విమర్శకుని ప్రత్యేకత

విమర్శకుని ప్రత్యేకత

సాహితీమిత్రులారా!

నన్నయ రాజరాజును సంబోధిస్తూ రాసిన పద్యం ఇది.

శ్రీరమణీప్రియ, ధర్మవి
శారద, వీరావతార. సౌజన్య గుణా
ధార భువనైక సుందర
వీర శ్రీరమ్య బుధ వివేక నిధానా (సభా-2-1)

నన్నయ సామాన్యంగా శ్లేషనుగాని, చమత్కారాన్నిగాని పాటించడు.
మరి ఈపద్యంలో నన్నయ వాడిన విశేషణాలు రాజరాజు గుణగణాలను
కీర్తించినవే కానీ ఓప్రతిభా విమర్శకుడు చేసిన విమర్శను చూడండి.

శ్రీరమణీప్రియ - శ్రీకృష్ణుడు,
ధర్మవిశారదుడు - ధర్మరాజు,
వీరావతారుడు - భీముడు,
సౌజన్యగుణాధారుడు - అర్జునుడు,
భువనైకసుందరుడు - నకులుడు,
బుధవివేకనిదానుడు - సహదేవుడు - అని వివరించాడు.
కవి భావనలోని విశేషాలను చమత్కారాలను విమర్శకులు చాతుర్యంగా
విపులీకరించగలరని దీన్ని బట్టి అర్థమౌతుంది.

అందుకేనేమో
"కప్పిచెప్పేవాడు కవి - విప్పి చెప్పేవాడు విమర్శకుడు" -  అనే  నానుడి వచ్చింది

కవిచమత్కారం - 3

కవిచమత్కారం - 3

సాహితీమిత్రులారా!

కూచిమంచి తిమ్మకవి రచించిన రసికజనమనోరంజనం చదివిన
ఒక వేశ్య ఒకానొకరోజు తిమ్మకవి ఆదారి వెంబడి పోతూ ఉండగా చూచి
పరుగెత్తుకుంటూ వెళ్లి ఆయన్ను వాటేసుకుందట
దానితో ఏమీ అర్థంకాని ఆయన మొగం పక్కకు తిప్పుకున్నాడట.
దాని ఆవేశ్య ఇలా అన్నది.

"చతురులలోన నీవు కడు జాణవటంచును నెంచి కౌగిలిం
   చితి నిటు మారుమోమిడగ చెల్లునె యో రసికాగ్రగణ్య?" - అన్నదట.
                                            దానికి తిమ్మకవిగారు ఈ విధంగా ప్రత్యుత్తరం ఇచ్చారు.
                                                                                                                                "అ
ద్భుతమగునట్టి బంగరపు బొంగరపుంగవబోలు నీ కుచ
ద్వితయము ఱొమ్మునాటి అల వీపున దూసెనటంచు చూచితిన్" - అని అన్నాడట.

కవుల చమత్కారం

కవుల చమత్కారం

సాహితీమిత్రులారా!

అడిదము సూరకవి, రేకపల్లి సోమనాధకవి 
ఇద్దరూ ఒకసారి ఒకరికొకరు తారసపడ్డారు.
సూరకవి సోమకవిని ఇలా పరామర్శించారు.

ఏమేమో శాస్త్రంబులు
తామిక్కిలి సతికెనంట తద్ధయుఁగవితా
సామర్ధ్యమెఱుంగ నేరని
సోముని జృంభణము గలదె సూరుని యెదుటన్
(సోముని - చంద్రుని - విజృంభణం సూర్యుని ఎదుట ఉండదని అర్థం)
సోమకవి విజృంభణం సూరకవి ముందు సాగదని అర్థం.
దీనికి సమాధానంగా సోమకవి ఈవిధంగా బదులిచ్చాడు.

సోమ శబ్దర్థ మెఱుఁగని శుంఠవగుట
పదిరితివి గాక సూర్యుని రదనములకు
భంగకరుఁడగు సోము జృంభణము లీలఁ
దెలియ వయ్యొయొ నీ గుట్టు దెలిసెఁ గుకవి

( సోమ అనే శబ్దానికి అర్థం ఈవిధంగా తీసుకుంటే - సోమ = స + ఉమ = శివుడు. దక్షయజ్ఞసమయంలో శివుని విజృంభణతో సూర్యుని రదనము(దంతము)లకు భంగంవాటిల్లింది. దాన్ని కవి ఇక్కడ ప్రస్తావించాడు చమత్కారంగా.)

తెలివి

తెలివి

సాహితీమిత్రులారా!

ఆచార్య ఆత్రేయ గారి 
తెలివి అనే చిన్న కవితను
ఆస్వాదించండి -

విడిపోయి తెలుసుకొంటిని
కలిసుండు టెంత బాధని
ఆనాడు ఎరుగనైతిని 
విడిపోతే ఇంత సుఖమని
నీకు ప్రేమన్న దెరులేదని
నిన్ను ప్రేమించి తెలుసుకొంటిని
అసలు ప్రేమించుటే పెద్ద తప్పని
నిన్ను ద్వేషించి దిద్దుకొంటి

స్త్రీల జాతుల చిత్రాలు

స్త్రీల జాతుల చిత్రాలు

సాహితీమిత్రులారా!

మన శాస్త్రకారులు స్త్రీలను
పద్మిని, చిత్రిని, శంఖిని, హస్తిని అని
నాలుగు రకాలుగా నాలుగు జాతుల వారిని పేర్కొన్నారు
వారి చిత్రాలను కొక్కొకం ఆంగ్లానువాద ప్రతిలో ఇవ్వగా
దాన్ని మీ ముందుచుతున్నాను గమనించండి-

విప్పిచెప్పిన తార

విప్పిచెప్పిన తార

సాహితీమిత్రులారా!

తెలుగు కావ్యజగత్తులో సుప్రసిద్ధములై శతాబ్దాలుగా
సాహితీ రసికుల ఆస్వాదములై వస్తూన్న వాటిలో
"శశాంకవిజయం, రాధికా సాంత్వనం, బిల్హణీయం, వైజయంతీవిలాసం,
అహల్యా సంక్రదనం" మొదలైనవి. వీటిని ఎవరంటే వారు చదవకూడదని
వీటిపై బ్రిటిషువారి కాలంలో నిషేధం విధించబడునది. దాన్ని
తొలగించడానికి అనేకులు అనేకరకాలుగా శ్రమించారు.
అది గతం ఇప్పుడో వీటిని సదివే ఆసక్తిఉన్నా అర్థం చేసుకోగల సామర్థ్యం తగ్గి
వీటిని చూడటం తగ్గిందనవచ్చు.
అసలు విషయానికొస్తే శశాంకవిజయంలో తార చంద్రునికి తనపై మోహం
కలిగేలా తన గురువు గారైన బృహస్పతి తదితరుల రహస్యకార్యకలాపాపాల చిట్టా
ఈ విధంగా విప్పింది. చూడండి.

కన్నకూఁతు రటంచు నెన్నక భారతీ
           తరణిఁ గూడఁడె నీ పితామహుండు?
మేనత్త యను మేర మీఱి రాధికతోడ
           నెనయఁడే నిన్న నీయనుఁగు బావ?
వదినె యంచు నొకింత వావి లేకయె జ్యేష్ఠు
          నెలతతోఁ బొందఁడె నీ గురుండు?
ముని పత్ని యన కహల్యను బట్టఁడే నీదు
          సహపాఠి యౌ పాకశాసనుండు?
ఇట్టి మీవారి నడతలు కట్టిపెట్టి
యమ్మ నేఁజెల్ల! న్యాయంబు లాడె దౌర!
కడకు నీ రంకు నీ వెఱుంగని వితాన
దూరెదవు నన్నుఁ, జలహారి దోసకారి! (3-81)

గిరిజా కల్యాణం ఛలోక్తులు

గిరిజా కల్యాణం ఛలోక్తులు

సాహితీమిత్రులారా!

సామాన్యమానవులు పరిహాసాలాడడం, ఛలోక్తులు విసరడం
మనం గమనించేవే కాని దేవతలు సైతం పరిహాసాలాడడం
మనం ఇక్కడ గమనించ వచ్చు.
గంటి కృష్ణవేణమ్మగారు "గిరిజా కల్యాణము" -  అనే కావ్యంలో
 "బ్రహ్మ-విష్ణు-మహేశ్వరులు" వివాహభోజన సమయంలోని
సరససంభాషణలు ఛలోక్తులు ఇలా చిత్రించారు చూడండి.

విష్ణువు శివునితో-

విసము తిన్ననోట కసవయ్యె కాబోలు
భక్షణంబులెల్ల పార్వతీశ!
అట్టి దివ్యమైన ఆహారంబులు లే
వటంచు బల్కె విష్ణు డభవుతోడ-

అప్పుడు శివుడు-

నిక్కము నీవు పల్కినది నీరజనాభ! ఇటెందు మ్రుచ్చిలన్
చిక్కదు వెన్న తెత్తుమన చిక్కవు ఎంగిలి కాయలెందు నీ
కెక్కడఁ దెత్తుమయ్య అవి యిప్పుడటంచు శివుండు నవ్వి నన్
అక్కడ పంక్తిభోజనమునందు పకాలున నవ్విరందఱున్


విష్ణువు బ్రహ్మతో-

వండి వడ్డింప దొకనాడు వనిత నీకు
అంటు తలవాకిటనెగాన - ఓ విధాత!
భుక్తి సలుపుమ యిపుడైన బొజ్జనిండ
అనుచు పరిహాసమాడె నా హరియు నపుడు