే సమయానికి తనను గృహాన్ని
అలంకరించుకొని సిద్ధముగా ఉండు యువతి

3. విరహోత్క -
భర్తచెప్పిన వేళకు రాక ఆలస్యమైన మిక్కలి తహతహలాడుతూ
ఉండే యువతి - విరహోత్కంఠిక లేక విరహోత్క.

4. విప్రలబ్ద -
సంకేతస్థలంలో తన ప్రియుడు లేకుండుటను
చూచి ఆర్తి వహించే యువతు - విప్రలబ్ద

5. ఖండిత -
ప్రియుడు పరకాంతతో రేయి గడపి ఉదయాన్నే
ఇంటికి రాగా బాధపడెడి యువతి

6. కలహాంతరిత -
కోపించి భర్తను దూషించి వెడలగొట్టి, అతడు వెలిపోయిన
తరువాత పశ్చాత్తాము పొందెడి యువతి కలహాంతరిత

7. ప్రోషితభర్తృక -
తన ప్రియుడు విదేశాలకు  వెళ్ళియుండగా
కృశించు యువతి ప్రోషితపతిక

8. అభిసారిక -
ప్రియని వద్దకు తానే స్వయంగా పోవునది,
ప్రియుని తన వద్దకు రప్పించుకోనేది అయిన యువతి
అభిసారిక


ఇందులో విప్రలబ్ద, విరహోత్కంఠిత, ప్రోషితపతిక,
విరహిణికి పర్యాయపదాలు.


Sunday, September 25, 2016

రామరాజభూషణుని ఆంజనేయస్తుతి


రామరాజభూషణుని ఆంజనేయస్తుతి


సాహితీమిత్రులారా!



వసుచరిత్రలో రామరాజభూషణుని
ఆంజనేయస్తుతి చూడండి

తరుణార్క కబళనోద్ధతిణ జూపెనెవ్వాఁడు 
          రుచులచే ఫలమోహరుచులచేత
నకలంకరామముద్రికఁ బూనె నెవ్వాఁడు 
         శయముచే హృత్కుశేశయముచేత
మున్నీరుఁ బల్వలంబుగ దాఁటె నెవ్వాఁడు 
          జవముచే గుణగణార్జవముచేత
నక్షశిక్షాప్రౌఢి నలరారె నెవ్వాఁడు 
           రణముచే నియమధారణముచేత
ధరణి నెవ్వాఁడు దానవద్విరదదళన
విహృతిఁ దనకేసరికిశోరవృత్తిఁ దెలిపె
నతని మత్కావ్య భవ్యవాగమృతఘటన
మంజులస్వాంతు హనుమంతు మదిఁదలంతు
                                                 (వసుచరిత్ర 1-8)
(బాల్యమున సూర్యుని మ్రింబోయి అమానుష శక్తినిసాటి, 
సీతాన్వేషణమునకు శ్రీరామమగద్రికను గైకొని స్వామికార్యనిర్వహణ శక్తిని ప్రకటించి, 
సముద్రమును పడియవలెదాటి జవాతిశయమును సువ్యక్తమొనరించి, 
అక్షకుమారాది రాక్షసుల దునిమి 
సంగ్రమనైపుణ్యమును ప్రకటించిన రాక్షసదంతావళులకు 
కేసరికికిశోరమగు 
ఆంజనేయునకు కవి 
మధురకవితార్థియై
నమస్కరించుచున్నాడు.) 

Wednesday, May 25, 2016

నానాసూన వితానవాసనల నానందిచు సారంగమే

నానాసూన వితానవాసనల నానందిచు సారంగమే


సాహితీమిత్రులారా!

ముక్కుతిమ్మన ముక్కమీద ఒక పద్యం చెప్పి ఒకరికి ఇవ్వగా
ఆపద్యం నచ్చి రామరాజభూషణుడు(భట్టుమూర్తి) అది కొని
తన వసుచరిత్రలో రాసుకున్నాడని ఒక కథ ప్రచారంలో ఉంది.
కానీ ఇది నిజంకాదని అది వేరొక పద్యమై ఉంటుందని పండితులు,
పరిశోధకులు భావిస్తున్నారు.
ఆ ముక్కుమీద చెప్పిన పద్యం
ఇదని ప్రచారం చూడండి.

నానాసూన వితానవాసనల నానందించు సారంగ మే
లా నన్నొల్ల దఁటంచు గంధఫలి బల్కాలం దపం బంది యో
షా నాసాకృతిఁ దాల్చి సర్వసుమనస్సౌరభ్యసంవాసి యై
పూనెం బ్రేక్షణమాలికా మధుకర పుంజంబు లిర్వంకలన్

ఈ పద్యాన్ని నాలుగువేల వరహాలిచ్చి
రామరాజభూషణుడు కొన్నాడని ప్రతీతి.
ఇది ఎంతమాత్రం సరైనదికాదు.
ఇది కవులను గూర్చి మనవారు కల్పించే కల్పనాకథ మాత్రమే.
అయినా నంది తిమ్మన కాలంలో రామరాజభూషణుడు లేడు.
ఒకవేళ ఉన్నా వసుచరిత్ర అంతటి కావ్యం రాయగల వానికి ముక్కుపై
ఇంత కల్పన చేయలేకపోయాడనడం పరిహాసాస్పదం అన్నాడు - వీరేశలింగంగారు.
ఈ ఐతిహ్యము అంత విశ్వాసపాత్రంగాలేదని - డా. దివాకర్ల వేంకటావధాని అన్నారు.
ఆఁడుదాని అంగప్రత్యంగములు వర్ణనము చేయుట వసుచరిత్రకారుని లక్షణము.
ఈ లక్షణము తిమ్మన పారిజాతాపహరణములో మచ్చుకైనా కనబడదు.
అట్టి వర్ణనలు చేయుట తిమ్మనగారి స్వభావములో లేదు.
కావున నిస్సందేహంగా ఇది రామరాజభూషణునిదే కాని తిమ్మన కృతికాదు.


ఓరుగల్లును పాలించిన  ప్రతాపరుద్రుని
ఆస్థానంలో ఉండిన విద్యానాథుని(అగస్త్యుని)
"నలకీర్తికౌముది" అనే సంస్కృతకావ్యంలో
ఈ క్రింది శ్లోకం ఉన్నది.

భృంగానవాస్తి ప్రతిపన్నఖేదా
కృత్వాననే గంధఫలీ తప:ఫలమ్
తన్నాసికా భూ దనుభూతగంధా
స్వపార్శ్వనేత్రీకృతభృంగసేవ్యా

ఈ శ్లోకం భావం గ్రహించి రామరాజభూషణుడు
"నానాసూన వితానవాసనల" -   అనే పద్యం రచించి
ఉండవచ్చని టేకుమళ్ల అచ్యుతరావుగారి అభిప్రాయం.
(ఆంధ్రవాఙ్మయచరిత్రము పుట. 206 - టేకుమళ్ల అచ్యుతరావు)