Friday, June 3, 2016

శత్రుహంత! శ్రీ హనుమంతా!


శత్రుహంత! శ్రీ హనుమంతా!


సాహితీమిత్రులారా!

ఇది  ఈమధ్య కాలంలో అంటే ఒక నూటయాబై సంవత్సరాలలోపు జరిగిన సంఘటన.
ముక్తి పెరుమాళ్ళయ్య అనే కవి ఆంజనేయ భక్తుడు.

హైదరాబాదు నిజాము ఒక పెద్ద గుర్రపు దండును
నిజాం ఆలీ నాయకత్వంలో దేవరకొండను దోచుకోవటానికి
వచ్చినపుడు దేవరకొండరాజావారి అభ్యర్థనమేరకు
పెరుమాళ్ళయ్య ఆంజనేయస్వామిని అర్చించి,
ఒక శతకం చెప్పాడట. ఏనుగులు, గుర్రాలతో లక్షలకొద్ది సైన్యంతో
వచ్చిన  తురకల దండును శిక్షించమని
హనుమంతుని ఇలా ప్రార్థించాడు!

ఇత్తరిని నిజామల్లీ
హత్తీలు గురాలు పటుతరాహవ బలముల్
మొత్తమ్మై వచ్చెను వి
చ్ఛిత్తుపడన్ శత్రుహంత! శ్రీహనుమంతా!

లక్షల తరబడి ఆవలి
పక్షంబున గుర్రములును బలములు వచ్చెన్
ఈ క్షణమున నీవె చని
శిక్షింపుము శత్రుహంత! శ్రీహనుమంతా!

ఆంజనేయుడు చిన్నతనంలో ఆకాశంలో ఉదయించిన
సూర్యుని చూసి పండు అనుకొని మింగబోయాడు.
ఆవిధంగానే  శత్రు సేనాపతిని మింగమని ఇలా అంటాడు.

భానుని మ్రింగిన పగిదిని
సేనాధిపు నాక్రమించి చీకాకుపడం
గా నొనరిచి రానీయకు
సేనల నో శత్రుహంత! శ్రీహనుమంతా!

పెరుమాళ్ళయ్య ఈ శతకం చెబుతూ ఉండగానే,
తురకల దండుమీద పిడుగులుపడి సైన్యం చెల్లాచెదరై
వెనుదిరిగి పోయింది.
ప్రమాదం తప్పిన తరువాత సంతోషంతో
భక్తకవి చెప్పిన పద్యం ఇది.

వాసి మహారాజ శ్రీ
దేశాయీగారి కార్య తేజం బెపుడున్
భాసిల్ల శత్రు లణగగ
చేసితివే శత్రుహంత! శ్రీహనుమంతా!

భక్తులు తపస్వులు అయిన కవుల వాక్కును
ఆశ్రయించి భావం సత్యసంధాయకమై ప్రవర్తిస్తుందనడానికి
ఇటువంటి వారి జీవిత ఘట్టాలు
ఉదాహరణగా కనిపిస్తాయి.

తవిలి వర్తించు మా కవితా వధూటి


తవిలి వర్తించు మా కవితా వధూటి


సాహితీమిత్రలారా!
జంటకవులు తిరుపతి వేంకటకవులు

విజయనగరం వెళ్ళినపుడు
తమ కవిత్వానికి శృంగారాన్నీ శృంగారవతులనూ ఆలంబనగా చేసుకొని
మళ్ళీ పాత పంథాలోనే తమ కవితను వధూటిని చేసి.
ఆ చెలువ లీలావిలాసాలను కవిత్వానికి అన్వయించి
రసికజన రంజనంగా చెప్పిన పద్యం ఇది
నేటికీ ఆనందజనకంగానే ఉంది
చూడండి.

పురుషాయిత మొనర్చు పూబోణి ముద్దు చేష్టల రంగు లొక్కొక్క సమయమందు
ప్రణయ కోపాకుల ప్రౌఢ కాంతామన: పాటనం బొక్కొక పట్టునందు
ఈషద్బలాత్కార మృదితాధరోష్ఠీ దృ శాలలీ లొక్కొక్క వేళయందు
అనునీత ఖండితా హావభావాది సాం కర్యమ్ము నొక్కొక్క కాలమందు
తవిలి వర్తించు మా కవితా వధూటి
రస మెఱింగిన మీవంటి రసికవరుల
కే తగును గాక అన్యుల కెట్లు తగును?
శ్రీ మదానంద గజపతి క్షితితలేంద్ర!

వివిధ భావాలను ప్రదర్శించే నాయికల
హావభావ లీలావిలాసాలు ఏ విధంగా ముగ్ధంగా,
మోహనంగా, ప్రౌఢంగా, చాతుర్యంగా, ఛలోక్తి చమత్కార మంజులంగా,
ప్రణయ కలహోల్లాసంగా ఉంటాయో, కవిత్వం కూడా ఆ విధంగానే -
బహువిధ భావబంధురంగా, కామినీ స్పర్శానంద స్పందకంగా
ప్రకాశిస్తుందని
కవిరాజుల భావన.

Thursday, June 2, 2016

ఆంధ్రవధూటి చొక్కపుంజనుగవబోలె


ఆంధ్రవధూటి చొక్కపుంజనుగవబోలె


సాహితీమిత్రులారా!

కవిత్వం ఎలా ఉండాల?
లోకోభిన్నరుచి: అన్నట్లు
ఎవరి రుచి వారిది ఎవరి అభిరుచి వారిది.
ఒక కవి ఈ విధంగా చెప్పాడు చూడండి.

ఘనతర ఘూర్జరీ కుచయుగక్రియ గూఢముగాక ద్రావిడీ
స్తనగతి తేటగాక అరచాటగు నాంధ్రవధూటి చొక్కపుం
జనుగవబోలె గూఢతయు చాటుదనంబును లేకయుండ చె
ప్పిన నదె పో కవిత్వ మనిపించు నగించటు కాక యుండినన్

ఘూర్జర కాంతలు వక్షోజాలసలు కనబడకుండా
నిండుగా కంచుకం తొడుక్కుంటారు.
కవిత్వం అంత గూఢంగాలోపల ఏమున్నదో
తెలియకుండా ఉండకూడదు.
ఇక ద్రావిడాంగనలు వారసలు కంచుకమే
తొడుక్కోరట పైటకూడ వేసుకోరట.
(ఇది ఒకప్పటి మాట నేడుకాదు. నేడును ఎక్కడో
కుగ్రామాలలో ఆ సాంప్రదాయం ఉందేమొ)
కవిత్వం మరీ అంత బట్టబయలుగా ఉండకూడదు.
ఆంధ్ర స్త్రీలు రవికలు వేసుకొంటారు. పైట వేసుకొంటారు.
అయినా అత్యంతాకర్షణీయంగా ఉంటారు.
కవిత్వం అంటే అలా ఉండాలిమరి.
లేకపోతే నగుబాటు పాలవుతుంది.


ఇదే భావాన్ని సకల కథాసార సంగ్రహంలో రామభద్రకవిగారు ఈ విధంగా చెప్పారు.

అరవత గుబ్బ చన్వలె బయల్పడనీకను ఘూర్జరాంగనా
గురు కుచ యుగ్మముంబలె నిగూఢము గాకను ఆంధ్రదేశ పుం
గరిత చనుంగవంబలె ఒకానొక యించుక కానిపించినన్
సరసులు మెత్తు రక్కవిత జాణలకున్ కడు రంజకంబగున్

శ్రీవాణీ గిరిజాశ్చిరాయ....


శ్రీవాణీ గిరిజాశ్చిరాయ....


సాహితీమిత్రులారా!

శ్రీమహాభారతాన్ని తెనిగించు సమయంలో నన్నయకు ముందేతెలుసో
లేక యాదృశ్చికంగా జరిగిందో మంగళ శ్లోకంలో
ముగ్గురిని ప్రార్థించడం జరిగింది.
దీన్ని గురించిన అభిప్రాయాలు అనేకరకాలుగా ఉన్నాయి.
మొదట శ్లోకం చూద్దాం.

శ్రీవాణీ గిరిజాశ్చిరాయ దధతో వక్షో ముఖాఙ్గేషు యే
లోకానాం స్థితిమావహన్త్యవిహతాం స్త్రీపుంసయోగోద్భవామ్,
తే వేదత్రయమూర్తయ స్త్రిపురుషాస్సంపూజితా వ స్సురై
ర్భూయాసు: పురుషోత్త మామ్హుజభవ శ్రీకన్ధరా శ్శ్రేయసే

ఇక్కడ మరో ప్రశ్న తెనుగుభారతానికి
సంస్కృతంలో ప్రారంభశ్లోకమా? అని నన్నయను అడిగారట.
దానికి నన్నయ ఇదేకాదు దీనికి ముందు "ఆంధ్రశబ్దచింతామణి"
తెనుగు వ్యాకరణం అది అంతా
సంస్కృతంలోనే ఉంది - అన్నారట.


(ఏ విష్ణువు బ్రహ్మ శంకరులు చిరకాలం నుండి రొమ్మునందు,
ముఖమునందు, దేహమునందు లక్ష్మీ సరస్వతి పార్వతులను
ధరిస్తున్నవారై,  స్త్రీపురుషల సంయోగంవలన పుట్టిన లోకాల స్థిరత్వాన్ని
అవిచ్ఛిన్నంగా కలిగిస్తున్నారో, మూడువేదాలరూపం కలవారున్నూ,
దేవతలచే పూజింపబడుచున్నవారున్నూ అయిన
విష్ణు బ్రహ్మ శంకరు లనబడే త్రిమూర్తులు మీకు శ్రేయస్సును కలిగించే వారౌ తారుగాక!)

ఇక్కడ వేదత్రమూర్తలు అనటం గృహస్థాశ్రమ
ధర్మానికి ప్రతీకగా చెప్పడం జరుగుతోంది.
నన్నయ ఋషితుల్యుడు. అతనినోట త్రిమూర్తులు అనే పదం
రావడంచేత లోకాల స్థితిని త్రిమూర్తులు కొనసాగిస్తున్నట్లు "ఆంధ్రమహాభారతా"న్నికూడా
త్రిమూర్తితుల్యులయిన ముగ్గురు కవులు రచించి పూర్తి చేస్తారనే సూచన
అప్రయత్నంగా కలిగిందని కొందరంటారు.
నన్నయ పదం నారాయణ శబ్దభవం, తిక్కన కవిబ్రహ్మ,
ఎఱ్ఱన శంభుదాసుడు అందుచేత కవిత్రయం
వారు త్రిమూర్తులవంటివారు అనటం సమంజసంగానే ఉంది.


Wednesday, June 1, 2016

అభిసారికయు దండ మిచ్చి తీఱు


అభిసారికయు దండ మిచ్చి తీఱు


సాహితీమిత్రులారా!


గద్వాల సంస్థానంలో తిరుపతి నేంకటకవులు తమ కవిత్వము
గురించి చెబుతూ రసాన్ని బట్టి, అవసరాన్ని బట్టి మెత్తా కఠినంగా,
మధ్యరకంగా, రకరకాలుగా కవిత్వాన్ని చెబుతామంటూ దానికి
కాంతా సంబంధాన్ని కల్పిస్తూ జంటకవులు చెప్పినది
ఈ పద్యం.........

ముద్దు ముద్దుగ చెప్పబూనితిమా, వన్నెలాడి తీయని మోవి లంచమిచ్చు
కఠినమ్ముగా చెప్పగడిగితిమా, ప్రౌఢకాంత వక్షోజముల్ కాన్క లొసగు
తీక్ష్ణరీతిని చెప్ప తెరకొంటిమా, వాలు గంటి లేజూపు సుంక మ్మొసంగు
మిశ్రమరీతిని చెప్ప మేకొంటిమా, బోటి బిగువు కౌగిలి పన్ను బెట్టి తీరు
ఆశుధారా కవిత్వమ్ము నందుకొంటిమేని అభిసారికయు దండ మిచ్చి తీఱు
ఆంధ్ర గీర్వాణ భాషల యందుమాకు దళిత పండితలోప గద్వాల భూప


(ముద్దు ముద్దుగా చెప్పాలనుకుంటే బింబోష్ఠి తీయని పెదవి లంచంగా ఇస్తుంది.
అంటే అధరామృతంలాగా తియ్యగా ఉండే కవిత్వాన్ని చెబుతామని అర్థం.
కఠినంగా చెబితే ప్రోఢస్తనాలను కానుకగా ఇస్తుంది.
అంటే ఆ కాఠిన్యం స్తనకుంభ కఠినమన్నమాట.
అలానే తీక్ష్ణరీతిగా చెప్పాలనుకుంటే వాల్జూపులు సుంకాలుగా వస్తాయి.
కలగలుపుగా చెప్పాలనుకుంటే కాంత బిగికౌగిలి సమర్పించుకుంటుంది.
ఇక ఆశుధారగా కవిత్వం చెప్పబూనితే అభిసారిక కూడా దండమిచ్చి తీరుతుంది.)

క్రియాస్తం నిరవధి కరుణా వారిధీ పార్వతీశౌ


క్రియాస్తం నిరవధి కరుణా వారిధీ పార్వతీశౌ


సాహితీమిత్రులారా!

మనుచరిత్రలోని "అంకముఁజేరి శైలతనయాస్తనదుగ్ధము లానువేళ"
 - అనే పద్యాన్ని గురించి తెలిసికొని ఉన్నాము.
ఇప్పుడు మరొకటి గజాస్యుని శంకలతోకూడిన శ్లోకం
రాజశేఖర సుధీ కృత "అలంకారమకరంద:" అనే అలంకారశాస్త్రం
ప్రారంభశ్లోకం ఇది
చూడండి.

కుంభౌ మే మూర్ధ్ని కస్మా దయి జనని కథం వక్షసి స్త స్త వేమౌ 
తాత: కిం తావకీనౌ స్పృశతి న తు కథం మామకీనౌ వద త్వమ్
ఇత్యేవం బాల లంబోదర మధుర గిరా స్మేర వక్త్రరవిందౌ
కల్యాణం వ: క్రియాస్తం నిరవధి కరుణా వారిధీ పార్వతీశౌ


గణపతి స్వామి ఏనుగు గలవాడు.
ఏనుగు తల పై భాగాము రెండు చిన్న కుండలు
బోర్లవేసిన ప్రాంతంవలె కనబడుతూ ఉంటుంది.
కలశములవంటి స్త్రీ వక్షస్ధలం ఉన్నట్లుగా భాసిస్తూ ఉంటుంది.
దీనిమూలంగా కవి గజాననునికి రెండు
సందేహాలున్నట్లు ఇందులో కల్పించాడు.

1వ సందేహం - కుంభములు తన తల్లికి వక్షస్థలముపై మొలవగా
                       తనకు తలపై మొలవడమెందుకు?
2వ సందేహం - తన తండ్రి తన తల్లి వక్షస్సీమ యందలి కుంభములను పరామర్శించి
                      ఆనందిచిన విధంగా తన తండ్రియగు శివుడు
                      తన కుంభస్థల పరామర్శతో ఆనందిచడెందలకు?
ఇవి తన తల్లిదండ్రులను అడుగగా వారు గజాననుని
అమాయకత్వానికి ముసిముసి నవ్వులు మొలకెత్త వారు
ఒకరినొకరు చూచుకొనుచున్న దయాసముద్రులగు
పార్వతీపరమేశ్వరులు 
మీకు శుభములను చేకూర్చదురుగాక! 

Tuesday, May 31, 2016

దండం దశగుణం భవేత్


దండం దశగుణం భవేత్


సాహితీమిత్రులారా!

దండిస్తేకాని పనిజరగదు అనే సందర్భంలో "దండం దశగుణ భవేత్" అంటూంటారు.
దేవుడికైనా దెబ్బేగురువు అంటే కొడితేగాని పనిజరగదు అని భావం.
కానీ ఈ శ్లోకం పూర్తిగా చూద్దాం.

విశ్వామిత్రా హి  పశుషు
కర్దమేషు జలేషు చ
అంధే తమసి వార్ధక్యే
దండం దశగుణం భవేత్

ఇది శ్లోకం మరి దీనిలోని అర్థం -

1. వి - పక్షులు,
2. శ్వా - కుక్కలు,
3. అమిత్ర - మిత్రులుకానివారు(శత్రువులు),
4. అహి - పాములు,
5. పశు - పశువులు,
6. కర్దమేషు - బురదలో,
7. జలేషు - నీటిలో,
8. అంధే - గుడ్డితనంలో,
9.తమసి - చీకటిలో,
10. వార్ధక్యే - ముసలితనంలో

దండం - కర్ర,
దశగుణం - 10 గుణాలను, భవేత్ - కలిగిస్తుంది.


అంటే
కర్ర పక్షులను, కుక్కలను, శత్రువులను, పాములను, పశువులను అదుపు చేయడానికి,
బురదలోను, నీటిలోను, గ్రుడ్డితనంలోను, చీకటిలోను, ముసలితనంలోను ఆపుగా(ఆసరాగా)ఉంటుంది.
కావున కర్ర ఈ పది రకాలుగా ఉపయోగపడుతుంది - అని భావం