Thursday, June 9, 2016

కోమలితో పవళించునట్టి నా సరసుని జేర


కోమలితో పవళించునట్టి నా సరసుని జేర


సాహితీమిత్రులారా!

పానకాలరాయకవి మనోహరమైన ఊహాకల్పన పద్యం,
తన మనసుకు బోధిస్తున్నాడు.


తిరుమలలో ప్రభాత విధి తీరిచి, నీలగిరిన్ భుజించి, కే
సరగిరి చందనం బలది చల్లని దాహము మంగళాద్రిలో
గురు రుచి ద్రావి రంగపురి కోమలితో పవళించునట్టి నా
సరసుని జేర నీవు మనసా! హరిపాదము లాశ్రయింపుమా!


 తిరుమలలో భక్తులు "శ్రీ వేంకటాచలపతే! తవ సుప్రభాతం" అని
నిద్ర లేపితే లేచి ప్రభాత విధులు తీర్చి,
నీలాచలంలో నైవేద్యం స్వీకరించి,
సింహాచలంలో గంధం పూసుకొని,
మంగళగిరిలో పానకం తాగి దాహం తీర్చుకొని,
శ్రీరంగంలో దేవేరితో రంగశాయి అయి పవళించే సరసుడైన
ఆ శ్రీమహావిష్ణువు పాదాలను ఆశ్రయించే మనసా!

నీ పుణ్యంబు సామాన్యమే?


నీ పుణ్యంబు సామాన్యమే?


సాహితీమిత్రులారా!
కొమాండూరు కృష్ణమాచార్యులవారు 20వ శతాబ్ది ప్రథమార్థంలో
ఉన్న పండిత కవులు. గుంటూరు వాసులు.
వారొకనాడు మండు వేసవిలో వడగాడ్పుల మధ్య తమ పొలమున్న
గ్రామానికి పోతున్నారు. త్రోవలో విపరీతంగా దప్పికైంది.
అప్పుడొక గొల్లవాడు చల్లని మజ్జిగ ఇచ్చి దాహం తీర్చాడు.
వెంటనే అతనికి పద్యాన్నిలా
బహూకరించారు
ఆచార్యులవారు.

పురజిత్పాల మహోగ్రనేత్ర జనిత స్పూర్జన్మహాగ్నిచ్ఛటా
పరుష స్పూర్తి వహించి వీచెడు మహావాతంబు ప్రాణాంకురో
త్కరమున్ మ్లానము నొందజేయ - మము తక్రంబిచ్చి రక్షించితో
పురుష గ్రామణి! గోప మాత్రుండవె! నీ పుణ్యంబు సామాన్యమే?

అన్నాడట.
ఆ గోపాలునికి ఈ పద్యం అర్థంకాలేదు.
సంస్కృత పద సమాస బంధురమైన శైలి కొమాండూరి వారిది.
వారి వైపు ప్రశ్నార్థకంగా చూశాడు.
అది గ్రహించి అర్థం చెప్పారు కవిగారు.

"త్రిపురాలను తగలబెట్టిన రుద్రుడి మూడో కంటి మంటలాగా 
ఎండకాస్తున్నది. వడగాడ్పు కొడుతున్నది. 
ప్రాణం అలసిపోతున్నది. ఈ స్థితిలో మజ్జిగ ఇచ్చి కాపాడావు. 
నీవు మామూలు గొల్లవు కాదు. 
నీ పుణ్యం సామాన్యమైందికాదు."

అర్థం తెలిసిన తర్వాత
అంత గొప్ప పద్యం
తన మీద చెప్పినందుకు
ఎంతో కృతజ్ఞత ప్రకటించాడతను.

Wednesday, June 8, 2016

త్వ మేవ చతురో జానాసి కాలోచితమ్!


త్వ మేవ చతురో జానాసి కాలోచితమ్!


సాహితీమిత్రులారా!

ఈ శ్లోకం చూడండి
ఎండాకాలంలో చలివేంద్ర నడిపే యువతి అటుగావెళ్ళే
ఆగంతకునితో
ఈ విధంగా చెప్పింది.
శ్లోకం.........


జ్యేష్ఠేమాసి కఠోర సూర్యకిరణై: సంతప్త గాత్రో భవాన్!
ఏకాకీవ భవాన్! అహంచ తరుణీ! శూన్య ప్రపా వర్తతే!
అస్మిన్ కుబ్జవటే నిరంతరదళే - భోపాంథ! విశ్రామ్యతామ్!
లజ్జా మే కథితుం త్వ మేవ చతురో జానాసి కాలోచితమ్!

నీవు గ్రీష్మసూర్య కిరణముల వేడిమికి అలసిపోయావు!
నేనా ఒంటరిగా ఈ చలివేంద్రలో ఉంటిని!
యువతిని! చలివేంద్రం కనుచూపు వేరలో ఎవ్వరూ లేరు!
ఈ పొట్టి మఱ్ఱిచెట్టు దట్టమైన ఆకులతో గుట్టుగా ఉన్నది.
ఇక్కడ నీవు విశ్రమింపుము.
ఇంతకంటే చెప్పటానికి నాకు సిగ్గుగా ఉంది.
ఇపుడు కర్తవ్యమేమో? నీవే గ్రహింపగలవు!
నీవు చాతుర్యం కలవాడవు!

(ఆమె ఎందుకు పిలిచిందో పాఠకులకూ తెలుసు
  ఇంకేమీ చెప్పక్కరలేదనుకుంటాను.)

రాజులు రాజులే పెను తరాజులు గాక


రాజులు రాజులే పెను తరాజులు గాక


సాహితీమిత్రులారా!

ఒక కవి  పూసపాటి విజయరామరాజుపై చెప్పిన పద్యం చూడండి.

రాజు కళంకమూర్తి!  రతిరాజు శరీర హీను, డంబికా
రాజు దిగంబరుండు! మృగరాజు గుహాంతరసీమవర్తి! వి
భ్రాజిత పూసపాడ్విజయరామ నృపాలుడె రాజుగాక, యీ
రాజులు రాజులే? పెను తరాజులు గాక ధరాతలంబునన్!

రాజు - చంద్రుడు కళంకమూర్తి - చంద్రునిలో మచ్చ ఉంది.
రతిరాజు - మన్మథునికి శరీరమేలేదు,
అంబికారాజు - శివుడు దిగంబరుడు,
మృగరాజు - సింహం గుహలలోనే ఉంటుంది.
ఇక్కడున్న రాజులు రాజులా? పెనుతరాజులు(పెద్దతక్కెడలు)
అవి గొప్పవాటిని క్రింద ఉంచి
తక్కువదాన్ని పైకి పెట్టును. ఐనవారిని క్రిందను,
కానివారిని పైన పెడతారు -  అని  భావము.

Tuesday, June 7, 2016

శ్రీశ్రీ - పద్యాలు


శ్రీశ్రీ - పద్యాలు

సాహితీమిత్రులారా!

శ్రీశ్రీ  - "సిరిసిరిమువ్వా" మకుటంలోని మరికొన్ని పద్యాలు.


కోయకుమీ సొరకాయలు
వ్రాయకుమీ నవలలని అవాకుచెవాకుల్
డాయకుమీ అరవ ఫిలిం
చేయకుమీ చేబదుళ్ళు సిరిసిరిమువ్వా!

ఊళ్ళో తిరిగే కుక్కలు
మళ్ళీ కనబడని యెడల మనకేం పోయెన్
జిల్లా కలెక్టరున క
ర్జీ ల్లిఖియించిన పనేమి సిరిసిరిమువ్వా!


ఈ క్రింది పద్యం సిరిసిరిమువ్వా శతకానికి ఫలశ్రుతి చూడండి.

ఈ శతకం యెవరైనా 
చూసి, చదివి, వ్రాసి, పాడి, సొగసిన, సిగరెట్
వాసనలకు కొదవుండదు 
శ్రీశు కరుణ బలిమివలన సిరిసిరిమువ్వా!

                                               ఇంకోసారి మరికొన్ని..........

చిత్రము శైలములో యురోజముల్


చిత్రము శైలములో యురోజముల్


సాహితీమిత్రులారా !

ప్రణయ కోపంతో  ప్రియురాలు మూతిముడుచు కుంది.
చందమామలాంటి ముఖం కందగడ్డ చేసుకుంది.
దానితో ఆమెకు ప్రీతి కలిగించడానికి ప్రియుడు
ఆమె ప్రత్యంగ సౌందర్యన్ని పదేపదే ప్రశంసిస్తున్నాడు.
పొగడ్తలకు పరవశించని వారు ఉండరుకదా!
ఈ శ్లోకం(శృంగారతిలకంలోనిది)
పద్యం(శ్లోకానికి అనువాదం)
చూడండి.


ఇందీవరేణ నయనం ముఖమంబుజేన
కుందేన దంత మధరం నవపల్లవేన 
అంగాని చంపకదలై: స విధాయ వేధా:
కాంతే కథం ఘటితవా నుపలేన చేత:?

(కలువలతోడ కన్నులు ముఖంబును తామరపూవుతోడ మ
 ల్లెల రదవారమున్ పెదవి లేజిగురాకుల చంపకంబులన్ 
 బలు సొబగైన యంగముల బ్రహ్మ సృజించి త్వదీయ చిత్తమున్ 
 శిలగ సృజించెనో యతివ! చిత్రము శైలములో యురోజముల్! )

ఓ కాంతా! ఆ సృష్టికర్త అందమైన కలువలతో నీ కళ్ళను కాంతివంతంగా సృజించాడు.
చల్లని పరిమళాలను వెదజల్లే పద్మాలతో నీ ముఖాన్ని మనోహరంగా మలిచాడు.
తెల్లని మల్లెమొగ్గలతో నీ పలువరుసను తీర్చాడు.
ఎర్రటి నవపల్లవాలతో నీ పెదవులను అతిసుందరంగా తయారు చేశాడు.
సుకుమారమైన చంపకదళాలతో నీ ఇతర అవయవాలను అతి లావణ్యంగా శిల్పీకరించాడు.
ఇలా సుకుమార కుసుమ పేశలమైన వస్తు సంపదతో నీ దేహనిర్మితి చేసిన ఆ విధాత,
నీ చిత్తాన్ని మాత్రం కఠిన శిలతో చేశాడెందుకో?
ఆ రహస్య మేమిటో మరి.

(ఆమె కఠిన స్తనాల ప్రభావంతో మనసు రాయిగా మారిందని భావం)

భావిదృష్టి


భావిదృష్టి


సాహితీమిత్రులారా!

ఇది శ్రీశ్రీ  "ప్రభవ" లోని పద్యకవిత చూడండి.

చ. అట కవితా ప్రపంచము లహర్నిశమున్ రసవన్నవీన వి
    స్ఫుట నటనాప్రసక్తి మెయిసోలును, తేలుననంత హర్షపున్ 
    ఘటికలలో సహస్ర రవికాంతులు మేదుర రమ్య వర్ణ సం
    ఘటనము కూర్చి, నాకదియె కామ్యపథమ్ము భవిష్యదాశలన్

ఉ. నా తలపోత లీక్షణమునన్ పరువెత్తు నదృశ్య పక్ష సం
    పాతముతో, రయోద్ధత సుపర్వ విమాన పలాయన క్రియా
    తీతములై - సుధామధుర దివ్యపధాలకు, భావికాల వి
    ద్యోతిత నాట్యశాలలకు, జ్యోతిరఖండ యశోంగణాలకున్ 

ఉ. భావి వికాస వాటికల బాటలలో చనునాకు నా కవి
    త్వావృత గీతులే వినగనౌను చలద్గరుదంచలమ్ములై 
    దైవధనీ ప్రసన్న సికతాస్థలులన్  విహరించు నాకు నా 
    పూవుల పాటలే వరద పోవును తేనియ తేట యూటలన్ 

ఉ. నా నిపుడే  వదించిన అనేక రహశ్శృతు లాలకించగా 
    లేని జగత్తులో ప్రతిఫలించదు నా హృదయమ్ము నేడు సం
    ధ్యా నిశితారుణ  ప్రభలు దాచిన యామినిలో చరించు నా 
    మానస మింక  భావి సుషమా వికసద్రుచు లాస్వాదించెడున్

రచన - 1929 సెప్టెంబరు 16
ముద్రణ - భారతి - నవంబరు 1929