Sunday, December 9, 2018

సోమన తెలుగు జాతీయాల సొబగు


సోమన తెలుగు జాతీయాల సొబగు




సాహితీమిత్రులారా!


తడియొత్తు చీరతో దాది కౌగిటఁజేర్చి
చూపంగ కన్నార చూడనైతి
దడవి యాడకమున్న తట్టాడుమని పట్టి
వడకంగ సెజ్జపై వ్రాల్పనైతి
నల్లంత దవ్వుల నప్పలప్పలనంగ
నెదురుగాఁ బడతేర నెత్తనైతి
వియ్యాలచే నిచ్చి వేడుక నను వారు
తిట్టింప విని దప్పి దేరనైతి
నకట మిథ్యామనోరథుం డైతిగాని
కొడుకులం గని తమవారు గొండసేయ
నుండలేదయ్యె సంపద లుబ్బెనేని
లేబరమ గాదె బిడ్డలు లేని బ్రతుకు!
బిడ్డలు లేని బ్రతుకు లేబరమే గదా అని చెప్పిస్తున్నాడు కవి. లేబరము అంటే శూన్యము. బిడ్డలుంటే–పసితనాన్నించీ వారితో తండ్రి పొందే ఆనందాలను–వారి చిట్టి చేతల అనుభవాల సంతోషాన్నీ ఏకరువు పెట్టిస్తున్నాడు.

శిశువు పుట్టగానే వంటిమీది మావి పోదుడిచి, కొద్దిపాటి తడిగల మెత్తటి చీర మడతల్లో వుంచి మంత్రసాని ఆ శిశువును తండ్రికి చూపిస్తుంది. ఆ బిడ్డని–తొలిసారిగా తండ్రి అయిన ఆనందం అనుభవిస్తూ–దాది చూపించగా కనులారా చూడకపోతినే! కొద్దిరోజుల తర్వాత పసివాడు కాళ్ళూ చేతులూ తడువుకునే ప్రయత్నం చేస్తూ విఫలుడవుతూ, వొణుకుతూ వుంటే పట్టుకొని జాగ్రత్తగా శయ్యమీద పడుకోబెట్టకపోతినే! మరికొంత పెద్దవాడయిన తర్వాత తప్పటడుగులు వేస్తూ అల్లంతదూరం నుంచి అప్పలప్పలంటూ తొక్కు తొక్కు పలుకులతో ఎదురుగా వస్తుంటే ఎత్తుకోకపోతినే! పిల్లవాడు పుట్టాడని తెలిసి, భార్య తరఫు వాళ్ళు వచ్చి, పసివాడిని ఎత్తుకొని–ఇన్నాళ్ళకు వచ్చావురా మీ నాన్న పొగరణిచి ముకుదాడు వేసేవాడివి–అని పరాచికంగా తిట్టిస్తుంటే విని సంతోషపడకపోతినే! కొడుకున్నవాడు కొండంతవాడు అని తన బంధువర్గం పొగడుతూవుంటే విని ఆనందించకపోతినే! ఎంత అతిశయమైన సంపదలున్నా బిడ్డలు లేకపోతే బ్రతుకు శూన్యమే గదా! అని విలపిస్తున్నాడొక విప్రుడు.

సందర్భం మనవి చేస్తాను. భారత యుద్ధానంతరం ఒకరోజు అర్జునుడు ద్వారకకు వస్తాడు, కృష్ణుణ్ణి చూడడానికి. ఆ రోజు కృష్ణుడు ఏదో క్రతువు–ప్రత్యేకమైన పూజ–చేస్తూ దీక్షలో ఉన్నాడు. అలాంటి సమయంలో ఒక బ్రాహ్మడు ఏడ్చుకుంటూ కృష్ణార్జునుల దగ్గరికి వస్తాడు దీనంగా. ఆయన శోకాన్ని చూసి కృష్ణుడు కన్నీరు పెట్టుకుంటాడు. కృష్ణుడి బాధను చూసి అర్జునుడూ కళ్ళనీళ్ళ పర్యంతమవుతాడు. సంగతేమిటంటే ఆ విప్రుని భార్య గర్భవతిగా వుండి, శిశువును ప్రసవించగానే ఆ శిశువు చనిపోతాడు. ఇలా ఒకసారిగాదు, మూడుసార్లు జరిగింది. ఇప్పుడు మళ్ళీ ఆయన భార్య గర్భవతి. ప్రసూతి దినం వచ్చింది. ‘మళ్ళీ ఏమవుతుందో కృష్ణా, నా బిడ్డను నువ్వే కాపాడాల’ అని వేడుకోడానికి వచ్చాడు. సంతులేనంతకాలం లేదే అనే ఏడ్పు అలా ఉండగా, పుట్టగానే బిడ్డ గతిం-చడం, అదిన్నీ ప్రతిసారీ అలాగే కావడం–మళ్ళీ ఇప్పుడూ అలానే అవుతుందనే భయంతో రక్షించవయా అని ప్రార్థించడానికి నీ దగ్గరికి వచ్చాను కృష్ణా! అంటాడు ఆ విప్రుడు. మా ఇంటి వాకిలి దగ్గర నువ్వుండి ఆ యమభటులను రాకుండాజేసి శిశువును బ్రతికించు అని వేడుకుంటాడు. ‘ఈ గర్భము రక్షించిన నా గౌరవమేమి జెడక, నారాయణ! నానాగుణసంపన్నులలో సాగుదు, నటుగాకయున్న సమయుదు వగలన్’ అనిన్నీ అన్నాడు. పిల్లలుంటే నానాగుణసంపన్నులలో కొనసాగుతాడట. సంతానం కలిగివుండడమనేది సమాజంలో అంత గౌరవభాజన మన్నమాట.

కృష్ణుడేమో, అయ్యో నేను దీక్షలో ఉన్నాను, బయటికి రాకూడదు. రేపొస్తానులే అంటాడు. బ్రాహ్మడికి మండుతుంది. రేపొచ్చి నువ్వు పొడిచేదేముంది, మా ఆవిడ ఇప్పుడే పురుటి నెప్పులు పడుతుంటే అని విసుక్కుని, ‘ఇంతలో మాడిననేమి చేసెదవు మంత్రపు నీళులు చల్లవచ్చునే!’ అని ఎత్తిపొడుస్తాడు. తాను కృష్ణుడి దగ్గరకు ఆర్థించడానికి వచ్చాడు. అయినా బ్రాహ్మడి మాటలు చూడండి కట్టె విరిచి పొయ్యిలో పెట్టినట్లు! పైగా మంత్రపు నీళులు చల్లవచ్చునే అంటాడు. కండ్లక్కనపడకుండా వచ్చే మృత్యువును నిరోధించగలవాడు మంత్రపు నీళులు చల్లి ఆ పని చేయలేడూ! పెడసరంగా మాట్లాడే అధికారం బ్రాహ్మలకుంది. దానికి నన్నయభట్టు సాక్ష్యం కూడా ఉంది: పల్కు దారుణాఖండల శస్త్రతుల్యము జగన్నుత! విప్రులయందు నిక్కము, అని.

అదలావుంచండి గాని, ఇలాంటివి చిత్రమైన జాతీయాలు వాడటంలో ఈ కవి మహా అఖండుడు. సరే, అర్జునుడు ‘నేను పోయి ఆ పని చేసి వచ్చేదా?’ అంటాడు. కృష్ణుడు నవ్వి, ఆ పని నీ చేతగాదులే అని, అయినా నేనెందుకు కాదనడం అని సైన్యాన్ని తీసుకుని పో అని అనుమతిస్తాడు. అర్జునుడు గాండీవం తీసుకొని బ్రాహ్మడితో కలిసి వారింటికి పోయి కాపలా కాస్తాడు కాని, విప్రపత్ని ప్రసవించడమూ, శిశువు మరణించడమూ కూడా జరుగుతాయి. ‘యమభటులు నా కనుగప్పి పోయారు. శిశువు చనిపోయాడు. సైన్యమంతా చిన్నపోయింది. చూడటానికి వచ్చినవారంతా పెదవి విరిచి వెళ్ళిపోయారు. నా గాండీవం పరువుపోయింది!’ అని అర్జునుడు బాధపడతాడు. బ్రాహ్మణుడు మాత్రం అర్జునుడిని ముక్కచీవాట్లు పెడతాడు. నువ్వు పార్థుడివా అపార్థుడివా అంటాడు. పెద్ద పోటుమగనిలా వచ్చావు. ‘పాఱెడి బండ్లకు కాళ్ళుసాపగా నలవడునన్న’ అని ఎత్తిపొడుస్తాడు. వేగంగా పోయే బండిని ఆపడానికి ఎదురుగ్గా కూచుని కాళ్ళుచాపితే పనవుతుందా, కాళ్ళను తొక్కుకుంటూ బండి వెళ్ళిపోతుందిగాని. ఒక పని చేద్దామని వచ్చినవాడికి ఆ పని సిద్ధాసిద్ధతల ఫలంలో నాలుగో భాగం ఉంటుంది, మంచైనా కీడైనా. అలా ఈ వైఫల్యంలో నాలుగోవంతు పాపం నీదే! అంటూ, అసలు నిన్ననేదెందుకులే ‘పెద్ద లావు గలదంచు’ నీకీ గాండీవమిచ్చాడే, ఆ అగ్నిహోత్రుడు, అతన్ని అనాలి–అంటూ అర్జునుడిని వాయిస్తాడు బ్రాహ్మడు. సరే, ఆ తర్వాత కృష్ణుడు అర్జునుడితో కలిసి పోయి, మేరువు దాటి, ఉత్తర సముద్రాన్ని ఉత్తరించి, పాతాళానికి పోయి, ఆ పెంజీకటి కవ్వలినించి విప్రుని పిల్లలను తెచ్చి అతని కిస్తాడనుకోండి–అది వేరే పెద్ద కథ!

పిల్లలు పుట్టినప్పుడు తండ్రి ఎంత ఆనందిస్తాడో, ఎంత వేడుకపడతాడో, తెలుగిండ్లలో వియ్యాలవారు పరియాచకంగా పసివాడిచేత ఎలా తండ్రిని తిట్టిస్తారో, ఇలాంటి విశేషాలన్నీ ఎంతో సహజంగా సుందరంగా వింగడిస్తున్న పై పద్యం మహాకవి నాచన సోమనాథుని ఉత్తర హరివంశంలోనిది. సోమనాథుడు తన్ను తాను నవీన గుణ సనాథుడు అని చెప్పుకున్నాడు. అది తన సామర్థ్యం తానెరిగి చెప్పుకున్న మాటేగాని స్వోత్కర్ష అనుకోనక్కరలేదు. శ్రీనాథుడూ పోతనా తెలుగు సాహితీ రంగస్థలం మీదికి రాకముందు కవిత్రయంతో సమవుజ్జీలనిపించుకున్న మహాకవులు ఇద్దరే ఉన్నారు. ఒకడు నన్నెచోడుడైతే, రెండోవాడు నాచన సోమనాథుడు. హరివంశం భారతం కొనసాగింపనీ, హరివంశంతో కలిస్తేనే భారతం మహాభారతమవుతుందనీ భావిస్తారు. ఆశ్వాసాంత గద్యాల్లో తిక్కన కృత శ్రీమహాభారత కథానంతరంబున–అంటూ తిక్కన సోమయాజిని ఉటంకించి, తానూ తిక్కనంత వాడినని సూచించాడు సోమన. ఆయన ఉత్తర హరివంశమే వ్రాశాడుగాని పూర్వ హరివంశం ఎందుకు వ్రాయలేదో!

ఎఱ్ఱాప్రగడ హరివంశం పూర్తిగా రచించాడు. ఎఱ్ఱన, సోమన దాదాపు సమకాలికులేనని కొందరూ, ఎఱ్ఱన కొంచెం ముందువాడని కొందరూ అంటారు. సోమనను ఎఱ్ఱన అనుకరించాడని వేలూరి శివరామశాస్త్రిగారూ, కాదు, ఎఱ్ఱననే సోమన అనుసరించాడని రాళ్ళపల్లి అనంతకృష్ణశర్మగారూ అన్నారు గానీ బహుశా సమకాలికులైన వాళ్ళకు ఒకరి ప్రభావం మరొకరి మీద పడే అవకాశం తక్కువనుకుంటాను. ఏదేమైనా ఇరువురూ మహాకవులు. ఎఱ్ఱన హరివంశంలో వుండే గాంభీర్యమూ హుందాతనమూ సోమన హరివంశంలో కనిపించదు. తన కాలపు సమాజపు ప్రత్యక్షతా, భాషలో లోకంలో బహుళవ్యాప్తంగా ఉన్న పదాల, జాతీయాల వాడుకా సోమనలో ఉన్నంతగా ఎఱ్ఱనలో లేదు. ప్రస్తుతం మనం సోమనను గురించి ముచ్చటించుకుంటున్నాం కాబట్టి సోమన ఒక విలక్షణ, అసాధారణ కవే కాని సామాన్యుడు కాదని చెప్పుకుందాం. విశ్వనాథ సత్యనారాయణగారు ‘ఒకడు నాచన సోమన్న’ అని తనకు గురుస్థానీయుల జాబితాలో చేర్చారు సోమనను.

పై పద్యం చూశారు గదా ఎంత సహజ సుందరంగా ఉందో! బిడ్డను తడియొత్తు చీరతో దాది తండ్రికి చూపించడమూ, అప్పలప్పలంటూ పసివాడు తప్పటడుగులూ తొక్కుపలుకులతో రావడమూ, వియ్యాలవారు వేడుకగా తిట్టించడమూ (అలా తిట్టిస్తే తనకు దప్పిదేరుతుందట), కొడుకుని చూసి తమవారు కొండచేయటమూ లాంటి స్వభావరమ్యాలైన బొమ్మలు నిలబెట్టాడు సోమన ఈ పద్యంలో.

ఇక సోమన వాడిన సామెతలూ, సామెతల్లాంటి జాతీయాలూ, అర్థాంతరన్యాసాలూ చిత్రవిచిత్రంగా ఉండి ఆశ్చర్యమూ, మెప్పూ కలిగిస్తాయి. ఇవి కావ్యమంతటా కానవస్తాయి. కొన్ని తిలకించండి.

కుమ్మరావమున రాగిముంతలేరంగ గలవె!

జీలుగు పెరిగిన, మాలెకు కంబంబుగాదు

మద్దులు మునింగి పాఱ, వెంపళ్ళు తమ కెంత బంటి

పాముకాటు సీర దుడిచిన బోవునె!

తవుడు దిని చచ్చువాడికి విషము పెట్టువాడు వెర్రిగాడె!

ఇలాంటి వక్కణాలు చాలా హృద్యంగా వాడాడు. ధర ఇంగలాల పుట్ట అంటాడొకచోట.

గర్భవతులున్న ఇళ్ళల్లో హరివంశాన్ని పారాయణం చేయించడం పూర్వం చాలా ఇండ్లలో ఉండేది. ఇప్పుడూ ఎవరన్నా చేస్తుండవచ్చు. మృతి చెందిన విప్ర బాలకులను బ్రతికించి తెచ్చిన శ్రీకృష్ణుని లీలలు ఇందులో ఉన్నందున అలా పారాయణం చేస్తారు గాబోలు.

‘నాచన సోమనాథ కవినాథల సత్కవితాలతావళిన్ బూచిన పూల సోయగ మపూర్వము’ అని పొగడ్తలందిన సోమన తన కావ్యంతో కవితాప్రియులకు కలిగించిన రసానందం అనుభవైకవేద్యం. ఉత్తర హరివంశంలో నాకు నచ్చిన అనేక పద్యాల్లో పైదీ ఒకటి.
----------------------------------------------------------
రచన: చీమలమర్రి బృందావనరావు, 
ఈమాట సౌజన్యంతో

గణపతి: అంతు చిక్కని వింత దేవుడు-5


గణపతి: అంతు చిక్కని వింత దేవుడు-5





సాహితీమిత్రులారా!

భారతీయ చరిత్ర ఎంత సంక్లిష్టమైనదో మన దేవతల చరిత్ర కూడా అంతే సంక్లిష్టమైనది. ఇంతకుముందు భాగాల్లో చర్చించినట్టు భారతీయ వాఙ్మయంలో గణేశుని ప్రస్తావన ప్రముఖంగా 5వ శతాబ్దం తరువాతే కనిపించినా, గజరూపాన్ని దైవంగా ఆరాధించే సంస్కృతి అంతకంటే ప్రాచీనమైనదని మనం ఊహించవచ్చు. అయితే, గజారాధన యొక్క పూర్వచరిత్రను అంత సులభంగా వివరించలేము. ఏనుగు, ఎద్దు వంటి జంతువులను, చెట్లను ఆరాధించడం (animism) భారత ఉపఖండంలోనే కాక పశ్చిమాసియాలోనూ, ప్రపంచంలోని ఇతర ప్రాంతాలలోనూ కనిపిస్తుంది కాబట్టి గజారాధన మూలాలను శోధించడానికి మరింత లోతైన విశ్లేషణ అవసరం. ఈ వ్యాసభాగంలో ముందుగా గత విభాగాల్లో చర్చించిన విషయాల సారాంశాన్ని క్లుప్తంగా ప్రస్తావించి, ఆపై గజారాధన మూలాల గురించిన వివిధ సిద్ధాంతాలను, వాటిపై నా అభిప్రాయాలను వివరిస్తూ ఈ అంతుచిక్కని వింతదేవునిపై చర్చకు ఈ విడత వ్యాసంతో మంగళవాక్యం పాడుతాను.

గత విభాగాల్లో చర్చించిన విషయాల సారాంశం
వేద వాఙ్మయంలో గజముఖుడైన గణేశుని ప్రస్తావన లేదు.
రామాయణ, మహాభారతాల్లో కూడా గజాననుని ప్రస్తావన లేదు. భారతంలో గణపతిగా, గణేశునిగా చాలా చోట్ల శివుడిని వర్ణించే శ్లోకాలు (ఒక చోట విష్ణువును వర్ణించే శ్లోకం) కనిపిస్తాయి. వ్యాసునికి లేఖకుడిగా గణపతి మహాభారతం వ్రాశాడని వర్ణించే శ్లోకాలు కొన్ని నాగరి ప్రతుల్లో తప్ప భారతదేశంలో దొరికే ఇతర మహాభారత ప్రతుల్లో లేవు.
మానవగృహ్య సూత్రాల్లో విఘ్నకారకులుగా, దుష్టులైన భూతగణాలతోపాటు వర్ణింపబడ్డ వినాయకులు (బహువచనం) గజముఖులు కారు.
పాణిని, పతంజలి, కౌటిల్యుడు మొదలైన వారు రాసిన ప్రాచీన లౌకిక సాహిత్యంలో కూడా ఇతర దేవతల ప్రస్తావన ఉన్నా గజాననుని ప్రస్తావన లేదు.
మలిపురాణ యుగంలోనే మనకు గజముఖుడైన గణపతి ప్రస్తావన కనిపిస్తుంది. అయితే, శైవ పురాణాల్లో తప్ప వైష్ణవ పురాణాలైన విష్ణు పురాణం, భాగవత పురాణంలో గణపతి ప్రస్తావన కనిపించదు.
సంస్కృత కావ్యాల్లో 5వ శతాబ్ది తరువాతే గణేశుని ప్రస్తావన కనిపిస్తుంది. అయితే ప్రాకృత కావ్యమైన సత్తసాఈలో (గాథాసప్తశతి) మాత్రం స్పష్టంగా గజముఖుడైన గణేశుని ప్రస్తావన ఉంది.
గణేశుడే పరబ్రహ్మ స్వరూపంగా పరిగణించే ముద్గల పురాణం, గణేశుడే సర్వజగత్తుకు మూలాధారమని కీర్తించే గణేశ పురాణం గాణపత్యమతాన్ని విభిన్నంగా చూపే పురాణాలు.
ఎనిమిదవ శతాబ్దం నాటికి భారతదేశమంతటా ప్రధాన దేవునిగా గుర్తింపు సాధించిన గణేశుడు, భారతీయ వర్తకులు, (బౌద్ధ) మతప్రచారకులు, రాజులతో పాటు ప్రయాణించి ఆగ్నేయాసియా, చైనా, జపాన్ల దాకా తన ప్రభావాన్ని విస్తరించుకొన్నాడు.
గజముఖారాధన మూలాలు: వివిధ ఊహాగానాలు
మనకు ఏనుగు ముఖంతో, మిగిలిన శరీరం మానవ రూపంతో కనిపించే నాణాలు, శిల్పాలు ముందుగా వాయవ్య దిశలోని గాంధార, కాంభోజ, సింధు రాజ్యాల్లో కనిపించాయి కాబట్టి ఈ దేవుడు ఉత్తర, పశ్చిమ, వాయవ్య ప్రాంతాల నుండే వచ్చాడని చాలామంది పండితుల ఊహాగానం. గజముఖారాధన మూలాల గురించి లోతైన పరిశోధన జరగకపోయినా, అక్కడక్కడ కనిపించే చర్చలను బట్టి ఈ నాలుగు రకాలైన మూలాలను వర్ణించవచ్చు.

వైదిక సంప్రదాయంనుండే పుట్టిన దేవుడు: వేదాల్లో గజముఖుని ప్రస్తావన లేకపోయినా, ఋగ్వేదంలోనూ, అథర్వవేదంలోనూ యక్షుల ప్రస్తావన కనిపిస్తుంది. యక్షులకు నాయకుడైన కుబేరుని ప్రస్తావన అథర్వవేదంలో, శతపథబ్రాహ్మణంలో ఉంది కాబట్టి యక్షులలో గజాననుడు ఒకడు కావచ్చు. ఋగ్వేదంలోనే రుద్రుని ప్రస్తావన ఉంది కాబట్టి, అతని కొడుకుగా అతని గణాలకు అధిపతిగా గణేశుడు ప్రముఖ దేవతగా పరిఢవిల్లడం పూర్తిగా వైదిక సంప్రదాయంలోని భాగమే అని కొంతమంది అభిప్రాయం.

అయితే, కుబేరుడు, రుద్రుడు కూడా వేదసాహిత్యంలో అనార్యులుగా, అసుర, రాక్షస గణాలకు అధిపతులుగా వర్ణించడం కనిపిస్తుంది. కాబట్టి ఆలస్యంగా కనిపించే గణేశుడిని వైదిక సంప్రదాయం నుండే పుట్టిన దేవుడిగా భావించడం కష్టసాధ్యమే.


పశ్చిమాసియా ప్రభావం?:
సా.శ. పూ. 1000 కాలానికి చెందిన పశ్చిమ ఇరాన్ ప్రాంతంలోని లూరిస్తాన్‌లో కనిపించే రాతిచిత్రాల్లో ఒక చిత్రం ఏనుగు-మనిషి కలిసిన గజనర రూపంగా కనిపిస్తుంది. ఇది గజాననుడి అతి ప్రాచీన రూపం అయ్యుండవచ్చునని కొంతమంది ఊహ.

అయితే తరువాతి పారశీక శాసనాల్లోగాని, ఆవెస్తా గ్రంథాల్లో గానీ ఎక్కడా గజరూపంలో ఉన్న దేవతల ప్రస్తావన లేకపోవడంతో పాటు, పారశీక దేవుడు భారతదేశంలోని మతాలపై ఇంతగా ప్రభావం చూపించడం అంత సులభంగా వివరించలేము కాబట్టి, ఈ ఊహను అంతగా బలపరచలేము.

స్థానిక దేవతలలో ఒకడు: జంతువులను, చెట్లను దేవతలుగా ఆరాధించడం భారతదేశంలో అనాదిగా కనిపిస్తున్న ఆచారం. ఇప్పటికీ పల్లెల్లో కనిపించే నాగదేవత పూజ, రావి చెట్టు పూజ అనార్య సంప్రదాయాలని చాలామంది పండితులు భావిస్తారు. అదీగాక భారతదేశంలో వివిధ ఆటవికతెగల వారు వారి తెగల చిహ్నాలుగా (totem) వివిధ జంతువులను గుర్తులుగా వాడేవారని చెప్పుకోవచ్చు. అయితే వారివారి చిహ్నాలకు దైవత్వం ఆపాదించి పూజించేవారని చెప్పే ఆధారాలు మనకు దొరుకుతున్నాయి. ఆటవికులలో నెమలి, మూషికము, వృషభము, వరాహము, మొదలైన జంతువులను పూజించేవారున్నారని మనకు అనేక ఆధారాలు లభ్యమతున్నాయి. వరాహావతారము, నరసింహావతారము ఆయా తెగల దేవతలను విష్ణువు అవతారాలుగా వైదిక సంప్రదాయంలో కలుపుకొనే ప్రయత్నమే కావచ్చు. అలాంటి తెగల్లో గాణపత్యులు ఒక తెగ అయితే, గుప్తుల కాలం తరువాత వారి ప్రాభవం పెరిగి, వారి దేవుడైన గజాననుడు వైదిక, బౌద్ధ, జైన సంప్రదాయాల్లో ప్రధాన దేవునిగా గుర్తింపు సాధించివుంటాడు.



సింధులోయ నాగరికతనుండి వచ్చిన దేవుడు: సింధులోయ నాగరికతలో దొరికిన జంతువుల ముద్రల్లో ఎక్కువగా ఏనుగు, ఎద్దు ముద్రలే కనిపించడం విశేషం. శివుని ముద్రగా భావించే పశుపతి ముద్రలో కూడా ఉన్న జంతువుల్లో ఏనుగు, మహిషం కూడా ఉండడం విశేషం.


మట్టి పాత్రలు, ఆభరణాలతోబాటు త్రవ్వకాల్లో దొరికిన మట్టి బొమ్మల్లో ఏనుగు-మనిషి రూపంలో ఉండే బొమ్మలు కూడా దొరకడం ఇక్కడ ప్రత్యేకంగా గమనించదగ్గ అంశం. ఒకవేళ ఈ మట్టి రూపాలు వారు ఆ కాలంలో పూజించిన దేవతల రూపాలని నిరూపించగలిగితే, గజముఖారాధన సింధు నాగరికత అంతటి ప్రాచీనమైనదని చెప్పుకోవచ్చు.


మనకు అలగ్జాండర్ కాలం తరువాత గాంధార, కాంబోజ, సింధు రాజ్యాలను పాలించిన ఇండో-గ్రీకు రాజులు కూడా తమ ఏనుగు, ఎద్దు బొమ్మల కలిగిన నాణేలను ముద్రించడం వారు అక్కడి స్థానిక ప్రజల ఆచార, వ్యవహారాలను గౌరవిస్తూ అక్కడి ప్రజలను ఆకట్టుకోవడానికి చేసిన ప్రయత్నం కావచ్చు.


అదీ కాక సా. శ. పూ. 50వ సంవత్సరంలో హెర్మేయస్ (Hermaeus Soter) అనే ఇండో-గ్రీక్ రాజు ముద్రించిన
ఒక నాణెంలో ఒక గ్రీకు రాజు రూపానికి తలపైన ఏనుగు చర్మం, తొండం కనిపిస్తాయి. నిజానికి భారతదేశంలో ఎక్కడా కనిపించని ఏనుగు బొమ్మలతో వున్న నాణేలు వాయవ్య దిశలోని రాజ్యాల్లో విదేశీ రాజుల పాలనలో కనిపించడం విశేషం.

అయితే కేవలం ఈ నాణేల ఆధారంగా మనం ఇక్కడ గజారాధన ఉండేదేమోనని ఊహించడం శాస్త్రసమ్మతం కాదు. నాణేలతో పాటు ఇతర పురావస్తు, సాహిత్య, చారిత్రక ఆధారాలతో ఇంకా లోతైన పరిశోధనలు కొనసాగిస్తే గానీ, అంతుతెలియని ఈ వింతదేవుని పూర్వాపరాలు సశాస్త్రీయంగా వివరించవచ్చు.


బహిరంగ గణేశ ఉత్సవాలు
ఏది ఏమైనా ప్రస్తుతం మనం ఘనంగా వీథుల్లో జరుపుకుంటున్న గణేశ చవితి ఉత్సవాలకు మాత్రం మూలం మరాఠ రాజ్యంలోని పీష్వాలు ప్రారంభించిన గణేశ ఉత్సవాలే. నానాసాహెబ్ పీష్వా రాజ్యకాలంలో గాణపత్యవ్రతం ప్రారంభమైనట్టుగా మనకు మరాఠా రాజ్యానికి సంబంధించిన దస్తావేజుల ద్వారా తెలుస్తుంది. ప్రతి ఒక్కరూ మట్టితో గణపతిని తయారుచేసి శనివారవాడకు తీసుకురావాలన్న ప్రభుత్వ ఉత్తర్వులు మనకు కనిపిస్తాయి. అంతకు ముందు గణపతిని ఎవరి ఇండ్లలో వారు పూజించేవారేమోనని మనం ఊహించవచ్చు. సవాయి మాధవరావు కాలంలో (1760-1791) పది రోజులపాటు ఘనంగా శనివారవాడలో జరిగిన గణేశ ఉత్సవాలలో 526మంది నృత్యకారులు, 185మంది గాయకులు, 732మంది నటీనటులు పాల్గొన్నట్టు అందుకు 4358 రూపాయలు ఖర్చు అయినట్టు చెప్పే లెక్కల వివరాలు మనకు కనిపిస్తున్నాయి. మోరయ గోస్వామి శిష్యుడైన దేవధర్ విధారమహరాజ్ ఈ గణపతి నవరాత్రుల వ్రత విధానాన్ని సిద్ధంచేసినట్టుగా ఆధారాలు కనిపిస్తున్నాయి. అయితే కొంతమంది ఈ బహిరంగ ఉత్సవాలు ఛత్రపతి శివాజీ కాలంలోనే ప్రారంభమైనట్టుగా కూడా వాదిస్తారు.

తరువాత బ్రిటిష్ కాలంలో జాతీయోద్యమంలో భాగంగా బాలగంగాధర తిలక్ ఈ గణేశ ఉత్సవాలు దేశమంతటా జరపాలని సూచిస్తూ కేసరి పత్రికలో వ్యాసాలు రాశాడు. ఆ రోజుల్లోనే బాంబే, పూణేలతో పాటు బరోడా, గ్వాలియర్, గోవా మొదలైన నగరాల్లో పెద్ద ఎత్తున గణేశ ఉత్సవాలను నిర్వహించడం మొదలైంది. నిజామ్ సంస్థానంలో భాగమైన హైదారాబాద్‌లో కూడా ఆ రోజుల్లోనే బహిరంగ ఉత్సవాలు ప్రారంభమయ్యాయని ఊహించవచ్చు.

ఉపసంహారం
నా అభిప్రాయం ప్రకారం గజముఖారాధన సింధులోయ నాగరికతనుండే భారత దేశానికి ప్రాకి ఉండవచ్చు. భాషాకుటుంబ వ్యాప్తిని వివరించేటప్పుడు ద్రావిడ భాషలు కూడా పాకిస్తానులోని బలూచిస్తాను నుండి సింధు, గుజరాత్, మహారాష్ట్రల మీదుగా దక్షిణ భారతదేశాన్ని చేరుకున్నాయని ఒక వాదం ఉంది. ఇప్పటికీ బలూచిస్తానులో ఉన్న బ్రహూయి భాష అందుకు తార్కాణమని చూపిస్తారు. గుజరాతీ, మరాఠీ భాషల్లో కూడా ద్రావిడ భాషల ప్రభావం ఉందని కొంతమంది భాషావేత్తల అభిప్రాయం. ఈ వాదమే నిజమైతే, ఈ భాషల వ్యాప్తితోపాటు వారు పూజించే గజాననుడు కూడా ఈ ప్రాంతాలకు చేరి ఉండవచ్చు. అందుకే ఇప్పటికీ మనకు దక్షిణ భారతంతో పాటు గుజరాతు, మహారాష్ట్రలలో గణపతే ప్రధాన దేవుడు. అయితే గణపతితో పాటు రుద్రుడు, స్కందుడు, లక్ష్మి, గౌరి, కాళి వంటి దేవతల పుట్టుపూర్వోత్తరాలను గురించి సమగ్రంగా లోతైన పరిశోధనలు చేస్తేగానీ వీరి మూలాల గురించి మనం ఏ విషయం ఇదమిత్థంగా చెప్పలేము.

(సమాప్తం)
-----------------------------------------------------------
రచన: సురేశ్ కొలిచాల, 
ఈమాట సౌజన్యంతో

Friday, December 7, 2018

భాగ్యలక్ష్మి


భాగ్యలక్ష్మి




సాహితీమిత్రులారా!

వృద్ధాప్యం. దానికి బంధువు రిటైర్‌మెంటు. ఇప్పటికి రెండేళ్ళు కావస్తోంది కాశీవిశ్వనాధ్‌ రిటైర్‌ అయ్యి. పెద్దగా చదువుకోలేదూ, పెద్ద పెద్ద ఉద్యోగాలు అంతకన్నా లేదు. తను చేసిన ఒక్కగానొక్క మంచిపని, ఒక్క పిల్లాడితో సంతానం ఆపేయటం. మొదట్లో సైకిలు కోసమే ఆపరేషను చేయించుకొన్నా,  ఖర్చులు పెరిగే సరికి తెలిసొచ్చింది, తన సంపాదనకి ఒకడు చాలని. ఇప్పుడదే తనని రిటైరు మెంటులోనూ పని చేయకుండా కాపాడింది. కొడుకు మంచి చదువు చదువుకొని పాలిటెక్నిక్‌ చేసి హెచ్‌.ఎం.టీ. లో పని చేస్తున్నాడు. తనకొచ్చే కొద్దిపాటి పింఛను, పైఖర్చులకి పోగా, కొడుకూ, కోడలూ,మనవడితో చక్కగా కాలనీ జీవితం, సుఖంగా అనుభవిస్తున్నాడు విశ్వనాధ్‌.

సాయంత్రాలు తన స్నేహితుడు రాజగోపాల్‌తో చదరంగం ఆడడం అలవాటయ్యింది. ఉద్యోగం లేని పుణ్యమా అని ఇప్పుడు రోజుకు ఏడుగంటలు అధికమయ్యాయి.
“నీ షష్టిపూర్తికి ఏర్పాట్లు ఎందాకావచ్చాయీ?” అడిగాడు రాజగోపాల్‌.
“తేదీ ఖాయమయ్యింది. మిగతావన్నీ ఇహ ఒకదాని తరవాత ఒకటి అవే ఖాయమవుతాయి. నా షష్టిపూర్తి కదా! అబ్బాయి నాచేత ఏపనీ చేయించట్లేదూ, నాతో చెప్పట్లేదు కూడా!” చెప్పాడు విశ్వనాధ్‌.

విశ్వనాధ్‌ మంత్రిని, ఏనుగునీ ఎక్కుపెట్టాడు తన మంత్రితో రాజ్‌గోపాల్‌. రెండిట్లో ఒకదాన్ని ఒదులుకోటం ఖాయం!
“పై ఆదివారం, గుర్రప్పందాల్లో, ఒక కొత్త జోడీ వస్తోంది. ఎవరో అరబ్బు దేశం వాడట, అక్కడ పందాల్లో బాగా రాణించాడు. మంచిజాతి అశ్వం. వయసు కొద్దిగా మీరినట్లుంది, అదికూడా ఇప్పుడు యూరప్‌లో నాలుగు, ఐదు స్థానాలు జారింది. కానీ మనవాటితో పోలిస్తే అనుమానంలేకుండా నెగ్గగలదు. రెండు వేలుదాకా దాచాను దానికోసం. వస్తావా నువ్వుకూడా?” అది రాజగోపాల్‌కున్న ఒక్కగానొక్క వ్యసనం. వ్యసనం అనుకోవచ్చు, హాబీ అనుకోవచ్చు. నెలంతా కష్టబడి స్కూలు పిల్లలకి సాయంత్రాలు ట్యూషనులు చెప్పి సంపాదించినదంతా పందాల్లో తగలేస్తే అది వ్యసనమే!

రిటైరు అయ్యాక కాస్త తగ్గాడు కానీ, విశ్వనాధ్‌ తక్కువ్వాడు కాదు. తన భార్య ఇందిరకి చెప్పకుండా ఆఫీసులో బోనసులు ఇచ్చినపుడూ, ఉద్యోగరీత్యా ప్రయాణిస్తే ఖర్చులకుగానూ మిగిలినవి,మరి ఇతరత్రా వచ్చే రాబడి అంతా గుట్టు చప్పుడు కాకుండా గుర్రప్పందాల్లో పోగొట్టుకున్నాడు. తన ముప్ఫై ఐదేళ్ళ కాపురంలో ఇందిరకి కూడా అనుమానం రాకుండా నెట్టుకొచ్చాడంటే!!! అదే వ్యసనానికున్న బలం, ఆకర్షణ.

ఇప్పుడదే ఆకర్షణ మళ్ళీ రెండేళ్ళనుంచీ లాగుతోంది విశ్వనాధ్‌ను. పింఛను ఎంత వస్తుందో ఇందిరకి తెలుసు. రిటైర్‌ అయ్యాక వేరే ఆదాయం లేదు,  తనకున్న చదువుకి తోడు ట్యూషన్లు కూడానూ!! మరీ కొడుకుతో డాక్టరుకనో,బట్టలకనో అబద్ధాలాడి పందాలు కాయలేడు… అందుకే రెండేళ్ళనించీ లాటరీ టిక్కెట్టు కొంటూ వచ్చాడు విశ్వనాధ్‌, ఎప్పుడో అప్పుడు తగలక పోతుందా అని. ఇప్పటిదాకా ఆ అదృష్టం కలగలేదు.

మనసు పీకుతున్నా అన్నాడు “చెప్పాగా, నాకు లాటరీ తగిలితే కానీ మళ్ళీ పందాల్లోకి రాననీ”

ముందు గుర్రం, తరవాత ఏనుగూ, రెండు శకటాలు అన్నీ పోయాక విశ్వనాధ్‌ రాజు తలవంచాడు. నలభై శాతం తను గెలిస్తే మిగిలిన అరవై శాతం రాజగోపాల్‌ విజయుడౌతాడు.
భోజన సమయానికి ఇంటికి వెళ్ళి పోయాడు రాజగోపాల్‌.
“నాతో ఆడవా తాతయ్యా?” అంటూ ముద్దు పోయాడు నందూ.
వాడితో రెండు ఆటలు ఆడి ఒకటి ఓడిపోయాడు. కావాలనే ఓడిపోయాడని అనుకొని  సర్ది చెప్పుకున్నా, నందూ ఆడినకొద్దీ వృద్ధిచెందుతున్నాడని సంతోషపడ్డాడు విశ్వనాధ్‌.
” తాతయ్యా, ఇవ్వాళ ఏంజరిగిందో తెలుసా స్కూల్లో?” రోజూ మల్లే జరిగిందంతా చెప్పుకుపోతున్నాడు.
తన కొడుకుని ఎన్నడూ ఇలా ముద్దు చేయలేదు. స్కూలు నుంచి వచ్చాక ఆడించటానికి ఇంత సమయమూ దొరకలేదు. అసలు కన్నా వడ్డీ ముద్దు…

భోజనాలయ్యాక పక్కలెక్కారు అందరూ. ఉన్న ఒక్క పడక గదీ కొడుకూ కోడలూ వాడుకొంటే, ముందు గదిలో నందూ, ఇందిర, వరండాలో విశ్వనాధ్‌. ఒంటరిగా ఇందిరతో కాలం గడిపి ఎన్నేళ్ళయ్యిందో మర్చిపోయాడు. విహారయాత్రలకి వెళ్దామనుకున్నా డబ్బు కిటకిట. తన చేతకానితనానికి ఇందిర చిన్న చూపు!
నిట్టూర్చి నిద్రకు ఉపక్రమించాడు.

……………………………………

ప్రతీ శుక్రవారంలాగే ఆ రోజు కూడా విధిగా వెళ్ళాడు “ఆంధ్రజ్యోతి” దిన పత్రిక కోసం పాన్‌ షాపు దగ్గరకి. పేపరు కొనకుండా భాగ్యలక్ష్మి లాటరీ ఫలితాల పేజీ వెతికాడు. ఎక్కడ పోతుందో అని నంబరు వేరే కాగితం మీద రాసుకొని టిక్కట్టుని భద్రంగా ఇంట్లో పుస్తకంలో దాస్తాడు. జేబులో కాగితం తీసి  అంకెలు సరిచూసుకున్నాడు మళ్ళీ…పది లక్షలు .. ఒక్క నంబరులో పోయింది … మళ్ళీ మళ్ళీ తణిఖీ చేసాక తగ్గాడు.
లక్షా, యాభై వేలూ అన్నీ వెతికాడు. నిరుత్సాహంతో మిగిలినవి చూస్తుంటే కనబడిందది..
1721944 .. కాకతాళీయంగా అది ఇందిర పుట్టిన రోజు. ఫిబ్రవరి పదిహేడు..
ఇరవై ఐదు వేలు !!
మళ్ళీ మళ్ళీ చూసుకున్నాడు. సంబరం బయటకి కనబడనిస్తే మళ్ళీ పాన్‌షాపు వాడికి బక్షీసు, వీధిలో అందరికీ తెలిసిపోవటం, తను పందాలు ఆడలేకపోవటం … నీరుగారే మొహం పెట్టి పేపరు పాన్‌షాపు వాడికిచ్చేసాడు. విధిగా వచ్చే వారం టిక్కెట్టు కూడా కొని కాళ్ళీడ్చుకొంటూ ఇంటి ముఖం పట్టాడు..
అద్భుత నటన!
పై ఆదివారం లోపల ఆ టిక్కట్టు తీసుకెళ్ళి ఆఫీసులో చూపిస్తే తన సొమ్ముముట్ట చెప్తారు.
……………
మేఘమాల, సరస శృంగార భరితమైన గ్రంధం. ఎన్నడూ తను పూర్తిగా చదివిన పాపాన పోలేదు. ఎవరో స్నేహితులు సిఫార్సు చేస్తే కొన్నాడు. చదివిన కొన్ని ఘట్టాల్లో, ఆ నాటి వర్ణన, అశ్లీలత లేని స్వచ్ఛమైన రసవత్తర సృష్టి!

దాని కోసమే వెతుకుతున్నాడు విశ్వనాధ్‌. ఇన్నేళ్ళలో ఎవరూ దాన్ని తాకలేదు. మరెక్కడ పెట్టినా ఎవరో ఒకళ్ళకి కనపడే అవకాశం ఉన్నందున అందులో  దాచాడు టిక్కట్టుని. బల్ల సొరుగులో మళ్ళీ మళ్ళీ గాలించాడు. నిఘంటువులూ, పత్రికలూ అన్నీ ఉన్నాయి. ఆ ఒక్క గ్రంధం తప్ప.
“దేనికోసం వెతుకుతున్నారు మామయ్యగారూ?” అడిగింది కోడలు వంకాయలు తరుగుతూ. ఇందిర స్నానాల గదిలో ఉన్నట్టుంది.
“ఇందులో మేఘమాల ఉండాలి నీకేమన్నా తెలుసా?” అడిగాడు.
“సుజాత వదిన గారికి పాత గ్రంధాలు చదవాలనిపించి ఏమన్నా పుస్తకాలున్నాయా అని అడిగారు అత్తయ్యగారిని. ఇచ్చి రెండు రోజులే అయ్యింది. మీక్కావాలంటే అడిగి తీసుకొంటాను మావయ్య గారూ” చెప్పింది కోడలు.

తను ఆ పుస్తకం చదివి పది, పదిహేనేళ్ళయినా అయ్యుంటుంది. ఇప్పుడుగానీ అది కావాలని అడిగితే ఇందిరకి వెంటనే అనుమానం వస్తుంది. మెదడు అతి వేగంగా పనిచేస్తోంది విశ్వనాధ్‌కి.
“ఇక్కడ కనపడకపోతేనూ అడిగాను. నేను కొన్న ఒక్కగానొక్క పుస్తకం అది. ఎక్కడపోయిందో అన్న తాపత్రయం అంతే”. చెప్పాడేగాని, ఇప్పుడా పుస్తకం తిరిగి ఎలా తీసుకోటమా అని పలు విధాల ఆలోచిస్తూ వరండాలో పడక్కుర్చీలో కూర్చున్నాడు.

తను వెళ్ళి అడిగితే వెంటనే కోడలికి తెలిసిపోతుంది. పై ఆదివారం లోపు ఆ టిక్కట్టు చేతికి రాకపోతే, ఒక్కసారి తలుపు తట్టిన అదృష్టదేవత,గుమ్మం దాటి రాకుండానే తిరిగి వెళ్ళిపోతుంది. మరి గుర్రాలూ అంతే!
ఆ మైదానంలో హోరు, ఎక్సైట్‌మెంట్‌, డెక్కల చప్పుడుతో బాటే గుండె లయబద్ధంగా కొట్టుకుంటూ …

అసహనంగా లేచి పచార్లు కొట్టాడు.
సాయంత్రం అయ్యింది ..
రోజూలాగే బడినుంచి రాగానే హోంవర్క్‌ చేయిస్తోంది నందూ చేత కోడలు ..
ఐదు అయ్యేసరికి వచ్చాడు యధావిధిగా రాజగోపాల్‌.
“ఏమిట్రా అంత ఎక్సైట్‌మెంటు, లాటరీ తగిలిందా?” ఆ హుషారులో గొంతు పెద్దది చేసాడన్న విషయం మర్చిపోయి ..
పొరపాటు గ్రహించి అటూ ఇటూ చూసి గుసగుసల్లో అన్నాడు .. ” లాటరీ గానీ తగిలిందా” నోటిమీద చెయ్యి అడ్డు పెట్టి.
జరిగిందంతా చెప్పాడు విశ్వనాధ్‌.
“గొప్ప చిక్కే వచ్చింది. ఆ ఇంట్లో ఎక్కడ పెట్టిందో ఆ మహాతల్లి. సరిగ్గా ఆవిడకి గ్రంధ పఠనం అవసరమొచ్చిందా?” మిత్రుడికి లాటరీ తగిలిందన్న ఆనందం కంటే, మహాలక్ష్మి రేస్‌కోర్స్‌కి వెళ్ళటానికీ, ఆ ఆహ్లాదాన్ని పంచుకోటనికీ తనకో జోడీ దొరకబోతోందన్న తపనే ఎక్కువగా ఉంది రాజగోపాల్‌కి.
“ఇప్పుడేం చేద్దాం?”
” ముందు ఆ పుస్తకం ఎక్కడ పెట్టిందో గమనించాలి. బజారుకెళ్ళినప్పుడు వాళ్ళాయనకోసం తాళాలు ఇచ్చి వెళ్తుంది కదా మీ ఇంట్లో. మీ నందూకి అవిచ్చి ఆ పుస్తకం తెమ్మని పంపుదాం. టిక్కట్టు తీసేసి మళ్ళీ దాన్ని యధాస్థానంలో పెట్టి రమ్మను. ప్రాబ్లం లేదు” శకటంతో భటుణ్ణి తీస్తూ అన్నాడు.

రాత్రంతా ఆలోచించి చూసాడు విశ్వనాధ్‌. రాజగోపాల్‌ ఇచ్చిన సలహాకి మించి వేరే సులువైన మార్గం కనపడలేదు. ముందు ఆ పుస్తకం ఎక్కడ పెట్టిందో పసిగట్టాలి. లేకపోతే ముందు దానికోసం వెతకడానికే గంట పట్టేస్తుంది.
అదే మరునాడు తన కర్తవ్యంగా పెట్టుకున్నాడు.

…………………………..

పొద్దున్న పదకొండు కావస్తూండగా తలుపు తాళం వేసి వీధిలో కెళ్తూ కనిపించింది పక్కింటి సుజాత. దాదాపు నలభైరెండేళ్ళని తను ఇంట్లో చెప్పుకొనే ఆడంగి మాటలు వినకపోతే ఆవిడకి ఏ ముప్ఫయ్యో ఉంటాయనుకొనే వాడు. ఒక్క వ్యసనాన్ని కప్పి పుచ్చేందుకే శక్తంతా సరిపోయింది. స్త్రీలోలుడు కాలేదు విశ్వనాధ్‌.

రెండిళ్ళనీ విడదీస్తూ మధ్య గోడ. రెండిళ్ళలోనూ జామ చెట్లూ, కూరలూ, పూలమొక్కలూ. వంటింటికీ, పడక గదికీ ఉన్న కిటికీలు తమ గోడ వైపే కావడంతో కనీసం ఆ రెండు గదులన్నా పైపైన వెతకొచ్చని అటువైఫు వెళ్ళాడు, సుజాత వెళ్ళిన పావుగంటకి.
వీధినించి కనపడకుండా, జామచెట్టు మొదమాటున పొంచి గోడమీంచి చూపు సారించాడు..
క్షుణ్ణంగా వెతికాడు వంటిల్లు, కంటి చూపు ఆనేమేరంతా గాలించాడు. వంట చేస్తూ గాని చదవటానికి అనుకూలంగా అక్కడేమన్నా పెట్టిందేమోనని. బిందెలూ, గిన్నెలూ, గ్లాసులూ వగైరాలు తప్పించి మరేమీ కనపడలేదు.
పడక గదిలో చూసాడు. కిటికీకి కర్టెను వేసి ఉన్నా అది సరిపడేంత తీసి ఉంది. డబుల్‌కాట్‌ మంచం దాని పక్కన స్టూలూ దాని మీద లాంపూ. పిల్లలు లేకపోవడంతో అన్ని వస్తువులూ ఎక్కడపెట్టినవి అక్కడ ఉన్నాయి.
సుజాత వచ్చేస్తుందన్న హడావిడిలో చూస్తున్నాడు తప్పించి తన ఈ వింత ప్రక్రియని వెనకనించి కోడలు, ముందుగది కిటికీలోంచి గమనించినట్టు తెలుసుకోలేకపోయాడు.

ఎంతసేపు అలా గోడ పక్కన నిలబడి కళ్ళే చేతులుగా చేసుకుని వెతికాడో కూడా గమనించలేదు విశ్వనాధ్‌. కాలు చివరంటా లేచి దిండు అవతల తొంగిచూసాడు. తను వేసిన పసుపు రంగు అట్ట ..పుస్తకం కనిపించిన ఉత్సాహంలో సుజాత తలుపు తీసి లోపలికి వచ్చేచప్పుడు కూడా వినపడలేదు విశ్వనాధ్‌కి.
ఆ పుస్తకం తనదేనని నిర్ధారణగా చూస్తూ ఉన్నంతలోనే, హఠాత్తుగా సుజాత, పైట కొంగు తీస్తూ, చీర మార్చుకోడానికి కాబోలు, పడక గదిలోకి అడుగు పెట్టడం కనుచివర్లో కనిపించి గబుక్కున వంగున్నాడు విశ్వనాధ్‌.
అప్పటికే ఆలస్యమైపోయింది.
కదలకుండా అలాగే కూర్చున్నాడు కాసేపు. ఈ విడ్డూరాన్ని పూర్తిగా గమనించిన కోడలు మాత్రం నిర్ఘాంతపోయింది.
ఈ వయస్సులో ఇదేం బుద్ధీ !

ఇంతలో పక్కింటి పడగ్గది కిటికీ కర్టెను సర్రున లాగిన చప్పుడు !
సుజాతకి అనుమానం వచ్చిందేమోనని భయం !
ఎప్పుడు రాలిందో దోర జాంపండు, కాలి పక్కనే కనిపించేసరికి తీసుకొని వరండాలోకి వెళ్ళాడు.

కోడలు ఇందిరకంతా చెప్పేసరికి విస్తుపోయింది. ఇన్నేళ్ళనించీ వేరు పడకలైనా ఇంతకి దిగజారతాడనుకోలేదు. ఇన్నేళ్ళ తన కాపురంలో ఎప్పుడూ ఇలాంటి చేష్టలు లేవు. నమ్మ బుద్ధి కాలేదు ! వరండాలోకి వెళ్ళబోతూంటే వచ్చాడు విశ్వనాధ్‌.

“దోర జాంపండు తెంపి తెచ్చాను, మళ్ళీ చిలక పాలు కాకుండా. నందూకి పెట్టమ్మా” కోడలికి ఇచ్చి వెళ్ళాడు.
“జాంపండు కోస్తూంటే నువ్వేమన్నా అపార్ధం చేసుకున్నావా?” అడిగింది కోడల్ని.
“లేదత్తయ్యా, నిజంగానే గోడమీంచి కాళ్ళెత్తి మరీ చూసారు”
“సరేలే. అబ్బాయితో ఏమీ అనకు” ఇందిర చెంబునీళ్ళతో మొహం కడుక్కుంటున్నా అది కన్నీళ్ళు కప్పిపెట్టటానికే అని తెలుసు ఆమె కోడలికి.

“నిజంగా చూసిందంటావా ?” సాయంత్రం రాజగోపాల్‌ని అడిగాడు.
“అవకాశం తక్కువ. ఒక వేళ చూసినా, ఈ ముసలాయనకి ఈ అరవైలో ఇరవై వచ్చిందేమో అనుకుంటుందిలే” కన్ను గీటి అన్నాడు.

తన అనుమానం నిజమయ్యింది, సుజాత కూడా కోడలికి గోడ దగ్గర కలసి చెప్పిందట చాడీ. దుఃఖ్ఖాన్ని దిగమింగుకుంటూ గద్దించింది ఇందిర విశ్వనాధ్‌ని ఆ రాత్రి.
తనకొచ్చిన చిక్కల్లా ఒక్కటే! తనకి స్త్రీ వ్యామోహం లేదని చెప్తే,ఇందరికి అసలు విషయం చెప్పాల్సివస్తుంది. ఇన్నేళ్ళ తన పందాల గుట్టు బయట పెట్టాల్సి వస్తుంది. ఈ పరిస్థితిలో వేరే అబద్ధాలకి తావు లేదు.
పందాలకోసం ఆశ పడితే ఈ కొత్త వ్యసనపు భారం భరించాల్సిందే ..
తనిక నమ్మించలేడని తెలిసీ ప్రయత్నం మానలేదు, మరీ మరీ చెప్పాడు.
“నిజంగానే జాంపండు తెద్దామనే వెళ్ళాను. ఏదో అలికిడి అయితేనూ తొంగి చూసానంతే. నా దురదృష్టం కాకపోతే ఆవిడ అప్పుడే బట్టలు మార్చుకోవాలా?” వాన వెలిసిందో లేదో తెలీదు కాని, ఇందిర కన్నీళ్ళు ఆగాయి.
ఎన్నో ఏళ్ళుగా ఏర్పడ్డ అనుబంధం, నమ్మకం అడ్డు పెట్టి చెప్పిన అబద్ధం.

………………………

ఏది ఏమైనా, ఆ పుస్తకం చేజిక్కించుకోవటం ఖాయం. మరో రెండు రోజుల్లోకొచ్చింది తను ఆ టిక్కట్టు చూపించి డబ్బు చేజిక్కించుకోవాల్సిన దినం.
తను ఎదురు చూస్తున్న ఆ ఘడియ రానే వచ్చింది.
కోడలితో కలిసి బజారుకి వెళ్తూ ఇందిరకి తాళాలు ఇచ్చి వెళ్ళింది సుజాత.
వీధిలో ఆడుకొంటున్న నందూని పిలిచాడు విశ్వనాధం. సాయంత్రం ఐదు కావస్తోంది. మరో అరగంటలో సుజాత వాళ్ళాయన వచ్చేసేలోపు ఆ పుస్తకం సంగతి చూడాలి.
” నాన్నా నందూ, నీకో పని చెప్తాను. చేస్తావా?”
“ఏంటి తాతయ్యా?”
“పక్కింట్లో నా పుస్తకం ఒకటి ఉంది అది తెచ్చి కిటికీలోంచి నాకు అందివ్వాలి” అంటూ ఇందిర కంట పడకుండా తెచ్చిన తాళాలు ఇచ్చాడు.
“త్వరగా పద మళ్ళీ అంకుల్‌ వచ్చేస్తే కష్టం”
“పుస్తకం కావాలంటే అడిగి తీసుకొస్తాను తాతయ్యా?” పసికందుకి పది ప్రశ్నలు.
“మీ నానమ్మ ఇచ్చిందిరా ఆ పుస్తకం. మళ్ళీ పెట్టేద్దాంలే!” ఎవరితోనూ అనొద్దంటే వాడు దానికి ఇంకా విలువిచ్చి అనే అవకాశం ఎక్కువుందని గమ్మున ఊరుకొన్నాడు.

“సరే! ఏవీ తాళాలూ?” తాతయ్య అంటే ఇష్టం నందూకి. తాళాలు తీసుకొని గోడ దూకి వెళ్ళాడు నందూ. తలుపులు తెరిచి పడక గదిలోకి వచ్చాడు. దిండు పక్కన దొరికింది పుస్తకం. కీటికీలోంచి అందుకొని పేజీలు తిప్పి తిప్పి చూసాడు. టిక్కట్టు జాడ లేదు. ఎక్కడ పడిపోయిందో గదిలో, దాన్ని ఊడ్చేసారో …
మదిలో ఎన్నో ఆలోచనలు. మరో సారి గాలించి తిరిగి ఇచ్చేసి వచ్చేయమన్నాడు.

“తాతయ్యా, అంకుల్‌ వచ్చేస్తున్నారు. అదిగో టర్నింగు దగ్గర ఉన్నారు” కంగారుగా అన్నాడు నందూ.
“నేను వెళ్ళి ఏవో మాటలు చెప్పి వీధిలో ఆపేస్తాను, నువ్వు  తాళం వేసి గోడ దూలాన్నుంచి నేరుగా తీసుకొస్తున్నట్టు తాళంచెవులు తెచ్చేయి. ఆయనికి ఇచ్చేద్దాం” పరుగులాంటి నడకతో గేటు తీసి బయటకెళ్ళి ఆయన్ని సమయానికి పట్టుకున్నాడు..

మరో రెండు నిమషాల్లో నందూ వచ్చి తాళంచెవులు ఇచ్చి ఆడుకోడానికి వెళ్ళిపోయాడు.
గండం గడచిందని ఊపిరి వదిలాడు. గుండె దడ దడ కొట్టుకుంటోంది, డెక్కల చప్పుడులా …

……………………..

“రెండు సార్లు వెతికాను, ఎక్కడ పడిందో పడిపోయినట్టుంది” నిరుత్సాహంగా అన్నాడు రాజగోపాల్‌తో.
“అంతా నీ ఖర్మ అనుకొని వదిలేయి” అంత హైరానాలోనూ తన మంత్రిని ఎలా బంధించాడా అని ఆశ్చర్య పోయాడు రాజగోపాల్‌.
“నేను కిటికీలోంచి చూచినప్పటి నుంచీ, నాకు ఇల్లు నరకమైంది. ఇందిర నాతో మాట్లాడట్లేదు. కోడలు కూడా విచిత్రంగా చూస్తోంది. అబ్బాయితో చెప్పిందేమో. వాడూ మొహం చాటేసుకొని తిరుగుతున్నాడు. ఈ పందాలకోసం ఎన్నెన్ని భరించాల్సి వస్తోందో” చెక్‌ పెడుతూ నిట్టూర్చాడు.

రాజగోపాల్‌ ఆలోచనలో పడ్డాడు. కంచాల్లో వడ్డిస్తూ కోడలూ, గ్లాసులో నీళ్ళు పోస్తూ ఇందిర, స్నానం చేస్తూ కొడుకూ, ఎవ్వరూ గమనించలేదు, పడకగదిలో నందూ, వాళ్ళ నాన్న చొక్కా జేబులోంచి పది రూపాయల నోటు కొట్టేయటం.
అది చూసి గబుక్కున గదిలోకెళ్ళి పట్టుకున్నాడు నందూని.
“ఇదేమిట్రా కన్నా, తప్పు కాదూ, ఇలా దొంగిలించొచ్చా?” డబ్బు తీసి తిరిగి జేబులో పెట్టేసి అన్నాడు.
“మరి సాయంత్రం ఆంటీ వాళ్ళింటి కెళ్ళి బుక్కు తెస్తే ఏమీ అన్లేదుగా? రేపు  మేమందరం కలిసి డబ్బులేసుకొని క్రికెట్టు బాటు కొనుక్కోవాలి, నాన్నని అడిగితే ఇవ్వలేదు” పసివాడి కంటినిండా నీళ్ళు.
దగ్గరకి తీసుకొని హత్తుకొన్నాడు. “నేను అడిగి ఇప్పిస్తాగా, ఏడవకులే” నచ్చ చెపుతున్నా మనసు తొలిచేస్తోంది విశ్వనాధ్‌కి. తను చెసిన ఒక్క పొరపాటు ఆ పసి హృదయం ఎంత తొందరగా పట్టేసిందో!
“ఏంట్రా నీ గొడవా?” తల తుడుచుకొంటూ వచ్చాడు నందూ నాన్న.
“వాడికి బాటు కొనుక్కోడానికి డబ్బులివ్వరా!” సిఫార్సు చేసాడు విశ్వనాధ్‌.
తండ్రితో వాదన ఎప్పుడూ చెయ్యడు, “నాన్నా, నువ్విలా వీణ్ణి వెనకేసుకొచ్చి పాడు చేస్తున్నావు” అంటూ తీసిచ్చాడు పది రూపాయలు.

……………………

ఎందుకో ఆ వేళ విశ్వనాధ్‌కి తిన్నది అరగకుండా కడుపులోనే కూర్చుంది ..
వరండాలో పచార్లు కొడుతున్నాడు ..
వెనకేసుకు రాకుండానే నందూని పాడు చేస్తున్నాడన్న బాధ..
పిల్లల మెదడు ఒక స్పంజి లాంటిది, మంచన్నా చెడన్నా ఇట్టే ఇంకి పోతుంది. చేతులారా వాడి భవిష్యత్తుని పాడు చేయడానికి మొదటి విత్తనం వేసాడన్న హోరు మనసులో ..
తన ఒక్క బలహీనత కోసం ..
కన్నీళ్ళు తిరిగాయి ..
వృద్ధాప్యంలో అరుగుదల అసలే తక్కువ. పైగా ఈ వైపరీత్యాలకి కడుపులో అసిడిటీ పెరిగి వాంతి అయ్యింది..
వ్యసనం ఒక అయస్కాంతమయితే దాన్ని తోసి పారేయగలిగేది మరో అయిస్కాంతమే  … అది నందూ.

ఇందిరని పిలిచి అంతా చెప్పాడు ..
పొల్లు పోకుండా..
ఎంతసేపు కూర్చుందో అలాగే మాట రాకుండా ఇందిర.
తేరుకున్నాక అడిగింది “అంటే ఆ టిక్కట్టుకి తగిలిందా భాగ్యలక్ష్మి?”
ఇంకా నమ్మలేనట్టు అడిగింది. గత వారం రోజులుగా తనకొచ్చిన అనుమానాలన్నీ తీరాయన్న సంత్రుప్తి కంటే మరేదో ఆనందం..

ముప్ఫై ఐదేళ్ళ తమ కాపురంలో, అతడి వ్యసనాన్ని కప్పి పెట్టటానికి చెప్పిన అబద్ధాలూ, ఆడిన నాటకాలకి వచ్చిన ఉక్రోషం కంటే, మరేదో ఆనందం.

“అవునే, ఇరవై ఐదువేలు. నీతో చెప్పకుండా కొన్ని నెలలు పందాలు ఆడొచ్చనుకొన్నాను. నా అంత స్వార్ధపరుడు ఎవరన్నా ఉంటారా? పందాల ఊబిలో పడి బాబుని పాడు చేస్తున్నానన్న వాస్తవం కూడా మర్చి పోయాను …” ఇంకా ఏదో చెప్పుకు పోతున్నాడు.
“పుస్తకం ఇస్తుంటే కింద పడితేనూ నేనే తీసి దాచాను టిక్కట్టుని” అంటూ గబగబా వెళ్ళి తెచ్చింది.
పట్టరాని సంతోషం ..
“షష్టిపూర్తి అయ్యాక మనం యాత్రకి వెళ్దాం, అబ్బాయిని డబ్బు అడగక్కరలేదు” అంది ఇందిర.
సిగ్గుతో ఇంకా మొహం కప్పుకొనే ఉన్నాడు విశ్వనాధ్‌.
“నిజమే, నా పాపాలకి ప్రాయశ్చిత్తం అదే, తిరుపతికా?” అడిగాడు.
ఎన్నో ఏళ్ళుగా ఆ ఇంట్లోంచి బయటకెళ్ళి తామిద్దరమే ఏ బాదరబందీ లేకుండా తిరిగి యవ్వనంలో విహరించే విహారయాత్రకి వెళ్ళాలనే ఆశ, కోరికగా మిగిలిపోకూడదని అనుకొంటే అది ఆమె తప్పు కాదు, వ్యసనం అంతకన్నా కాదు.
“ఊటీకి, తిరుపతికని చెపుదాం” అంది.
డబ్బు, అదే దాని ఆకర్షణ.
-----------------------------------------------------------
రచన: శ్యామ్‌ సోమయాజుల, 
ఈమాట సౌజన్యంతో

Thursday, December 6, 2018

కవిత్వము కథ


కవిత్వము కథ




సాహితీమిత్రులారా!

విశ్వసాహిత్యంలో కవిత్వము కథ అతి ప్రాచీనమైనవి. కవిత కంటె కథ ముందుపుట్టిందని చెప్పొచ్చు. ఎందుకంటే కథ లౌకికజగత్తు నుంచి పుట్టింది. కవిత్వం రసజగత్తుకి సంబంధించింది. ఈ రెంటి కలయిక వల్ల అపూర్వమైన, అనంతమైన సాహిత్యం ఉద్భవించింది. కాలాన్ని అనుసరించి, అభిరుచుల్ని బట్టి, వీటి కలయికలో హెచ్చుతగ్గులు ఏర్పడ్డాయి. కవితలో కొంత కథ, కథలో కొంత కవిత ఉన్నాగానీ రెండూ వేర్వేరు ప్రక్రియలుగా అభివృద్ధి చెందేయి. ఒకదానితో ఒకటి పోటీ పడ్డాయి.

కథనకుతూహలం వేరు. కవితాదాహం వేరు. కవితాబీజం కవిలో చేరితే అది బయటపడేదాకా కవిని కాల్చేస్తుంది. కథ అలా కాదు అది పూర్తిగా ఆద్యంతాల్లో కరువు తీరితేనే కథకుల్లోంచి బయటకు వస్తుంది. కథ నిజం, కవిత్వం అబద్ధం. కథ జాగ్రదవస్థ, కవిత్వం స్వప్నావస్థ. కథ అంకగణితం, కవిత్వం బీజగణితం. కథ ఖాళీసీసా కాదు. దానికి తలా తోకా ఉండాలి. సాధ్యమైనంత మేరకు తల తల దగ్గరే ఉండాలి. తోక తోక దగ్గరే ఉండాలి. కవిత్వం ఆల్కెమీయే కాదు, డైకోటమీ కూడా. తృప్తిపడ్డ కవి, తృప్తిపడని కథకుడూ నష్టపోతారనటం సముచితంగా ఉంటుంది. కవిత్వంలో ఎంత చెప్పినా అటు కవికీ ఇటు పాఠకుడికీ ఇంకా ఏదో మిగిలిపోయిందన్న అసంతృప్తి ఉంటుంది. కథ రాసిన వాడికీ చదివిన వాడికీ అలాంటి అసంతృప్తి మిగలడానికి వీల్లేదు. కథ అక్కడికి అది పూర్తవుతుంది. కవిత్వపు భాష వేరు. అది ప్రతీకలతోనూ, పరోక్ష సూచనల తోనూ నిండి ఉంటుంది. కథకు ఉపయోగించే భాష వేరు. అది సజీవస్వరాల్లో ఉంటుంది. కవిత్వం సింఫొనీ అయితే కథ కాకొఫొనీ. కథకి తీరూ తెన్నూ కావాలి. కవిత్వానికి అందం, ఆనందం కావాలి. ఇన్ని తేడాలున్నా కళల ఉమ్మడి కుటుంబంలో కవిత్వానికీ కథకీ ముడిపెట్టేసేరు మన పూర్వులు.

కథ వచనంలో ఉండడం చేత దాని నిర్మాణంలో కొంత సడలింపు ఉంటుంది. కవిత ఛందోమయం (లయబద్ధం) అవడంచేత దానికి చక్కని బిగింపు అవసరం. కథ సంక్షిప్తంగా అనవసర ప్రస్తావనలు లేనిదిగా ఉండాలి. కవిత్వం పరిధి విస్తృతమైంది. వర్ణనాబాహుళ్యానికి, మానసిక ప్రకాశానికి అనువైన భావనా రామణీయతకి కవిత్వంలో అవకాశం ఉంటుంది. కథకు అందరూ పాఠకులే. బుద్ధిజీవులు, సామాన్యులు అనే వింగడింపు అక్కడ సాధ్యపడదు. కాబట్టి కథ సామాన్యపాఠకుడి స్థాయిలో ఉండాలి. కవిత్వం కవికోసమే. కవితాసంబంధమైన హృదయోద్వేగం కలవాడు మాత్రమే కవిత్వాన్ని చదవగలడు ఆనందాన్ని పొందగలడు. పరిణతబుద్ధులైన వారి కోసం ఉద్దేశింపబడడం చేతనే ప్రౌఢశైలికీ చమత్కారాలకూ నిగూఢకల్పనలకు అవకాశం ఎక్కువ. కథలో సంఘటనలకు స్పష్టమైన భావప్రకటన జరుగుతుంది. కవితాసృష్టిలో కవి పడే శ్రమ కవికే తెలుస్తుంది. అయినా కవిత్వమూ కథా కలిసి కాపురం చెయ్యడం గమనించదగిన విషయం.

తొలిదశలో కవిత కథాత్మకంగా ఉండేదని చెప్పవచ్చు. అందుకే భరతుడు నాట్యశాస్త్రంలో ఇతివృత్తమే శరీరం అన్నాడు. ఇతివృత్తమంటే కథ. నన్నయ కూడా “ప్రసన్నకథాకలితార్థయుక్తి”ని తన కవితాగుణంగా పేర్కొన్నాడు. అంటే ప్రసన్న కథకి ప్రథమ స్థానం ఇచ్చి ” అక్షరరమ్యత” అనే కవిత్వగుణానికి ద్వితీయస్థానం ఇచ్చాడు. తిక్కన నిర్వచనోత్తర రామాయణం లో ఇలా అన్నాడు “వచనము లేకయు వర్ణన రచియింపగ కొంత వచ్చు ప్రౌఢులకు..” అంటే వచనం లేకుండా కవిత్వం చెప్పవచ్చునట గానీ కథను కేవలం పద్యాలలో చెప్పడం కష్టసాధ్యంట! కథకు పూర్వాపరాలు ఉండాలన్నాడు. ఎర్రన కూడా “గాసటబీసటే చదివి గాధలు త్రవ్వు తెలుంగువారి”ని పేర్కొన్నాడు. అంటే తెలుగు వాళ్ళు కథలు వినడానికే ఆసక్తి చూపుతారని చెప్పినట్టే కదా! రామాయణ, భారత, భాగవతాలలో కవిత్వం కన్న వాటిలో ఉన్న కథలు, ఉపాఖ్యానాలు విని ఆనందించే వాళ్ళే ఎక్కువ. అసలు వాటికి కథల వల్లనే ఎక్కువ ప్రచారం వచ్చింది.

కవులు వర్ణనల్లో కథను సూచనప్రాయంగా అందిస్తూ ఉంటారు. ఒక్క చరణంలో లేదా ఒక్క పద్యంలో కథను సూచించిన సందర్భాలూ ఉన్నాయి. ఈ పద్యంలో కథ ఎలా ఉందో చూడండి
“ధర ఖర్వాటుడొకండు సూర్యకర సంతప్త ప్రధానాంగుడై
త్వరతోడన్‌ పరువెత్తి చేరినిలిచెన్‌ తాళద్రుమఛ్ఛాయ త
ఛ్ఛిరమున్‌ తత్ఫలపాత వేగమున విచ్చెన్‌ శబ్దయోగంబుగా
పొరి దైవోపహతుండు పోవునెడకుం పోవుంగదా ఆపదల్‌”

బట్టతలవాడు మండుటెండలో ప్రయాణం చేసేడు. ఎండకు బుర్ర కాలిపోతోంది. ఆ వేడికి తట్టుకోలేక నీడకోసం పరుగెత్తేడు. ఎదురుగా తాటిచెట్టు కనిపించింది. ప్రాణం రక్షించుకోవడానికి దానికింద చేరేడు. అతను చెట్టు కింద చేరగానే తాటిపండు పైనుంచి అతని నెత్తిమీద పడింది. చప్పుడు చేస్తూ తల పగిలిపోయింది. ఇదీ కథ. దురదృష్టవంతుడు ఎక్కడికి పోయినా ఆపదలు వెంటాడుతాయనేది కవి తాత్వ్తిక వ్యాఖ్య. ఇందులో కథకు మూడు పాదాలు సరిపోతే కవి వ్యాఖ్యానానికి ఒక పాదం పనికొచ్చింది. ఇలా రెండు, మూడు పద్యాలలో క్లుప్తంగా చెప్పే కథలు, పదులు వందల పద్యాలలో విస్తరించిన కథలు మనకు అనేకం కనిపిస్తాయి. శ్రీనాథుడి యుగం లో, 14, 15 శతాబ్దాలలో ప్రత్యేకంగా కథాకావ్యాలు వెలువడ్డాయి. అనంతామాత్యుడి “భోజరాజీయం,” కొరవి గోపరాజు “సింహాసన ద్వాత్రింశిక” వంటి కథాకావ్యాలకి ప్రాచుర్యం వచ్చింది.

ప్రబంధయుగంలో అంటే 16వ శతాబ్దంలో, కథకి ప్రాముఖ్యం తగ్గింది. అందుకనే ప్రబంధాలు పండితులకే పరిమితమయ్యాయి. పెద్దన మనుచరిత్రని పూర్తిగా చదివేవాళ్ళు తక్కువ. వరూధినీ ప్రవరుల కథనే చదువుతారు. ఆ కథాకథనం ఆకట్టుకుంటుంది. అలాగే పాండురంగమహాత్మ్యంలో నిగమశర్మ కథ ప్రాచుర్యం పొందింది. అయితే కథాప్రాధాన్యం ఉన్న కావ్యంగా కళాపూర్ణోదయాన్ని పేర్కోవాలి. కవిత్వానికీ కథకీ చక్కటి సమన్వయం కుదిరిన కావ్యం ఇది. ఇందులో సుగాత్రీశాలీనుల కథ ఉత్కంఠతో కూడుకుని హృదయాన్ని పరవశింపజేస్తుంది.

తీర్థానికి తీర్థం, ప్రసాదానికి ప్రసాదం అన్నట్టుగా కథాంశం వేరుగా కవితాభావన వేరుగా ఉండే స్థలాల కంటె కథాంశం, కవితాభావన పడుగుపేకల్లా కలిసిన స్థలాలు శోభిస్తాయి. పారిజాతవృత్తాంతాన్ని విన్న సత్యభామ అలిగిపడుకుంటుంది. అప్పుడు కృష్ణుడు వస్తాడు. ఆ తర్వాత తిమ్మన ఇలా చెప్తాడు
“ఈ లలితాంగి చందమొక యించుక చూచెదనంచు ధూర్త గో
పాలుడు తాలవృంతమొక భామిని సత్య పిరుంద నుండి మం
దాలస లీలమై విసర నాదట గైకొని వీచె తద్వపుః
కీలిత పంచసాయక శిఖం దరిగొల్చుచు నున్న కైవడిన్‌”

సత్యభామ కోపాగ్నికి కృష్ణుడే కారకుడు. అతను ఏసేవ చేసినా ఆ కోపాన్ని రెచ్చగొట్టడమే అవుతుంది గాని తగ్గించలేదు. కాబట్టి ఇక్కడ శ్రీకృష్ణుడు దాసి చేతిలోని విసనకర్ర తీసుకుని తను విసరడాన్ని అంతకుముందే ఉన్న మన్మథాగ్నిని మరికొంత ఎక్కువ చేసినట్టుగా కవి భావిస్తున్నాడు. ఇలాంటి స్థలాల్లో కథాంశానికి కవితాభావనకి చక్కటి పొందిక కుదిరినట్టు కనిపిస్తుంది.

పూర్వం కవిత్వానికి కథకి వాహిక ఛందస్సు. ఆధునిక యుగంలో వచనరచన అధికమైంది. కవితకు ఛందస్సే కావాలని, కథకు వచనమే ఉండాలని నియమం లేదు. కథ చెప్తున్నప్పుడు ఛందస్సు కూడా వచనం లాగా కనిపిస్తుంది. కవిత్వం చెప్తున్నప్పుడు వచనం కూడా ఛందోగుణం కలదానిగా నడుస్తుంది. అది రచయిత ఆత్మీయతకి సంబంధించిన గుణం. కథని త్వరితంగా నడిపించాలన్నప్పుడు కూడా పద్యం వచనంలా నడుస్తుంది
“పాందుకుమారులు పాండుభూపతి పరో
క్షంబున హస్తిపురంబునందు
ధృతరాష్ట్రునొద్ద తత్సుతులతో నొక్కట
పెరుగుచు భూసురుల వలన..” అన్న నన్నయ పద్యం చూడండి.

మల్లాది రామకృష్ణశాస్త్రి కథ రాస్తే “ఆకాశంలో ఎవరో దేవకన్నె నిట్టూర్చింది. ఆపైన ఎవతో ప్రౌఢ ఉసూరుమంది. ఇంకా ఆపైన ఎక్కడో చుక్కల్లో పొద్దుపొడిచింది..” అంటూ కొనసాగుతుంది. ఇక్కడ చెప్పింది కథే. రాసింది వచనమే. అయినా గణాలకి అందని భావలయ పాఠకుణ్ణి పట్టి ఊపుతుంది. రచయితకుండే కవితాత్మకమైన భావుకత అందుకు కారణం. చలం రాసిన “ఓ పూవు పూసింది” కవితాత్మకమైన కథ అవడానికి ఇదే కారణం. ఇలా కవితాత్మకమైన శైలీవిన్యాసాన్ని విశ్వనాథ, అడివి బాపిరాజు వంటి వారి కథల్లో చూస్తాం. బుచ్చిబాబు, రావిశాస్త్రి, బీనాదేవి వంటి కథకుల్లోనూ ఈ లక్షణం కనిపిస్తుంది. దీన్నే కథాశిల్పంలో ఒక భాగమంటారు విమర్శకులు. అయితే ఈ విధమైన కవితాత్మకశైలి కొన్ని దశల్లో విసుగుపుట్టించవచ్చు కూడా. ఇంకొకవర్గం కథకులు తమకథకు కవిత్వపు స్పర్శ అంటకుండా కాపాడుకుంటారు. గురజాడ కథ అలాంటిదే. శ్రీపాద సుబ్రహ్మణ్యశాస్త్రి కథల్లోనూ కవిత్వానికి స్థానం తక్కువ. కాళీపట్నం రామారావు కథల్లో కవిత్వాన్ని వెతుక్కోవాలి. “ఒక కొయ్యచెక్కలోనైనా రసం ఉంటుందేమో కాని కుటుంబరావులో రసం ఉండదు” అని చలం కొడవటిగంటి కుటుంబరావు కథల గురించి చెప్తాడు. కవిత్వం వైపు వంగిన వారి కథల్లో సంఘటనల కంటె వాటిని మలిచే తీరు మనోహరంగా ఉంటుంది. కేవల కథాకథనం కంటె కథాశిల్పానికి ప్రాధాన్యం కల్పించే రచయితలు కవిత్వాన్ని కాకెంగిలైనా చేస్తారు. కవిత్వం చదివే అలవాటున్న పాఠకులే ఇలాంటివారి కథలను అమూలాగ్రంగా చదివి ఆనందించగలరు. భావకవులు కవిత్వానికి తప్ప కథకి ప్రాముఖ్యం ఇవ్వలేకపోవడం వల్ల అది పరిమితమైంది. “అర్థమ్ము కాని భావగీతమ్ము” లయాయి. అభ్యుదయవాదుల్లో కథాప్రాముఖ్యాన్ని గుర్తించి కథ కవితల మేలు కలయికతో ముత్యాలసరాలు తీర్చిన వాడు గురజాడ. గురజాడ కవితల్లో “కాసులు”, “లవణరాజు కల”, “కన్యక”, “పూర్ణమ్మ” లు కథలను కలిగి ఉన్నాయి, కవిత్వాన్నీ కలిగి ఉన్నాయి. కవితార్ద్రం, రసానుభూతి అన్నవి గురజాడ కవితలకి కథల వల్ల వచ్చినవే. అందుకే ఆ తర్వాత శ్రీశ్రీ ఈ సత్యాన్ని గుర్తించి “భిక్షువర్షీయసి”, “బాటసారి” వంటి కథా ఖండికలను రాశాడు. కుందుర్తి కూడా వచనకవిత్వానికి స్థిరత్వం కావాలంటే కథాకావ్యరచన జరగాలని పదేపడే చెప్పాడు, కొందరు దీనిని వ్యతిరేకించినా. “చెల్లీ! చెంద్రమ్మా!!” అనే విప్లవగేయం కథాత్మకమైనది కావడం చేతనే ప్రచారమూ, ప్రాశస్య్తమూ పొందిందన్న విషయాన్ని మర్చిపోకూడదు.

ఇప్పుడు వచనంలో కథలు వెల్లువలై పుట్టుకొస్తున్నాయి. కథానిర్మాణంలో నూతనప్రయోగాలు, నూతనప్రమాణాలు విస్తరిస్తున్నాయి. కవితలో ఆ ప్రయోగాలు, ప్రమాణాలు పాటిస్తూ కథాంశాన్ని నిర్వహించడం కష్టంతో కూడిన పని. ఆ నిర్వహణసామర్య్ధం లేకనేమో కవులు కథల్ని వెదిలిపెడ్తున్నారు! కథాంశ లేని నేటి కవితలు పాఠకులకి అర్థం కావడం లేదు. వాళ్ళ అభిరుచిని కవిత్వం వైపు మళ్ళించాలంటే కవిత్వాన్ని నినాదాల స్థాయి నుంచి తప్పించాలంటే కవిత్వంలో కథాంశాన్ని ప్రవేశపెట్టడం తప్పదేమో! అందువల్ల కవిత్వంలో వైవిధ్యం పెరిగే అవకాశమూ ఏర్పడుతుంది. లేకపోతే కవిత్వానికి పాఠకులు తగ్గిపోతారు.
“నేడు కవితాకామినికే వచ్చింది ఖాయిలా
అసలు గూటిలో నుంచే అదృశ్యమైందా కోయిల
కల్పన కిది కాని రోజు
కవికంఠంలో పట్టింది బూజు”
అన్న నారాయణబాబు మాటలు ఒక్కసారి స్మరించుకోవాలి!
-----------------------------------------------------------
రచన: యు. ఎ. నరసింహమూర్తి, 
ఈమాట సౌజన్యంతో 

Wednesday, December 5, 2018

కూనిరాగం


కూనిరాగం




సాహితీమిత్రులారా!

ఒక రాజు గారున్నారు.
అందరూ వారిని “పెద్ద రాజుగారు” అంటారు.
చూట్టానికి వారు “పెద్ద” రాజులా ఉండరు.
అసలు “రాజు”లా కూడా ఉండరు.

వారి ఒరిజినల్‌ పేరు “పెద్ది రాజు” గారు.
కాకపోతే గత కొంతకాలంగా వారి బొక్కసం ధనం బరువు మొయ్యలేక మూలుగుతోంది.
“పెద్దిరాజు” గారు “పెద్ద రాజుగారు” గా పరిణామం చెందటానికి అదో కారణం కావొచ్చు.

పెద్దిరాజు గారి సొంత వూరు “పెద్ద పాలెం”.
ప్రస్తుతం వారి నివాసం “మబ్బుల పాడు”.
వారు “పెద్ద రాజుగారు” కావటానికి అదీ ఓ కారణం కావొచ్చు.

పెద్దిరాజు గారు పెద్ద పాలెం నుంచి మబ్బుల పాడుకి నివాసం మార్చటానికి వెనక బోలెడన్ని ఆర్థిక, సాంఘిక, రాజకీయ కారణాలున్నాయి. ఐతే వాటితో యీ కథకి అంతగా సంబంధం లేదు కనక మనకు వాటి ప్రసక్తి అక్కర్లేదు.

మన సంప్రదాయం ప్రకారం డబ్బున్నవాడు రాజు. డబ్బున్నవాడే రాజు.
ఒకసారి రాజు గారయ్యాక వారా డబ్బు ఎలా సంపాయించారన్నది ఎవరికీ అక్కర్లేని విషయం.
వంశపారంపర్యంగా వచ్చిన డబ్బుకీ మరో మార్గాన వచ్చిన డబ్బుకీ రంగూ, రుచీ, వాసనల్లో తేడా ఏమీ లేదు కదా!

మరి రాజు గారున్నప్పుడు వారికి మందీ మార్బలం, భటులూ భట్రాజులూ, కవులూ గాయకులూ యిలా నానా జాతుల ఆశ్రితులూ వుండాలి కదా!

ఐతే, పెద్ద రాజుగారు పూర్వాశ్రమంలో పెద్దగా ధనవంతులు కారు.
ఆ స్వానుభవంతో వారు ఇప్పటికీ డబ్బు ఖర్చు పెట్టే విషయంలో చాలా అప్రమత్తులై వ్యవహరిస్తారు.
ఈ విషయాన్ని ఎత్తిపొడుస్తూ మబ్బుల పాడు కొంటె కోణంగులు కొందరు వారిని ” ‘ పేద్ద ‘ రాజు గారులే!” అని అప్పుడప్పుడు హేళన చేస్తుండటం కద్దు.
ఇలాటి వాటికి సామాన్యంగా చలించరు వారు.
ఎప్పుడన్నా బలహీన క్షణాల్లో మాత్రం అలాటివి విన్నప్పుడు వారి గుండె కొంచెం కళుక్కుమంటూంటుంది.

ఆ అపకీర్తిని ఎలాగేనా పోగొట్టుకోవాలని కొంతకాలం పాటు తీవ్రంగా ఆలోచించేరు వారు.
ఆ సమయంలోనే, మబ్బుల పాడులో తమ కీర్తి మబ్బుల్ని తాకాలంటే తమ ఖజానాలోని ధనం అందుకు బయానాకి కూడా చాలదని గ్రహించేరు వారు.

పెద్ద రాజుగారికి సొంతవూరు పెద్ద పాలెమంటే బోలెడంత అభిమానం.
అని అందరూ అనుకోవాలని వారి తాపత్రయం.
కాని వారికున్న అభిమానం అంతా కేవలం “సొంతం” మీదే కాని “సొంత”దేని మీదా కాదని వారికీ వారి శత్రువులకీ స్పష్టంగా తెలుసును.

అంచేత, డబ్బు బాహా సంపాయించేక, దాన్లో కొంత ఖర్చు పెట్టి బోలెడంత కీర్తిని కొనుక్కోవటం పెద్ద కష్టం కాదని గమనించేరు.
దానికి ఓ సులువైన పద్ధతి కనుక్కున్నారు వారు.
ఏటేటా విజయదశమి ఉత్సవాలకి తమ సొంత వూరు నుంచి తనక్కావలసిన వాళ్ళని కొందర్ని పిలిపించి వారికి ఘనంగా సన్మానాలు, సత్కారాలు చెయ్యటం ప్రారంభించేరు.

అలా, మబ్బుల పాడులో విజయదశమి మహత్తరంగా, ఆర్భాటంగా, హడావుడిగా ఉంటోంది.
అక్కడి ప్రజ చాలామంది మిగతా సంవత్సరం అంతటి పన్లనీ ఆ ఉత్సవాల చుట్టూ నిర్మించుకునేంత ప్రచారం లోకి వచ్చేయవి.
పెద్ద పాలెం దొమ్మరి మేళాలు, పగటి వేషగాళ్ళు, తోలుబొమ్మలాటల వాళ్ళు వీళ్ళ ఆటపాటల్తో, డప్పుల్తో, బాజాల్తో మబ్బుల పాడు మారుమోగుతుందప్పుడు.
ఇదిలా ఓ పక్క వుంటే, మరో పక్క పెద్ద పాలెం ఊరి పెద్దలూ, పెద కాపులూ కూడ కుటుంబాల్తో తరలి వస్తుంటారు ఈ పండగలకి.
వారికి పెద్ద రాజుగారు ప్రత్యేకంగా విడుదులు ఏర్పాటు చేసి పెద్ద ఎత్తున మర్యాదలు జరిపిస్తారు.

ఎందుకంటే
ఎప్పుడన్నా ఏమీ తోచక పెద్ద రాజుగారు పెద్ద పాలెం చూట్టానికి వెళ్ళినప్పుడు ఆ ఊరిపెద్దల పరిచయంతో వారికి ఎంతో ఉపయోగం కలుగుతుంటుంది.
పైగా పెద్ద రాజుగారి బంధువర్గం చాలావరకు మబ్బుల పాడు తరలివచ్చినా, యింకా కొంతమంది పెద్ద పాలెం లోనే వుంటున్నారు. పెద్ద రాజుగారి పేరు ద్వారా ఆ ఊరిపెద్దల అండదండలు వాళ్ళ అవసరాలకు అంతో యింతో పనికొచ్చే అవకాశం కూడా వుంది.

అలా
ఉత్సవాల పేరుతో, సన్మానాల జోరుతో తమ పనులకు పనికొచ్చే వాళ్ళని, తమ భజనలకి పనికొచ్చే వాళ్ళనీ కూడా మంచి చేసుకుంటున్నారు పెద్ద రాజుగారు.

ఇలా, పెద్ద రాజుగారి పేరు ప్రతిష్ఠలు వారు పెద్ద పాలెంలో ఉన్నప్పటి కంటే దాన్ని వదిలేసి వెళ్ళేకే పెద్ద పాలెంలో పెద్ద పీట వేసుక్కూచోవటం మొదలెట్టేయి.

ఈ సదుపాయం కొన్నాళ్ళు సజావుగానే సాగింది.
పెద్ద రాజుగారి కోరిక మేరకు వారిని కోరినప్పుడల్లా కీర్తికాంత కామిస్తోంది.
వారి బంధు మిత్రులకు, ఆశ్రితులకు పెద్ద పాలెంలో పేరు పెరుగుతోంది.
ఎలాగూ రాజు గారుండేది మరో ఊళ్ళో గనక రోజూ ఉదయమే వెళ్ళి వారి భజన చేసే పని, వారి ఉప్పు కొంతైనా తింటున్నందుకు వారి అధికారాన్ని భరించాల్సిన అగత్యమూ లేక స్వేఛ్ఛగా, ఉన్నంతలో సుఖంగా ఉన్నారు వాళ్ళు.

ఐతే వాళ్ళెవరూ ఊహించని మరో పరిణామం కూడా పెద్ద పాలెంలో చాప కింద నీరులా చోటు చేసుకోవటం మొదలైంది. అదేమిటంటే

డబ్బు కక్కుర్తి పెద్ద రాజుగారు ఏటేటా పట్టి పట్టి ఓ వందమందికి సన్మానాలూ గట్రా చేయిస్తుంటే
వారి సన్మానాల కోసం చంద్రచకోరాల్లా ఎదురుచూస్తోన్న మిగతా యాభై వేల మంది పెద్ద పాలెం జనాభాకి మెల్ల మెల్లగా జ్ఞానోదయం కలిగింది తమ వంతు వచ్చేసరికి తాము యింకో లోకంలో వుంటామని!
దాంతో సహజంగానే వారికి, సన్మానాలు చేయించుకున్న వారి మీద, వారికి సన్మానాలు చేయిస్తోన్న పెద్ద రాజుగారి మీద అసూయగా మొదలైన భావం క్రమక్రమంగా కోపంగా, ద్వేషంగా వేషం వేసుకోవటం మొదలయ్యింది.

ఇక దాంతో వాళ్ళు, “రాచరికం నశించిందని మేం ఆనందిస్తోంటే (నిజంగా కాదు, ఉత్తుత్తినే), యింకా యీ సన్మానాలూ, బిరుదులూ (మాక్కాక యింకెవరికో) యేమిటి? అసలు యీ రాజు నిజంగా రాజు కాడు కూడా (అది నిజమే). ఇతని దగ్గర ఉందంటున్న డబ్బు ఎలా సంపాయించేడో మనకి తెలీనూ తెలీదు. ఏ దొంగనోట్లు గుద్దేడో, బేంక్‌ దొంగతనాలు చేసేడో!” అంటూ రాజు గారికే గోతులు తవ్వటం మొదలెట్టేరు.

ఐతే, సన్మానాలు చేస్తున్నప్పుడో చేయిస్తున్నప్పుడో చేయించుకునేప్పుడో మాత్రమే పెద్ద పాలెం వాళ్ళని కలిసే రాజుగారికి భజనబృందాల పొగడ్తల బృందగానాల్లో యీ నిరసనలూ యీర్య్షలూ తెలీనేలేదు.

ఈ నేపథ్యంలో, ఓ సారి పెద్ద రాజుగారు ఆర్భాటంగా పెద్ద పాలెం వెళ్ళినప్పుడు ఓ వింత సంఘటన జరిగింది.
దానికి మూలం ఏమిటంటే

పెద్ద రాజుగారికి ఎప్పట్నుంచో తీరని కోరిక ఒకటుంది.
రోజూ స్నానం చేసేప్పుడు కూనిరాగంతో పాటలు పాడుకోవటం పెద్ద రాజుగారికి ఎప్పుడు అలవాటయిందో తెలీదు గాని
ఆ సత్యాన్ని వారు స్పష్టంగా గుర్తించేసరికి, తాము కేవలం కూనిరాగాలు మాత్రమే తియ్యటం లేదనీ, సంగీత సాధన చేస్తున్నామనీ అనిపించింది వారికి.
దాంతో యింకా తీవ్రంగా గాత్రసాధన సాగించేరు వారు, స్నానం సమయాన్ని పొడిగించుకుంటూ.
అలా వారు బాత్రూమ్‌ భాగవతార్‌ లయేరు.
అప్పటికి తమ గాత్రసంగీతం మీద ప్రగాఢమైన నమ్మకం కుదిరింది వారికి.

మెల్ల మెల్లగా, ఎవరేనా తమ యింటికి వచ్చినప్పుడు గాని, ఎవరింటికేనా తాము విజయం చేసినప్పుడు కాని, సంభాషణల్లోకి విరివిగా కూనిరాగాలు ప్రవేశపెట్టసాగేరు వారు.
ఇలా కొద్దిరోజులే గడిచేయి.
ఎందుకంటే
మబ్బుల పాడులో అందరూ స్నానాల సంగీతంలో అంతటి ఉద్దండపిండాలే. ఈవిషయం మొదట్లో తెలీలేదు రాజుగారికి.
అంచేత
కొద్దిరోజుల్లోనే పరిస్థితులు తారుమారయ్యాయి.
రాజుగారు కూనిరాగం మొదలెట్టటం తోనే అక్కడినుంచి అంది పుచ్చుకుని గాత్రమల్లయుద్ధరంగం లోకి గోచీలు పెట్టుకు దిగిపోయేవారు మిగిలిన వాళ్ళంతా.
ఆ రణగొణధ్వని రాజుగారికే కర్ణకఠోరంగా వుండేది.

ఈ పరిణామంతో బిక్కచచ్చిపోయిన పెద్ద రాజుగారు తాము చేసిన పనికి ఎంతో వగచేరు.
ఎక్కడికి వెళ్ళినా వెంటపడుతున్న ఈ గార్దభస్వరసంగీతవిన్యాసాల్ని వదిలించుకోవటం ఎలాగో తెలీక నిద్రకు దూరమయేరు.
ఇంక ఇలా కాదని మరో మార్గం ఆలోచించేరు.
“అట్నుంచి నరుక్కురమ్మన్నారు” కదాని, అటుకే బయల్దేరేరు.
పెద్ద పాలెం ప్రయాణం కట్టేరు.

పెద్ద పాలెం చేరిన రాజుగారు ముందుగా అక్కడి సంగీత విద్వాంసుల్తో ఒక సభ ఏర్పరిచేరు.
ఊరికే రావటానికి ఊరివారందరూ మొహమాట పడటంతో, వచ్చిన వారందరికీ సన్మానాలు చేస్తామని ప్రకటించి వారికి మరో దారి లేకుండా చేసేరు కార్యశూరులైన రాజుగారు.
దాంతో తప్పనిసరై సంగీతవిద్వాంసులంతా సభకి విచ్చేసేరు.
విచ్చేసిన వారు అలవాటు ప్రకారం గానే ఒకరి మీద ఒకరు కొండేలు చెప్పుకుంటూ, చెప్పులు విసురుకుంటూ, బూతులు తిట్టుకుంటూ పరస్పరదూషణశాస్త్ర చర్చలు సాగిస్తోంటే
వారిని పాడమని ఆదేశించేరు రాజుగారు.
పాటకింతని పైకం పక్కనే పెట్టి అందరికీ ఎదురుగా ఉంచేరు.
ఆ దృశ్యం చూసి పులకించిన గాయకశిఖామణులు ఒక్కొక్కరే పోటీలు పడి పాడసాగేరు.
ఇక తాము ఏ ప్రణాళిక మీద ఇక్కడికి వచ్చేరో దాన్ని అమలు చెయ్యటానికి పూనుకున్నారు రాజుగారు.
అందులో తొలిభాగంగా ఆ గాయకుల గానం గురించీ ప్రావీణ్యం గురించీ తమకు తోచిన వ్యాఖ్యానాలు చెయ్యటం మొదలెట్టేరు వారు.

ఐతే
సహజంగానే, ఆ గాయకులకు రాజుగారి యీ వాలకం నచ్చలేదు.
అసలు వారికి ఒకర్నొకరు తిట్టుకోవటమో పొగుడుకోవటమో తప్ప గానాన్ని గురించీ జ్ఞానాన్ని గురించీ మాట్టాడాలంటే ఒంటిమీద తేళ్ళూ జెర్రులూ పాకినట్టుంటుంది.
నోరు మెదపనంత కాలం రాజుగారు సకలకళాభిరాములనీ, సాహితీమురళీకృష్ణులనీ, పుంభావసరస్వతీమూర్తులనీ పొగిడేరు కాని వారిలా నిజంగా తమకు తెలుసునన్నట్టు ప్రవర్తిస్తుంటే గాయకులకి మనుషులంత కోపాలొచ్చేయి.
“రాజుగారి పని బహుమానా లివ్వటం, గాయకుల పని పాటలు పాడటం. అలా కాకపోతే కుక్క పని గాడిద చేసినట్టే ఔతుంది” అని తమని తాము పొగుడుకుంటూ అక్కడికక్కడే కొందరు చెవులు కొరుక్కున్నారు కూడా.
ఐతే నేరుగా రాజుగారిని విమర్శించే ధైర్యం ఎవరికుంది?

ఇదంతా చూస్తున్న అక్కడి ఆస్థానవిద్వాంసుడు తల పంకించేడు.
అతను అనేక అంతస్తుల రాజకీయాల్లో తలమగ్గిన వాడు.
అతనికి రాజుగారి మనోగతం ఇట్టే అవగతమై పోయింది.
అప్పుడతను వినయంతో వణికిపోతూ అన్నాడూ “మహారాజా! మీ సంగీత జ్ఞానం అమోఘం, అద్వితీయం! కనక పెద్ద పాలెం వూరు బయట నల్లతుమ్మ తోటలో తమ సంగీత కచేరీ ఏర్పాటు చేసి మమ్మల్నే కాకుండా వూరి వారందర్నీ పునీతుల్ని చెయ్యాలని వీరందరి తరఫునా మిమ్మల్ని ప్రార్థిస్తున్నా”.

అది విన్న రాజుగారు ఎగిరి గంతేసేరు.
వారు వేసుకున్న పథకం అదేనాయె!
మబ్బుల పాడులో తన గానాన్ని ఎవరూ ఎలాగూ పట్టించుకోవటం లేదు. కనీసం పెద్ద పాలెంలో నైనా స్టేజి ఎక్కి పాడాలనే తమ చిరకాలవాంఛ నెరవేరబోతోందని ఆనందించేరు వారు.

అలా వారు అనుకున్నది ఒకటైతే
అసలు జరిగింది మరోటి.
అదెలాగంటే

అప్పటిదాకా రాజుగారి సన్మానాలకి నోచుకోని పెద్ద పాలెం పౌరులు యాభై వేల మంది ఉన్నారని ముందే మనవి చేసేను కదా. ఆ ఆటవికారణ్యం లోకి ఈ రాజుగారి సంగీతకచేరీ వార్త కారుచిచ్చులా వ్యాపించింది.
తమకు సన్మానాలు చెయ్యకపోగా రాజుగారు ఇలా సొంత సన్మానానికి ఒడిగట్టే సరికి వాళ్ళ ఆవేశాలకి పట్ట పగ్గాలు లేకుండా పోయేయి.
దాంతో వారు ఉగ్రులయేరు. ఆగ్రహోదగ్రులయేరు.

అసలు రాజుగారికి పెద్ద పాలెం సంగీతంలో ఓనమాలే తెలీవని దుష్ప్రచారం సాగించేరు. ఆయనకేమన్నా సంగీతం అనేది వస్తే అది మబ్బుల పాడు పాడుపద్ధతి దనీ అలాటి సంగీతం పెద్ద పాలెంలో వినిపిస్తే పెద్ద పాలేనికి జలప్రళయం వస్తుందనీ ఊరి పెద్దల్ని ఊదరగొట్టేసేరు వాళ్ళు.

ఓట్లు లెక్క పెట్టటంలో ఉద్దండపిండాలైన పెద్ద పాలెం ఊరిపెద్దలు వెంటనే తమ కర్తవ్యం గ్రహించేసేరు.
పరిస్థితులు ఉద్రిక్తంగా ఉన్నాయనీ ఉగ్రవాద కలాపాలకి అవకాశాలు విపరీతంగా ఉన్నాయనీ ఆ స్థితిలో రాజుగారి భౌతిక సంరక్షణ కూడ క్లిష్టమౌతుందనీ అలాంటప్పుడు పాటకచ్చేరీ పెట్టినా దాన్ని వినే భాగ్యానికి పెద్ద పాలెం ప్రజలు నోచుకోలేరనీ వారు రాజు గారికి వినయంతో విన్నవించేరు.
రాజు గారి పాటకచ్చేరీ వినాలని తమకెంతో కుతూహలంగా ఉందనీ కనక ఎప్పుడు రాజుగారి ఖర్చుల మీద రమ్మన్నా అప్పుడు సకుటుంబ సపరివార సమేతంగా మబ్బుల పాడులో వచ్చి వాలి వారి సంగీతామృతాన్ని ఆస్వాదించటానికి తామంతా సిద్ధంగా ఉన్నామనీ ముక్తకంఠంతో వివరించేరు. ఆవేశం ఆపుకోలేని కొందరు ఢంకాలు బజాయించీ, బల్లలు విరగ్గొట్టీ మరీ వారి అభిప్రాయాల్ని విశదీకరించేరు.

అలా
పాపం, పెద్ద రాజుగారి పెద్ద పాలెం సంగీత కచేరీ నిరవధికంగా వాయిదా పడింది.
దాంతో వారు ఒక్క క్షణం ఖిన్నులే అయేరు.
ఐతే,
ధీరచిత్తులు గనక మబ్బుల పాడు తిరిగి వెళ్ళిన వెంటనే తమ కోశాగారంలో కాసేపు సుఖవిశ్రాంతి తీసుకుని ఆ ధనాలింగనసౌఖ్యంతో స్వస్థులయేరు.
---------------------------------------------------------
రచన: కె. వి. ఎస్. రామారావు, 
ఈమాట సౌజన్యంతో

Tuesday, December 4, 2018

పూర్వజన్మ వాసన


పూర్వజన్మ వాసన



సాహితీమిత్రులారా!

ఈ కథను ఆస్వాదించండి.............

అతను స్టీలు కుర్చీలో నిస్త్రాణగా వాలి కూర్చు నున్నాడు. ఆమె అతని కుర్చీకి కొంచెం ఏటవాలుగా మోడా మీద ఒద్దిగ్గా కూర్చు నుంది. స్కూల్లో మిగతా స్టాఫంతా ఇళ్ళకి వెళ్ళిపోయి చాలా సేపైంది. ఆమెకి ఎకౌన్‌టెన్సీలో డౌట్లున్నా యంటే స్కూలు పన్లు పూర్తయ్యాక పాఠం చెప్పటానికి కూర్చున్నాడు. టీచర్లందర్నీ పైకి చదవమని అతను ప్రోత్సహిస్తుంటాడు. చేతనైన సహాయమూ చేస్తుంటాడు. ఆర్థికంగానే కాక తనకొచ్చిన సబ్జెక్ట్‌లకి అప్పుడప్పుడూ పాఠం చెప్పటం కూడా. ఇదేం కొత్త కాదు.

రెండో లెక్క పూర్తి కావస్తుండగా కరంటు పోయింది. ఆ గదిలో కన్ను పొడుచుకున్నా కానరాని చీకటి. అతనికి పూర్తిగా అలవాటైన గదే తన శరీరం తెలిసినంత సన్నిహితంగా తెలుసతనికి ఆ గది. ఎక్కడ ఏముందో, ఏ సొరలో ఏం దాగుందో. అతను లేచి తడుముకోకుండానే అలమారు దగ్గరికి పోయి రెండో అరలో వున్న మొద్దుపాటి కొవ్వొత్తిని అందుకున్నాడు. చొక్కా జేబులోంచి సిగరెట్‌లైటర్‌తీశాడు. జుప్పనే నిట్టూర్పుతో వెలిగిందది, బొటనవేలి విరుపుతో. మంట నించి మంట “ఫ్రమ్‌ ద లైటర్‌ టు ద కేండిల్‌” మొద్దుపాటి కొవ్వొత్తి నుంచి సన్నపాటి వెలుగు. లైటర్‌ని జేబులో వేసుకుంటుంటే గోల్డ్‌ఫ్లేక్‌ పేకెట్‌ చేతికి తగిలింది. పన్నెండేళ్ళ విదేశీ వాసానికి గుర్తుగా ఈ అలవాటొకటీ ఇంకా మిగిలి పోయింది. “పూర్వ జన్మ వాసన”లని వాళ్ళ అమ్మ అంటుండేది. ఈ అలవాటు నిజంగా పూర్వ జన్మ వాసనే! అలవాటా, లేక అలవాటుకి బానిసత్వమా?

స్వదేశానికి తిరిగొచ్చి, ఎప్పుడో తెగి పోయాయనుకున్న వేళ్ళని తిరిగి ఈ భూమిలో పాతుకోడానికి చేసిన ప్రయత్నం తనకి పునర్జన్మే! ద్విజుడయ్యే ఆ మహా యజ్ఞంలో అతను తన చాలా అలవాట్లని సమిధలుగా ఆహుతిచ్చాడు వాళ్ళ తాతయ్య కాశీకి వెళ్ళి తనకి అత్యంత ప్రియమైన వంకాయని వొదులుకున్నట్టు వొదిలేశాడు. ఆ అలవాట్లన్నీ ” పుట్టినప్పుడు లేనివి ” ఎక్కణ్ణిం చొచ్చిన అలవాట్లు? ఆకలి పుట్టించిన అలవాట్లు. అప్పుడెప్పుడో ” రెండు జన్మల కిందట కాబోలు ” ఆ చిన్న పట్నంలో అమ్మ దగ్గర పెరుగుతున్నప్పుడు ” ఆవిడ “నీకు ఆక లెక్కువరా” అంటుండేది. ఆవిడ అన్నది క్షుద్బాధ గురించి మాత్రం కాదు ” ఇంకో ఆకలి, జఠరాగ్ని లాంటిదే ” కాకపోతే నిలువెల్లా దహించేస్తుంది. ఆ అగ్నిలో కాలి కాలి, సుత్తి దెబ్బలు తిని తిని, రాటు దేలాడు. పదునెక్కాడు. ఆకలి తీర్చుకునే సామర్య్ధం నేర్చుకున్నాడు. అవసరమైన దార్లు, అడ్డమైన వైనా సరే, తొక్క గల తెగింపు అలవరుచు కున్నాడు. అలవాటు చేసుకున్నాడు .. ఆకలి తీర్చే అలవాట్లు. ఒక్కొక్కటే, ఇటుక మీద ఇటుకలా పేర్చుకుంటూ ” మెట్టు పై మెట్టుగా” పైకి సాగుతున్న తన స్థాయికీ, హోదాకీ, స్మారక సౌధంగా నిర్మించు కున్నవి. మత్తెక్కించే మలయ మారుతంలాంటి సెంట్లు, మెత్తటి పట్టులా గొంతులోకి జారి కవ్వించే వైన్‌లు, నాలికని మురిపించి మరపించి గిలిగింతలు పెట్టే అంతర్జాతీయ క్యూయిసీన్‌లు, వొంటికి పూసినట్టు అమరిపోయే వూలెన్‌సూట్లు, పాదాలతోనే పుట్టి పెరిగాయా కర్ణుడి కవచంలా అనిపించే బూట్లు బహు జాగ్రత్తగా ఎంచెంచి ఏర్చి కూర్చి ఏర్పరచుకున్న అలవాట్లు తన సొఫిస్టికేషన్‌ని లోకానికి బాకాల్లా చాటింపు వేసే ప్రచార సాధనాలు! అన్నీ మాతృభూమికి మరలి వచ్చే మహాప్రస్థానంలో, ఝంఝామారుతంలో దూది పింజల్లా ఎగిరి పోయాయి. ఇదొక్ఖటీ మిగిలి పోయింది.

అతనికి ఒక సిగరెట్‌ కాల్చుకోవా లనిపించింది. కానీ ఆ పిల్లను ఒక్కదాన్నీ అక్కడ చీకట్లో వదిలి బయటికి వెళ్ళడం ” ఊహు. పోనీ, ఇక్కడే .. తన స్కూల్లో తానే విధించి అమలు పరుస్తున్న తన ఆజ్ఞని తానే ఉల్లంఘిస్తూ .. ఇక్కడే కాల్చేస్తే ” తనని అడ్డేదెవరు? ఎంత వెలిగించగానే నాల్గు పీల్పుల్లో .. బూడిదై పోతుంది. వేళ్ళు చకచకా పేకెట్‌ తెరిచి ఒక సిగరెట్‌ని బయటికి కూడా తీశాయి. ఎడం చేతిలో అడ్డంగా పట్టుకున్న పేకెట్‌ మీద కుడి చూపుడు, బొటన వేళ్ళ మధ్య సుతారంగా పట్టుకునున్న సిగరెట్‌ని ముచ్చటగా మూడు సార్లు తాటించి .. పూజకి ముందు సంకల్పం చెప్పుకున్నట్టు సిగరెట్‌ నొట్లో స్థాపించే ముందు అదొక రిచువల్‌ ఏదో సినిమాలో హంఫ్రీ బోగార్ట్‌స్టైల్లో .. ఆర్‌ వాజిట్‌క్లార్క్‌గేబుల్‌? డజన్‌ట్‌ మేటర్‌! సిగరెట్‌కాల్చడంతో పాటు ఈ రిచువల్‌కూడా జాగ్రత్తగా అలవరుచుకున్న అలవాటే కదూ, తన నాగరికతకి సూచనగా. టప్‌. టప్‌. టప్‌.. మూడు సార్లు ముచ్చటగా.

ఆగు! ఒక్క క్షణం ఆగు!! వ్హాటెబౌట్‌దట్‌గాల్‌ నీ బలహీనతని ఆ పిల్ల ముందు ఇలా .. తామందరి కంటే నువ్వెంతో అధికుడివని నిన్నొక అందలమ్మీద కెక్కించి ఆరాధించే నీ స్టాఫ్‌కి ప్రతినిధి ఐన ఆ అమ్మాయి ముందు “నువ్వు విధించిన నియమాన్ని నువ్వే అతిక్రమిస్తూ ” నీ బలహీనతని చూపించు కుంటావా? వొద్దు వొద్దు. ఆ మాత్రం నిగ్రహం వుంది. ఇట్‌ కెన్‌ వైట్‌ ” టిల్‌ ద లెసనీజ్‌ ఓవర్‌! తన జేబులో సిగరెట్‌ పేకెట్‌ని తన స్టాఫ్‌ చాలా సార్లే చూసి వుంటారు ” ఈ అమ్మాయీ చూసే వుంటుంది, అదేం రహస్యం కాదుగా. ఐనా ఎందుకో వాళ్ళ ముందు తన అలవాటుని .. తన బలహీనతని .. తన బలహీన అలవాటుని చూపించుకోవటం అతనికి ఎప్పుడూ మనస్కరించ లేదు. ఇప్పుడూ మనస్కరించ లేదు. పేకెట్‌తెరిచి సిగరెట్‌ని అందులోకి తోసేసి జేబులో వేసుకుని, కొవ్వొత్తి పట్టుకొచ్చి ఆమెకి దగ్గరగా బల్ల మీద పెట్టాడు. పెట్టి తన కుర్చీలో చతికిల బడ్డాడు.

“ఇంకేముంది? చెప్పింది అర్థ మైంది గదా! అలా ఆ లెక్క పూర్తి చెయ్యి. ఈలోగా కరంటు రాకపోతే ఇక ఇవ్వాళ్టికి ఇక్కడ ఆపుదాం,” అన్నాడు తన కోసమే చూస్తున్న ఆమెతో.

ఆమె వొళ్ళో పెట్టుకున్న నోట్‌బుక్‌మీదికి వంగి లెక్క పూర్తి చేస్తోంది. అతను తన కుర్చీకి చేరబడి, అనాలోచితంగా ఆమెవేపే చూస్తూ కూర్చున్నాడు.

తను స్కూలు టీచర్లకి విధించిన యూనిఫాం లో వుంది ఆమె. లేత గులాబి రంగులో సాధారణమైన వాయిల్‌చీర, అదే రంగు జాకెట్టు బోర్డరన్నా లేకుండా, నిరాడంబరతకి నిదర్శనంలా. పల్చటి ఒంటిపేట గొలు సొకటి మెడలో తెల్లగా మెరిసింది. వెండిదల్లే వుంది. వెండిదో సత్తుదో? వాళ్ళ బతుకులకి వెండే బంగారం! సన్నపాటి వొళ్ళు తీగలాగా వొంగి వుంది. పైట కప్పని కుడి భుజమ్మీద ఎముక పైకి పొడుచుకు రావటాన్ని చర్మం ఆపలేక పోతోంది, జాకెట్టు దాచనూ లేక పోతోంది. నిరంతరం కరువు దేవత తాండవమాడే పుణ్య భూమిలో పుట్టి ఆమె పాలనలో పెరిగిన వాళ్ళు. పెరిగే పిల్లలకి ” పోషకాహారం మాట దేవుడెరుగు కడుపునిండా ఏదో ఒక తిండి పెట్టడమే మహా ప్రళయం ఐన స్థితిలో ” ఉన్న కాస్తా రేపు తలకి కొరివి పెట్టాల్సిన మగ పురుష సన్తానానికి పెట్టుకోక, నేడో రేపో ఎవడో ఒక అయ్యని కట్టుకుని లేచిపోయే ఆడముండలకి పెట్ట గలదా ఏ తల్లైనా? పెట్టి మన గలదా? లింగ ధారులకి నైవేద్యం పెట్టుకోగా మిగిలిన కుండ గీకుడే గతి కూతుళ్ళకైనా, ఆ తల్లికైనా!

ఇదంతా మనసు కొచ్చి అతని రక్తం సలసలా మరిగి పోయింది. తను మాత్రం ఏం చేశాడు ? బళ్ళో ఏర్పాటు చేసిన మధ్యాన్నం భోజనం పిల్లలకే గాని టీచర్లకి లేదే! ఛ ఛ!! ఈ తప్పు వెంటనే సవరించాలి. ఈ పిల్లే కాదు, మిగతా టీచర్లూ ఇంచు మించు ఈ వయసు వాళ్ళే ” అందరూ ఇలాగే వుంటారు. ఈ విషయం తను ఇంతకు ముందెప్పుడూ గమనించ లేదేం ? పోన్లే ! ఇప్పుడైనా దృష్టి కొచ్చింది. ఈ పూటే ఇంటి కెళ్ళే ముందు ఈ విషయమై మెమో టైప్‌చేసేసి రేపణ్ణించే అమలు పరచాలి. ఈ నిర్ణయాని కొచ్చాక అతను కొంచెం స్థిమిత పడ్డాడు.

ఈ సారి కొంచెం ప్రసన్నంగా చూశాడు ఆమె వంక. ఆమె తల వంచుకునే దీక్షగా లెక్క పూర్తి చేసే ప్రయత్నంలో లీనమై వుంది. ఊగిస లాడుతున్న దీపం వెలుగు ఆమె మొహమ్మీద వెలుగు నీడల కెలైడోస్కోప్‌ఆడిస్తోంది.

జుట్టు కొంచెం రేగి వుంది, తల మీద వింత కిరీటంలా. నుదుటి మీదా, చెక్కిళ్ళ పైనా, దవడల దగ్గరా లేత చర్మం బిగదీసి బిగించి నట్టుంది. బుగ్గ మీద మీటితే కాకతీసిన డప్పు మోగినట్టు మోగుతుందేమో. నల్లటి వొళ్ళు నిగనిగ లాడి పోతోంది కనుకొలుకుల్లోనూ, బుగ్గల మీదా. మెడా భుజమూ కలిసే చోట కాయ కష్టం తీర్చి దిద్దిన కండరాలు మెలి తిరుగుతూ జాకెట్‌లోకి అదృశ్య మవుతున్నాయి. వయసు వొరవడి బక్కచిక్కిన తనంలోనూ చక్కదనాన్ని ప్రకటిస్తోంది. కొద్దిగా తలవాల్చుకున్న ఆమెని ఈ ఏంగిల్‌లో చూస్తుంటే .. చాలా పాత హిందీ సినిమాల్లో నిమ్మీలా .. ఆ మొహం, గువ్వ పిట్టలా .. సినిమాల్లోనా ? ఆ మొహం, పొందిగ్గా .. ఆర్యూ షూర్‌? లీలగా, కలలో లాగా ” కలల్లో రంగులు కనబడవట! బ్లాక్‌ అండ్‌ వైట్‌లో, ఇలాంటి సీన్లోనే, ఇదే ఫీలింగ్స్‌ తోటే .. బ్లాక్‌ అండ్‌ వైట్‌ సీన్లో గ్రే కలర్‌ ఫీలింగ్స్‌తో ” ఇదివర కెప్పుడో ” పూర్వ జన్మలోనేమో ” చూసిన, అనుభవించిన ఫీలింగ్‌ .. పునః పునః .. డీజా వు ?

అతను అధాట్టున లేచాడు. ఆ విసురుకి కూర్చునున్న స్టీలు కుర్చీ కీచుమంటూ మూలిగి రెండడుగులు వెనక్కి జారింది. ఆ చప్పుడుకి ఆమె వులిక్కి పడి తలెత్తి చూసింది. లేచిన విసురుతోనే అతను కుడి చేత్తో ఆమె ఎడమ జబ్బ పట్టుకుని పైకి గుంజాడు. ఆమె వొళ్ళో వున్న పుస్తకాలు అస్తవ్యస్తంగా నేలకి రాలిపోయాయి. రెండు బుజాలూ పట్టుకుని దగ్గరికి లాక్కున్నాడు. ఎడమ చెయ్యి పెనవేసి ఆమె వంటిని తన వంటికి నొక్కేస్తుంటే కుడి చెయ్యి ఆమె మెడ వెనక జుట్టు పట్టుకుని తలని వెనక్కి వంచుతూ .. అతని తల ఆత్రంగా ఆమె మొహమ్మీదికి వాల్తున్నప్పుడు .. అతని గుండెలో అగ్ని పర్వతాల విస్ఫోటనాల చప్పుడు. ఆ నిప్పులు ఎగజిమ్మి అతని కళ్ళలోకి ఎర్రటి లావాగా ప్రవహిస్తుంటే .. విచలితమైన ఆమె మొహంలో ఆ కళ్ళు బెదరిన లేడిపిల్ల కళ్ళల్లే. ఆవు తల తగిలించుకుని ఇన్నాళ్ళూ తిరిగిన పెద్దపులి నిజస్వరూపాన్ని మొదటిసారిగా చూస్తున్న లేడి కళ్ళు ” నరమాంసపు రుచి మరిగిన పెద్దపులి ఆకలికి పదే పదే నైవేద్యమయ్యే మనిషి కళ్ళు యుగ యుగాలగా తర తరాలుగా దౌర్జన్యం దాడి చేసినప్పుడు అలవాటుగా ఆత్మార్పణ చేసుకోడం తప్ప ఎదురు తిరిగి పోరాడటం తెలియని ఒక ప్రాణి కళ్ళు .. ఆ కళ్ళల్లో తన ఆకళ్ళ నీడల్ని అతని కళ్ళు చూస్తూనే వున్నై, కానీ ఏమీ కనబళ్ళేదు.

అతని మొహం ఆమె మొహమ్మీదికి వొంగింది. ఉద్రేకంతో విచ్చుకుని వొణికి పోతున్న అతని ముక్కు పుటాలకి ఒక పల్చటి వాసన సోకింది. ఘ్రాణనాడి తీగల్లో ఒక అపస్వరం ” జ్ఞాపకాల పొరల్లో ఒక అలజడి మరుపు పడిందనుకున్న ఒకానొక వాసనని గుర్తుకి తెస్తూ. ఎప్పుడో .. చాలా కాలం క్రితం .. కిందటి జన్మలోనేమో .. ఇలాగే .. బ్లాక్‌ అండ్‌ వైట్‌ సీన్‌లో గ్రే కలర్‌ ఫీలింగ్స్‌తో .. ఇదే వాసన తన ముక్కు పుటాల్లో ఘాటుగా, తల దిమ్మెక్కించేస్తూ. ఆ దిమ్ముకి అతని కళ్ళల్లో నీళ్ళు తిరిగి నిప్పు జీరలు చల్లారి పోయి ఆమె మొహం మొదటిసారిగా ఉన్న దున్నట్టుగా కనబడింది. అతని చేతులు నిర్జీవంగా వాడి వాలి పోయాయి. పెదవులు మాత్రం అస్పష్టంగా గొణుగుతున్నై .. అయామ్‌ సారీ .. అయామ్‌ సారీ .. ఆమె అతన్నొక సారి ఎగా దిగా చూసి దొర్లిపోయిన మోడాని లాక్కుని కూర్చుని పుస్తకాల్ని ఏరుకుని వొళ్ళో పెట్టుకుని లెక్క తెరిచింది, అతను గుచ్చి పట్టుకున్న చోట జబ్బని తడుముకుంటూ.

వుస్సురని తన స్టీలు కుర్చీలో కూలబడ్డాడు. అర చేతుల్లో మొహం దాచుకున్నాడు. ఎప్పుడో అంతరించిం దనుకున్న జన్మ తాలూకు ఆ వాసన .. ఆ వాసన్నీ, ఆ జ్ఞాపకాల్నీ ” ఆ జన్మనే” కప్పెట్టెయ్యటానికి చాలా శ్రమ పడ్డాడతను ఆ రోజుల్లో. మళ్ళీ ఇన్నాళ్ళకి, ఇన్నేళ్ళకి ఆ వాసన తగిలింది. ఆ జన్మ తలెత్తింది. కూడదు! వీల్లేదు!! ఆ జన్మ మళ్ళీ జీవం పోసుకోడానికి వీల్లేదు!!! ఆ రోజుల్లో ఆ జన్మనే కప్పెట్టేసేందుకు ఆ వాసన్ని బలవంతంగా మర్చిపోయాడు. ఈ రోజున ” అది పునర్జన్మించ కుండా వుండేందుకు ” ఈ వాసన్ని ఎప్పుడూ, ఎల్లప్పుడూ, ఈ జన్మాంతం గుర్తు పెట్టుకుంటాడు. ఆ నిశ్చయంతో స్థిమిత పడిన ముక్కు పుటాల్ని విప్పారించి లోతుగా గాలి పీల్చుకున్నాడు. ఆ పూర్వ జన్మ వాసన అతని అస్తిత్వ్తాన్నంతా నింపేసింది.

అదిక మరపు రాదు. ఆ పూర్వ జన్మకి మరుజన్మ లేదు.
----------------------------------------------------------
రచన: ఎస్‌. నారాయణస్వామి, 
ఈమాట సౌజన్యంతో

Monday, December 3, 2018

సమవుజ్జీ


సమవుజ్జీ





సాహితీమిత్రులారా!

“ఈ మద్దెల మా బావగాడికి గోరోజనం బాగా పెరిగిపోయిందండే. ఎక్కడా భూమ్మీద నిలబట్టన్నేదు. మొన్న బుర్లంక పెల్లికొల్నప్పుడు చూడాలండే ఆడి బడాయి. ఆడు పెసింటుగోరి మంత్రంటండే. పెసింటుగోరి మంత్రంటే… పెదానమంత్రి, నేనూ ఇంద్రాగాంధీ ఒకటే అన్నాడండి. నిక్కల్లేసుకు తిరిగే ఎదవ. ఆడే పేద్ద పెసింటైనట్టు పెల్లింట్లో పంచెగదీసి మా చెడ్డ తిరిగేసాడండి. తల తెగ్గొట్టేసినట్టయిపోందనుకోండి. పాపం ఆళ్ల అన్నగారి సోకు చూసి మాయావిడ కూడా మనేద ఎట్టేసుకుందండే. ఇంట్లో దాని బాధ చూల్లేపోతనాను. ఈ సారెలాగైనా మీరు పెసింట్ అయిపోవాలండే. అప్పుడు నేను కూడా పెదానమంత్రయిపోతాను!” మున్సబుగారికి గడ్డం గీస్తూ గీస్తూ కత్తిని గొంతు మీదకి తెచ్చిన అంతర్వేది ఘీంకరించాడు.

వాడి కత్తి నొక్కుడు చూస్తే ఎక్కడ గొంతు కోస్తాడో అన్నంత ఖంగారు పుట్టింది మున్సబుగారికి. ఆయన పేరు అర్జునవర్మ అయినా మున్సబ్ అని పిలవడమే అందరికీ అలవాటు.

“ఊఁ” అన్నారాయన కత్తి తెగకుండా వుండేందుకు మెడ కండరాలు బిగించి. ఆయన అన్న’ఊఁ’లో ‘అలాగే’ అన్న అర్థం వెదుక్కున్న అంతర్వేది “ఇప్పుడే బుర్లంక ఉత్రం రాసడేత్తానండైతే. నా కొడకల్లారా, మీ పిల్లకి మల్లీ పెల్లి చైండ్రా. అచ్చింతలెయ్యడానికొచ్చి నా డాబూ డప్పం చూపిత్తానని. కాంత చంటమ్మగారికి చెప్పి ఆ ఉత్రం ముక్క రాసెట్టమనండి,” అన్నాడు.

“సరే. ముందు పని కానియ్!” చిరాగ్గా అన్నారాయన.

అంతే అంతర్వేది చెలరేగిపోయాడు. రెట్టించిన ఉత్సాహంతో ఆయన తలకి మర్ధనా చేసి, వంటికి నలుగుపెట్టి చకచకా స్నానం చేయించేశాడు. గబగబా పొది సర్దేసుకొని పొరుగునే వున్న సర్పంచ్ కృష్ణంరాజుగారి ఇంటి ముందు నిలబడ్డాడు. గేటు వేసేసి ఉండడంతో అక్కడే నిలబడి, “ఒరేయ్ బద్దిగా రారా! రేపున్నుంచి ఊరికి నేనే పెదానమంత్రిని. ఎవరడ్డొత్తారో చూత్తాను,” అంటూ రెయ్యమీసం మెలేస్తూ మార్చి మార్చి తొడగొట్టడం మొదలెట్టాడు. చేత్తో బాది బాది తొడ నొప్పెట్టిందేగానీ వాళ్ళ బావ భద్రాచలం అటునుంచి ఉలకలేదు, పలకలేదు.

“ఏంటి మంత్రీ, ఏంటి గొడవ? పొద్దున్నే మా బలంగా కొడతనావు తొడ. కుతుకులోకిగ్గానీ ఇరిగిపోగలదొరే!” వెళ్తున్నవాడల్లా సైకిల్ని ఆపి ఆరాగా అడిగాడు కూనిశెట్టి నారాయణ.

“మా రాజుగారు పెసింట్ అవుతానన్నారండి.”

“ఏంటీ! నిజవా?” ఆశ్చర్యంగా రాగం తీశాడు నారాయణ.

“అవునండే కాపుగారు. ఇప్పుడే చెప్పారు. నేనింక మున్సీబుగారి మంత్రిని కాదండి. పెసింటుగారి మంత్రండి. అంటే, ఊరందరికీ ఇంద్రమ్మలాటోన్ని,” సిగ్గుపడుతూ చెప్పాడు.

“నీ సిగ్గు చిమడా! సరిగా ఇన్నావా? కాబోయే ఇయ్యంకుళ్ళు, ఆళ్లిద్దరి మజ్జినా పొటీయేంట్రా? మనలో మనమాట, పెళ్లికానీ ఆగిపోయిందంటావా?” గుసగుసగా అడిగిన నారాయణ, ప్రెసిడెంటుగారి ప్రహారీ గేటు దగ్గరకి వెళ్ళి, దాన్ని లోపలకి తొయ్యబోతే అది తెరుచుకోలేదు.

“ఇదేంట్రా. ఇయ్యేలప్పుడు గెడెట్టేసేరు గేటు గుమ్మానికి!”

“మా బావెదవ పనే అయ్యుంటది. ఆడి పనోడితనం ఎవరన్నా చూత్తే చీ అంటారని, అలా తలుపులకీ గుమ్మాలకీ గొల్లేలెట్టేత్తుంటాడు లెండి.” వివరణ ఇచ్చాడు అంతర్వేది.

దీంతో, లోపలకి ఎలా వెళ్ళాలో తెలీక, అక్కడే ఆలోచిస్తూ నిలబడిపోయాడు నారాయణ.

“మీరలా తలదించుకోటం నాను తట్టుకోలేపోత్నానండే,” బాధగా అన్నాడు భద్రాచలం.

“తలొంచకపోతే, మెడమీద జులపాలెలా కత్తిరిస్తావురా సన్నాసీ?” గంభీరంగా అన్నారు ప్రెసిడెంట్ కృష్ణంరాజు. ఆయన రెన్నెళ్ళక్రితమే మాజీ అయినా ఇంకా తాజాగానే చలామణీలో వున్నారు.

“తలొంచడం అంటే ఆ తలొంచడం కాదండి బాబూ. మునిసీబు గారికంటే ఓ మెట్టు కిందుండం.”

“మెట్టు కిందుండడం ఏమిట్రా? కావాలంటే లెక్కెట్టు. వాళ్ళ మేడకంటే మన మేడకే రెండు మెట్లెక్కువ.” మీసం మెలేశారు ఆయన అద్దం అందుకుంటూ.

“మీతో మా తిరకాసొచ్చేసిందండే. మెట్టంటే ఆ మెట్టుకాదండే బాబో! పాపగారి నెప్పుడైతే ఆ ఇంటి కోడలని చేత్తనారో, అప్పుడే మీమీద మునిసీబుగారిది పైచేయైపోయిందండే. మీకేం తెలట్లేదు. ఈ ముక్క నేనంటం కాదండే. మొన్న బుర్లంక పెల్లికొల్నపుడు మా చుట్టపోళ్లంతా అన్నారండి,” చెప్పాడు భద్రాచలం కత్తిరించడం ఆపి.

అద్దంలో మొహం చూసుకుంటున్న ప్రెసిడెంట్ కృష్ణంరాజు కళ్ళు కొంచెం ఎరుపెక్కాయి. అది కోపంతోనా? లేక కత్తిరించిన వెంట్రుకలు కంట్లో పడడం వలనా? అన్నది భద్రాచలం గమనించే స్థితిలో లేడు.

“అప్పుడికీ నేనన్నానండీ. నోర్ముయ్యండెదవల్లారా! పెసింట్ అంటే మాట్లేటీ? ఊరికి పెదం పవురుడూ. మున్సీబైతే తాశీల్దార్‌కి నవస్కారం ఎట్టాలని.”

“…”

“అందరూ ఒప్పుకున్నారు కానండే, మా అంతర్వేదెదవ ఒప్పుకోలేదండె. ఒంటికాలిమీద లేచిపోయి మునిసీబే మొగోడు. మునిసీబంటే ఊరికే కలట్టేరు. మెజిస్టీకు పొవర్లూ అయీ ఉంటాయి. బొక్కలో తోయించేత్తానని నోటికొచ్చినట్టు పేలేడండీ!”

“…”

“నేను మునిసీబుగారి మంత్రిని. మునిసీబుగారి కంటే నేనే పొవరుపొల్లు అనేసాడండి. ఈ మాటిన్నకాడ నుంచి నా మనసు మనసులో లేదండే. మీరేం చేత్తారో ఏంటో? ఆడింక మున్సీబుగారి మంత్రికింద వుండకూడదండే,” గడ్డం పట్టుకొని పెసిడెంట్‌గారి కళ్ళలోకి సూటిగా చూస్తూ చెప్పాడు.

“బామ్మర్ది బావ బతుకు కోరాలి కానీ నువ్వేంట్రా వాడి పొట్ట కొట్టెయ్యమంటున్నావు!”

“అబ్బే, ఆ మాట నేనెక్కడన్నానండి బాబో. నాకెందుకండా పాపం? మునిసీబుగారిని మంత్రిలేని మున్సీబుగారిని చేసెయ్యమంటనానంతే!” చతురత ప్రదర్శించాడు.

“ముందు, నీ మంత్రి పదవి పోకుండా చూస్కో. బుర్రిలంకా గొర్రిలంకా తిరిగి మా పరువు బజారు కీడుస్తారా? చెమడాలు వలిచేస్తా నొక్కొక్కళ్ళకీ. పో! పోయి స్నానానికి నీళ్ళు తోడు!” హుంకరించారు కృష్ణంరాజుగారు.

“చిన్నప్పన్నుంచూత్తనారు. మీకళ్ళల్లో వొప్పుడైనా పిసరంత కుంకుడుకాయ పులుసు పన్నిచ్చానాండీ? మంచెప్పేవోళ్ళంటే వొవలకైనా లోకువేనండి,” అంటూ కళ్ళల్లో నీళ్ళు తిరుగుతుండగా గాబు వైపు కదిలాడు.

“ఒరేయ్ ఆగరా!” అంటూ వెళ్ళేవాన్ని పిలిచి “నిజంగానే మన చెయ్యి కిందయిపోద్దంటావేట్రా?” అంటూ అనుమానించారు ప్రెసిడెంట్‌గారు.

“చూత్తంటే అలాగే కనిపిత్తంది కదండీ!” అంటూ మెరిసే కళ్ళతో అక్కడనుంచి పోయాడు భద్రాచలం.

దీర్ఘాలోచనతో అద్దంలోకి చూసుకుంటూ వుండిపోయారు ప్రెసిడెంట్ కృష్ణంరాజు.

“ఇందాకా జోస్నాదేవేదో చెప్పిందంట. నువ్విన్నావేమిట్రా రంగా?” అన్నారు కాసుగారు పొడుంకాయ తొడిమీద వేలితో కొడుతూ.

“ఆఁ. ఈసారి డైరెట్టెలచ్చనేనంట!” భూపతిరాజు రంగరాజు సమాధానం చెప్పేలోపే అందుకున్నారు దాట్ల రామచంద్రరాజు.

“అద్గదీ! ఎప్పుడంట?” అడిగారు కాసుగారు ఉరఫ్ కాకర్లపూడి సుబ్బరాజుగారు.

“ఎప్పుడైతే ఏవిటి లెండి. మనల్నేవన్నా నిలబడనిస్తారా? కూర్చోనిస్తారా?” నిట్టూర్చారు రామచంద్రం.

“బాగా చెప్పేరన్నయ్యా! మున్సబులు ఆళ్ళే. ప్రెసింట్లు ఆళ్ళే. ఎవరూ అడగాపోతే కరణీకాలు కూడా ఆళ్ళే ఎలగబెట్టేద్దురు!” అసహనంగా అన్నారు రంగరాజు.

ఆ ముగ్గురూ కాసుగారి వీధిలో కానుగచెట్టు చప్టా మీద కూర్చున్నారు. విరగబూసిన చెట్టు మీదనుంచి అప్పుడొకటీ అప్పుడొకటీ లేత గులాబీరంగు పూలు కిందపడుతున్నాయి. చెట్టుకింద నేలంతా రాలుపూలతో నిండిపోయింది. గాలి వీస్తున్నప్పుడల్లా చిక్కటి వాసన ముక్కులని పలకరిస్తోంది. ఊరందరిదీ ఒక దారైతే ఈ ముగ్గురిదీ తలోదారి. ఊళ్ళో వాళ్ళందరినీ ఉతికి ఆరేయడం తప్ప, వాళ్ళకి ఇంకో పనుండదు. స్వంత పనులు చేసుకోవడానికి తీరికా వుండదు.

“ఎవర్రా ఆ ఆళ్ళు?” దీర్ఘం తీశారు కాసుగారు.

“మీకు తెలకేటీ మా చేత చెప్పించడంగానీ! ఒకే ఒరలో రెండు కత్తులు. ఒక్కప్పుకిందే వున్న రెండు కొప్పులు. మీ తమ్ములుంగారు, బావలుంగారూను…” అంటూ దూరంగా కనిపిస్తున్న జోడు మేడలవైపు చూపించారు రంగరాజు.

ఊరికి మధ్యలో ఎత్తుగా వున్న ఆ జోడు మేడలవైపు ఓసారి చూసిన కాసుగారు “మీ ఇంటికెందూరమో మా ఇంటికీ అంతే దూరం లేవోయ్. ఎదవ వేళాకోలవూ నువ్వూను. వాళ్ళిద్దరూ కృష్ణార్జునుల్లాంటోళ్ళు, మేనత్త మేనమామ పిల్లలూనూ. సంబంధాలు కలుపుకున్నా ఆళ్ళే. చంకలు నాక్కున్నా ఆళ్ళే. ఇంకొకళ్ళని ఇరుపంచాలకి రానిత్తారేటి?” అన్నారు, లాగిన వెండితొడిని మళ్ళీ పొడుంకాయకి నొక్కేస్తూ.

“మరేఁ! మొన్న దాచ్చారం సంతలో కూడా చెప్పుకున్నారటలెండి. పెదలంక పెసింట్‌కి ఎంత నిక్కో. పంచాయితాఫీస్కి పగిడీని పంపడవే కానీ ఎప్పుడూ కాలెట్టలేదంటని!” ఎద్దేవాచేశారు రంగరాజు.

“యాండి రాంచెందర్రారు, పేంతీయ వాత్తలిన్నారేటండే? పంచాయతెలచ్చన్లెట్టేత్నారంట!” అంటూ అక్కడకి వచ్చిన జవ్వాది ఏడుకొండలు సైకిల్ స్టాండేశాడు.

“ఆ పంచాయితీయే నడుత్తుందిక్కడ. ఎలక్షన్లొస్తే ఏంటి? రాపోతే ఏంటి? నడిచేది మీ రాజ్జమె కద!” నిష్టూరంగా అన్నారు రామచంద్రం.

“అదేటండి బాబూ అంత మాటనేసారు? మాకూ దానికీ యాటండి సమ్మందం? పెసినెంట్‌గారంటే ఎవళ్ళు? కూనిశెట్టోళ్ళ పార్టీ. మా జవ్వాదోళ్ళెవరం? మునిసీబుగారి పార్టీ. మీ దాట్లోరిదీ అదే లెక్క గదా? కూనిశెట్టోళ్ళు మా మావలే అయినా, ఆళ్ళు మాకు ఎగస్పాట్టీ. ఇప్పుడుదాకా ఆళ్ల జండా ఎగిరితే ఎగిరింది, ఇంక ఎగరనియ్యమండి! యాండి కాసుబారూ మాట్టాడరేటీ మీరు? మీరేవంటారండి రంగబారూ? అన్నట్టు చెల్లెమ్మగారి ఓటు ఇక్కడే వుంది. ఎయ్యడానికొత్తారంటారా? లేపోతే ఓపాలెల్లొచ్చెయ్యమంటారా! ఐద్రాబాద్లోనే కదండీ వుంటుంట. మళ్ళీ చెప్పలేదనేత్తారు. మా వాడ్రుకేద్దావనుకుంటున్నాను. మీరు నా ఎనకుండాలండో. చాలామందిని కలాలింకా మరెల్లోత్తానండి,” ఎదుటివాళ్ళకి మాట్లాడే అవకాశం ఇవ్వకుండా అందరి మాటలూ తనే మాట్లాడేసి సైకిల్ ఎక్కేశాడు ఏడుకొండలు.

“హేవిటోయ్ రామం, ఈ జవ్వాదోళ్ళ హెచ్చులు! మాట్టాడితే మున్సబ్ పాట్టీ, పెసింట్ పాట్టీ అంటాడు. కొంపదీసి కేండేట్ని కానీ పెడతారంటావా?” ఏడుకొండలు వెళ్ళిన వైపే చూస్తూ అన్నారు కాసుగారు, పొడుంకాయ వెండితొడిని ఊడదీస్తూ.

“పెట్టుకుంటే పెట్టుకుంటారు. ఎప్పుడూ ఆ మేడోల్లేనేటి? ఇంకెవళ్ళకీ సరదాలుండవా? సాపచ్చాలుండవా? అయినా ఈ ప్రెసిడెంట్ ఏం పీకేడని పోటీ పెట్టాపోటానికి? ఎజ్జుకేషను ఎంతుంటే ఎవడిక్కావాలండీ, టెకనాలజీ వుండాలి కానీ! జవ్వాదోళ్ళకి మేమూ, మాకు జవ్వాదోళ్ళూ కావలసినోళ్ళం. నేను ఆళ్ళకే సపోర్టు.” కసిగా చెప్పారు రామచంద్రం.

“భలే చెప్పారన్నయ్యా. ఊళ్ళోకి టాట్టర్ రాటానికీల్లేదు. కూలోళ్ళకి పనిపోద్దని ఆ మున్సబు చెప్పడవేంటీ, తగుదునమ్మాని ఈ పెసినెంటు తీర్మానం చేయించడవేటండీ! పాపం పీతరాజుగారెంత లాసయిపోయేరో. తోటి రాచోడని చూడొద్దా? ఆయనా టాట్టర్లు అయినకాడకి అమ్ముకోల్సొచ్చింది,” అంటూ విచారం వ్యక్తంచేశారు రంగరాజు.

“దూళ్ళకి గడ్డెయ్యాలి. ఇంక నేనెళతా,” అంటూ లేచారు రామచంద్రం రంగరాజుకి కన్నుగీటుతూ.

“మీకేనేంటి? నాకూ పనుంది,” అంటూ లేచారు రంగరాజుకూడా.

“ఆకాడకి మేమేదో ఖాళీగా వున్నట్టు. మీ మొకాలకి పనులు కూడానా! ఇంటికెళ్ళి తొంగోవాలని చెప్పేడొచ్చుగా?” అంటున్న కాసుగారి మాటలని పట్టించుకోకుండా ఆ ఇద్దరూ రాజకీయ సమాలోచనలు చెయ్యడానికి పీతరాజుగారి మకాంకేసి నడిచారు. వెళ్తున్న ఆ ఇద్దరివైపూ చూస్తూ ముక్కుపొడుం గట్టిగా ఓ పట్టు పట్టారు కాసుగారు.

చద్దన్నం తినేసి, పొద్దున్నే ఊరిమీదపడ్డ జవ్వాది ఏడుకొండలు పేపరు పట్టుకొని రామాలయం మెట్టుమీద ఆసీనుడయ్యాడు. ఎవరూ కనిపించకపోవడంతో ‘బద్దకం ఎధవలు, ఎలచ్చనన్నాల్లైనా పెందలాడే లెగాలన్న గ్నానం లేకుండా పోయింది’ అని గొణుక్కుంటూ పేపర్ విప్పాడు.

“ఏటండి, ఏడుకొండలగారో! మీరొక్కరే ఫలారం చేసేత్తనారు పేపరు, ఎనకాలోళ్లకి నాలుగచ్చరం ముక్కలుంచండీ,” అన్నాడు అంతర్వేది సైకిల్ ఆపుతూ.

“నాలుగేటహే, నలభై వున్నాయి కానీ ఇలా రావాహై. దా కూకో…” అంటూ ఆహ్వానించాడు.

“ఏటండిసేసాలు? గబగబా చెప్పెయ్యండి. ఆలీసవైతే మున్సీబ్‌గారు కోప్పడతారు.”

“ఎలచ్చన్లొచ్చేసాయి. నీ వోటేవాడ్రులో వుందిరా?”

“ఏంటి? ఎలక్షన్సా? ఐతే ఈసారి సర్పంచ్‌గా నేను పోటీలో వుంటానోయ్!” అన్నారు అప్పుడే అక్కడకి వచ్చిన ఆయుర్వేదం డాక్టర్ అమ్మన్నగారు.

“ఆహాయ్! పెసింట్ అయి… పెజలని పేసెంట్లునిగానీ చేసేత్తారండి తవరు?” అన్నాడు ఏడుకొండలు.

“అలా ఎందుకు చేస్తామోయ్, సేవ చేసుకుంటాంకానీ!” ఉడుక్కున్నారు అమ్మన్న.

“సేవలు చేసుకోటానికిక్కడ లేనిదేటండీ! మీరొచ్చేసి ఇంకేం ఊడబొడిచేత్తారండి?” అన్నాడు అంతర్వేది వెటకారంగా.

“ఏం చేస్తామంటే… అవన్నీ ఇప్పటికిప్పుడు ఎలా చెప్పేస్తామోయ్? వుండు. ఇంటి దగ్గర వెచ్చాలిచ్చేసి తాయితీగా మళ్ళీ వస్తా,” తల గోక్కుంటూ వెళ్లిపోయారు అమ్మన్న.

“ఊళ్ళో ఆస్పటలెట్టాకా యాపారం పోయిందని పెసింట్‌గారి మీద డాట్రుగారికి ఏడుపహేయ్!”

“మరేండీ.”

“నువ్వు చెప్పింది నిజమేరా అంతర్వేదీ! పెసింట్ అయితే చైడానికేం మిగిలిందిరా ఊళ్ళో?” పేపర్‌తో తలమీద కొట్టుకుంటూ అడిగాడు ఏడుకొండలు.

“ఏం? చెబితే మీరు కాన్నుంచుంటారా? మీకా చాన్స్ లేదండే. ఈపాలి మున్సీబుగారు పెసింట్ కేసేత్తనారు.”

“యేంటి?” అంటూ నోరు చాపాడు గతుక్కుమన్న ఏడుకొండలు.

“ముయ్యండే, ఎదవ చుట్టకంపు!” అంటూ లేచి సైకిల్ తీశాడు అంతర్వేది.

“ఒరే! ఒరే అంతర్వేదీ!” ఏడుకొండలు వెనక నించి ఎంత పిలుస్తున్నా వాడు వినిపించుకోలేదు.

“యాండే కాపుగారూ! తవకి మా బావెదవే కానీ మేం అంపడవా? తూ నాబొడ్డూ అని పోయీవోన్ని, ఊఁ తెగ పేమించేత్తనారెందుకు?”

వెనక నుంచి భద్రాచలం మాట వినపడ్డంతో తలతిప్పి చూసిన ఏడుకొండలు “నియ్యెంకమ్మా, హళ్ళిపోయేన్రా బాబూ! నువ్వెప్పుడొచ్చీవు?” ఆశ్చర్యంగా అడిగాడు.

“మంతో పనలా వుంటదిలెండి. వుప్పుడుదాకా మీతో ఏం చెపుతున్నాడండాడు? ఆ బుర్లంక పెల్లి గొడవేనా?”

“కాదెహే. మునిసీబుగారు పెసినెంటుగారి మీద పోటీ చేత్తనారంట కదా! అదీ, ఆ గొడవ.”

“చెయినియిండి, చెయినియిండి. ఆయనగోరికి పెసింటుగోరు బుర్రగొరిగొదిలెయ్యడం కాయం! మా బావగాడి మాటలినేసీమద్దిల మున్సియ్యిగోరికి మైండ్ దొబ్బీసింది.”

“నిజవేరా. ఈ మాటిన్నకాన్నుంచీ నాకూ అదే కొడతంది. అయినా మజ్జలో ఈ బుర్రిలంక పెళ్ళి గొడవేట్రా?”

“ఉప్పుడు దాని ఊసెందుకులెండి? అరిజంటు పనోటి గుత్తొచ్చింది,” అంటూ పరుగులాటి నడకతో అక్కడనుంచి పోయాడు భద్రాచలం.

‘ఏంటో ఈ బావాబామ్మద్దుల దొబ్బిదేళ్ళు! పెద్దమనిషినన్న ఇంగితవే లేకుండా’ గొణుక్కుంటున్న ఏడుకొండలు కంట్లో నడుచుకుంటూ వస్తున్న రాపర్తి విశ్వనాథం పడ్డాడు. “ఏరోయ్ కొత్తపెళ్లికొడుకా! మా చెల్లెలేవన్నా మల్లెపూలట్రమ్మందేట్రా పొద్దున్నే, మా ఊపుమీద పోతన్నావు! మాట్టాడీ పనుందిలారా!” అంటూ పిలిచాడు.

“యా య్యేటీ?”

“మన మునిసీబుగారు, ఈ సారి పెసినెంటుకి పోటీ చేత్నారు తెలుసా?” అన్నాడు మడతెట్టిన పేపర్‌తో అరచేతిలో కొట్టుకుంటూ.

“ఏటి? ఈ ఇసయం పేపర్ కింతాలిసంగా ఎక్కిందా? ఏ పేపరది? రేపున్నుంచి కొండం మానెయ్యి.”

“యేం, నీకు ముందే తెలుసా?”

“రాజమన్నార్ మూడురోజులకిందే చెప్పేడు కదా!”

“ఆయనెవళ్లు?”

“మీ చుట్టాలేమో వాకబు చెయ్యి. అద్దంకోళ్ళు. డిల్లీలో వార్తలు చదూతాడు.” అనేసి పోయాడు విశ్వనాథం.

‘అమ్మడియ్యమ్మా! మున్సిబుగారి పోటీ యవ్వారం అపుడే డిల్లీదాకా ఎల్లిపోయిందా? నాకేటింత ఆలీసంగా తెలిసింది!’ అని విచారిస్తున్న ఏడుకొండలు, “హేమోయ్. జవ్వాదోరబ్బాయ్! అవతలంత హడావిడొదిలేసి ఒంటికాయ సొంటికొమ్ములా ఒక్కడివే దేబిరిస్తున్నావిక్కడ? అన్నట్టు మీ నారాయణమావ పార్టీ ఫిరాయించేసాహ్టగా. నువ్వేంచేస్తావు మరి? పెసింట్‌గారి వేపెళ్లిపోతావా? జవ్వాదోళ్ళూ కూనిశెట్టోళ్ళూ ఎప్పుడూ ఉప్పూ నిప్పేగా!” అన్న శాస్త్రులుగారి ప్రశ్నతో అదిరిపడ్దాడు.

“ఇదెప్పుడు జరిగిందండి బాబూ?” ఖంగారుగా అడిగాడు ఏడుకొండలు.

“నిన్నో మొన్నో! పెసింట్‌గారి మేడలోకి వెళదామని చూసాహ్ట. ప్రహరీ గేటు మూసేసుందహ్ట. వెర్రిపీనుక్కి అభిమానం ఎక్కువ కదా! అవమానభారంతో తెరిచివున్న మునసబుగారింట్లో దూరేసాహ్ట. ఇంకేం వుంది, నువ్వెళ్లి పెసింట్‌గారి పెరట్లో దూకెయ్యహ్టమే!”

బుర్ర గోక్కున్న ఏడుకొండలు ‘ఎవరూ కబడ్డంలేదేటని పొద్దున్నుంచీ ఇక్కడే పడిపడి కొట్టుకుంటున్నాను. అవతలంత టోరీ జరిగిపోతందా? ఎంతెనకబడిపోయాను తింగరెధవని!’ అని గొణుక్కుంటూ “ఇయ్యన్నీ మీకెలా తెలిసాయండి? అసలేం జరిగిందో చెప్పి పుణ్యంకట్టుకోండి మహాప్రభూ!” అని వేడుకున్నాడు.

రోజూలాగే ఆరోజూ మున్సబు అర్జునవర్మా ప్రెసిడెంట్ కృష్ణంరాజూ మున్సబుగారి వాకిట్లో కుర్చీలేయించుకుని కూర్చున్నారు. పాలేరు అప్పన్న బల్లమీది స్కాచ్ గ్లాసుల్లో పోస్తుంటే, ఒక్కో గుటకా మింగుతూ ప్లేటులో జీడిపలుకులు నములుతూ పేకాట ఆడ్డం మొదలెట్టారు.

పూల్ గేమ్. జోరుగా సాగుతుంటే కాసుగారు, రామచంద్రం, రంగరాజు ఒకళ్ళ వెనకాల ఒకళ్ళు వచ్చి ఖాళీగా వున్న కుర్చీల్లో కూర్చున్నారు. మందు బాటిల్ కిందున్న స్కోరు కాగితం అందుకొని “ఎన్నెకరాలకేసారేటి గేమ్?” అడిగారు రంగరాజు.

“దంతులూరోళ్ళకి మీసాలు తప్ప రోషాలు ఎక్కడోయ్? పదెకరాలకి ఏద్దాం అంటే ఐదెకరాలు చాలన్నాడు. స్కోర్ తక్కువేవుంది జాయిన్ అవుతావేటీ?” అన్నారు మున్సబుగారు.

గతుక్కుమన్న రంగరాజు చేతిలో కాగితాన్ని మళ్ళీ బాటిల్ కిందెట్టేశారు. రామచంద్రం ‘తిక్క కుదిరిందా’ అన్నట్టు రంగరాజు వంక కొరకొరా చూశారు. అప్పన్న లోపలనుంచి మూడు గ్లాసులు తెచ్చి మందు కలిపి ముగ్గురి ముందూ పెట్టాడు.

“పిలుపులందాయి కదా? ఎల్లుండే మేవిద్దరం అత్తరు తాంబూలాలు మార్చుకోవడం. వదినియ్యా మీరూ ముందురోజే వచ్చి, దగ్గరుండి అన్ని పనులూ చక్కబెట్టండి అన్నయ్యా. రంగా, రామం మీరు కూడా ఇధాయకంగా దగ్గరుండాలిరా,” అన్నారు మున్సబుగారు కాసుగారి దగ్గరకి గ్లాసు జరుపుతూ.

“అదేం కుదరదు. మీరు ముందు మా ఇంటికే రావాలి బావా. తర్వాతే ఎవరింటికి వెళ్ళినా, ఏం చక్కబెట్టుకున్నా!” అన్నారు ప్రెసిడెంట్‌గారు దర్పంగా.

“సరే, సరే. ఆడాళ్ళు ఆడపెళ్ళివారింటికి, మగాళ్ళం మగపెళ్ళివారింటికీ వస్తాం,” సర్దుబాటు చేశారు కాసుగారు ఓ గుటకేసి గ్లాసు కిందపెడుతూ.

“ఏరా రామం, ఎలా వుంది రాజకీయం? ఏవంటున్నాడు మీ పీతరాజు?” పేక కత్తెరేస్తూ అడిగారు ప్రెసిడెంట్‌గారు. పీతరాజుగారిది పట్నంలో ఫైనాన్సూ, ఫెర్టిలైజర్స్ వ్యాపారం. లక్షల్లో వుంటుంది టర్నోవరు. ఆ మధ్య మున్సబుగారబ్బాయికి వాళ్ళమ్మాయినిస్తామనొస్తే వీళ్ళు వద్దన్నారు. వడ్డీ వసూలు చెయ్యడంలో జలగలాంటివారన్న మంచి పేరుంది ఆయనకి.

అక్కడున్న పెట్టెలోంచి దర్జాగా ఓ త్రిబుల్ ఫైవ్ సిగరెట్టు తీసి వెలిగించుకుంటూ “ఈ సారి ఎలక్షన్లో పెసింటుగా నిలబడతానంటున్నారన్నయ్యా!” చెప్పారు రామచంద్రం.

“అబ్బో, మా మున్సబ్బావొక్కడే అనుకున్నా! ఇప్పుడు మీ పీతరాజుకూడా తయారయ్యాడా?”

ప్రెసిడెంటుగారి మాటలకి ఆ ముగ్గురూ ఒకళ్ళనొకళ్ళు అయోమయంగా చూసుకున్నారు. ‘మున్సబుగారు, ప్రెసిడెంటుగారి మీద పోటీ చెయ్యడం ఏమిటి? ఈయనకి అప్పుడే మందెక్కువయ్యిందా!’ అన్న అనుమానమొచ్చింది. కాసుగారు పొడుంకాయ తీసి ముక్కుపొడుం బలంగా ఓ పట్టు పట్టారు.

కరణంగారూ, సొసైటీ ప్రెసిడెంటూ, కూనిశెట్టి నారాయణ, మేడిశెట్టి వెంకటరెడ్డిలాంటి ఊరిపెద్దలు పదిమందిదాకా అలవాటు ప్రకారం వచ్చి అక్కడ వేసున్న బల్లలమీద కూర్చున్నారు. రోజూ ఎకరాలకి ఎకరాలు పందెం కాసుకుంటూ సాగే ఆ బావా బామ్మర్ధుల పేకాటని ఆ మాటా ఈ మాటా చెప్పుకుంటూ ఆ పలుకూ ఈ పలుకూ నములుకుంటూ చూడడం వాళ్ళకో సరదా.

గేమ్ అయిపోయింది. పెసింటుగారు ఐదెకరాలు గెలుచుకున్నారు.

మున్సబుగారు అప్పన్నని పిలిచి “అయ్యగారిని అయిదెకరాలకి సరిపడ దస్తావేజులిమ్మని తేరా,” అని పురమాయించి “ఈ గేమ్ పది ఎకరాలైతేనే ఆడతాను. లేకపోతే మానేస్తాను,” అన్నారు ఖాళీ అయిన గ్లాస్‌లో స్కాచ్ నింపుకుంటూ.

“అయితే ఓ పనిచేద్దాం. ఈ గేమ్ ఎవరు కొడితే వాళ్ళే నామినేషన్ వెయ్యాలి. ఓడినోళ్లు వెయ్యకూడదు. ఏమంటావ్?” కవ్విస్తున్నట్టు అన్నారు ప్రెసిడెంట్‌గారు.

ప్రెసిడెంట్‌గారి మాటలకి అక్కడ వున్నవాళ్ళంతా ఆశ్చర్యపోయారు. కాస్సేపు ఒకళ్ళ మొహం ఒకళ్ళు చూసుకున్నారు. మున్సబుగారు యం.యస్సీ. మేథ్స్. ఆయనంతా లెక్కప్రకారం మాట్లాడుతుంటారు. ప్రెసిడెంటుగారలా కాదు, నోటికి ఎంతొస్తే అంతే.

కరణంగారు లేచి “కృష్ణంరాజుగారూ, మీరు మాట్టాడింది భావ్యం కాదు. సర్పంచ్ ఎన్నిక మీ బావాబామ్మర్దుల పేకాట వ్యవహారం కాదని గ్రహించండి. పెద్దలనిబట్టో మీ కుటుంబం మీద వున్న అభిమానంతోనో జనం మీ పెద్దరికాన్ని గౌరవిస్తున్నారు. ఇప్పుడు మీ కుటుంబం మధ్యే చీలిక వచ్చి మీలో మీరే పోటీ పడతానంటే పడండి. ఎవరి సత్తా ఏంటో ప్రజలే తేలుస్తారు. అంతేకానీ ఇలా పేకాటాడో, కోడి పందేలుకట్టో అధికారం అనుభవిస్తామంటే మొత్తం గ్రామాన్ని అవమానించినట్టే!” స్థిరంగా అన్నారు.

కరణంగారు అలా నిలదీస్తారని ఎవ్వరూ ఊహించలేదు. మునసబుగారూ ప్రెసిడెంటుగారూ తమ మనస్సులోని భావాలని మొహంలో కనిపించనియ్యడంలేదు. ప్రెసిడెంట్‌గారు గ్లాసులో అడుగున వున్న మందుని గిరగిరా త్రిప్పి గొంతులో పోసుకొని సావకాశంగా రెండు జీడి పలుకులు నోట్లో వేసుకొని నములుతూ “బాబయ్యగారెందుకింత ఆవేదన చెందారో అర్థంకావడంలేదు. ఇది మా బావాబామ్మర్దుల వ్యక్తిగత విషయం. కచ్చేరీ చావిట్లోనో రచ్చబండ దగ్గరో జరుగుతున్న వ్యవహారం కాదిది. మా ఇంటి నాలుగు గోడల వెనకా మా ఇద్దరి మధ్యా జరుగుతున్న సంవాదం. మీరంతా మాకు అయినవాళ్ళు, ఆశ్రితులూ కాబట్టి ఇక్కడ వున్నారు. లేకపోతే మా గేటుదాటి రావడం మీ తరమా? మా రాజుల గుట్టు తెలుసుకోవడం మీకు సాధ్యమా?” అని తీక్షణంగా ప్రశ్నించారు.

అంతా ఒకరి మొహాలు ఒకరు చూసుకున్నారు.

“అవును. ఆలోచిస్తుంటే ప్రెసిడెంటుగారు చెప్పేది నిజమేననిపిస్తోంది. ఆళ్ళల్లో ఆళ్ళు ఎవలు నిలబడాలో తేల్చుకోవాలనుకున్నారు. ఇది వాళ్ళ స్వవిషయమే. అనవసరంగా అపార్థం చేసుకున్నాం.” అన్నాడు సొసైటీ ప్రెసిడెంట్.

“సరి సరి. ఈ నాలుగ్గోడలమధ్యా మనం నిందించినా నిలదీసినా వారి శ్రేయస్సు కోసమేగా! ఇలాటివాటిని పట్టించుకొని పంతాలకీ ప్రతీకారాలకీ దిగడం వీరికలవాటులేదులే. ఇంకీవిషయం ఇంతటితో వదిలెయ్యండి.” అంటూ కూర్చున్నారు కరణంగారు.

“అయినవాళ్ళ మధ్య ఈ పోటీలూ పోట్లాటలూ ఎందుకు? ఇద్దరిలో ఎవరు నుంచోవాలో ఓ మాటనేసుకోక?” ఓ జీడి పలుకు నోట్లో వేసుకుంటూ హితవు పలికారు కాసుగారు.

“అది కుదరదు. ప్రధానమంత్రనిపించుకోవాలని మా అంతర్వేదిగాడి కోరిక. తీరుస్తానని మాటిచ్చాను. నేను మాటంటే మాటే!” ఖరాఖండీగా చెప్పారు మున్సబుగారు.

“అదికాదు బావా! పీతరాజుగారు ఎప్పన్నుంచో ప్రెసిడెంటవ్వాలని సరదాపడుతున్నారు. ఆయన్నోసారి ఏకగ్రీవం చేసేయచ్చుకదా!” అంటూ పైకి లేచారు రామచంద్రం.

“అంత సరదాగా వుంటే పోటీ చేసి గెలుచుకోమనండి. దేహీ అని అడుక్కోడం ఎందుకు? యేం, మీ పీతరాజుగారుకి పౌరుషం లేదా? రాసోడు కాదా?” ఎద్దేవా చేశాడు కూనిశెట్టి నారాయణ.

“అడుక్కోవాల్సిన ఖర్మ ఆయనకేవిటోయ్? కట్టపడి పైకొచ్చేడు. చెట్టు పేరు చెప్పి కాయలమ్ముకునే చీడపురుక్కాదు.” కాలరెగరేశారు రామచంద్రం.

“యాండోయ్! కొంచెం నోరదుపులో ఎట్టుకోండి. చీడపురుగులు పైక్కనిపిస్తాయి. చెదమందు కొడితే చచ్చూరుకుంటాయి. మీ రాజు ఏరుపురుగు. చెట్టు చంకనాకిపోయినా పైకి కనిపించని పెమాదకారి!” తగ్గలేదు నారాయణ.

“యాండోయ్ రావచందర్రారు! మీరోపాలి కూకోండి. నారాయంగారు మీరు కూడా. మీరెవలు ఎన్ననుకున్నా ఈరికో సరిత్రా ప్రెతిట్టా వుంది. పీతరారు పొరుగు పచ్చగా వుంటే పొయిలో ఉచ్చోసొచ్చే రకం! ఆరికీ ఈరికీ పోలికేటి? ఆ కురిసీమీద మాకెవులికీ కూకోడం రాదనుకుంట్నారా, లేపోతే రాసోల్లు తప్ప ఎవలూ కూకోకూడదని రాసేసుకున్నారా!” ఒంటికాలిమీద లేచాడు మేడిశెట్టి వెంకటరెడ్డి.

“గుభీగుభీ గుద్దేద్దారంటే గుప్పుడుమంది రాసోళ్ళేరు ఊల్లో. మంతుర్లుకోసవూ సేనాపతులకోసవూ ఈళ్లల్లో ఈల్లే తన్నుకోడవోటీ. ఈళ్ల సత్తేటో మన సత్తేటో తేలిపోద్ది. రండహే! మన కాండేట్ని మనం ఎట్టుకుందారి.” పొగాకు వీరబాబు రుసరుసలాడుతూ అక్కడనుంచి వెళ్లిపోయాడు.

“ఎవరెవరు ఏ గోదాట్లో దూకుతారో దూకండి. నేను ఎమ్మే పాలిటిక్స్. నాకంటే రాజకీయం తెలిసినోడెవడూ లేడిక్కడ. చక్రం తిప్పేస్తా. రావోయ్ నారాయణా మనింటికిపోదాం!” అన్నారు ప్రెసిడెంట్‌గారు.

“నేన్రానండి. మొన్న మీ గేటుగుమ్మంకాడ నాకవమానం జరిగిపోంది. అందుకే మునిసీబుగారేపు వచ్చేసాను,” నిక్కచ్చిగా చెప్పేసిన నారాయణ “మునిసీబుగారికే జై!” అన్నాడు.

“మాదీ మాదీ వశిష్ట గోత్రం. నేనూ మునసబు వైపే!” అన్నారు కాసుగారు.

“అలాగైతే మాదీ మాదీ ఒకటే గోత్రం. నాది పెసింటుగారి పార్టీ!” అన్నారు రంగరాజు.

“అన్నయ్యా, బావా! మీరేవన్నా అనుకోండి. నేనూ పీతరాజుగారూ పార్టనర్సుం కాబట్టి నేనాయన ఏపెళ్లిపోతున్నాను.” అంటూ రామచంద్రం అక్కడనుంచి విసవిసా వెళ్లిపోయారు.

“పోతేపోయావు. నువ్వూ మీరాజూ పెళ్ళిభోజనాలకి రాడం మాత్రం మానెయ్యకండ్రోయ్!” వెనకనుంచి వెటకరించారు మున్సబుగారు.

కరణంగారు రాజకీయాల్లో తలదూర్చకూడదు కాబట్టి, సొసైటీ ప్రెసిడెంటూ, వెంకటరెడ్డీ ప్రెసిడెంట్‌గారికి జై కొట్టిన తరువాత ఇరువైపుల బలబలాలూ సమానమయ్యాయి. దాంతో సంతృప్తిచెందిన ఇరువర్గాలు ఇంటిదారి పట్టడంతో అక్కడ మిగిలిన బావాబామ్మర్దులిద్దరూ మళ్ళీ గ్లాసులు నింపుకొని చీర్స్ కొట్టుకున్నారు.

రాత్రికిరాత్రే ఊరు కులాలవారీగా కాకుండా గోత్రాలవారీగా విడిపోయింది. తెల్లవార్లూ నిద్రపోకుండా బావలంతా ఓ వర్గం, బామ్మర్దులంతా ఓ వర్గం, అమ్మలంతా ఓ వర్గం, అత్తలంతా ఓ వర్గం, అమ్మమ్మలది ఓ పార్టీ, నాన్నమ్మలది ఓ పార్టీ, అప్పులున్నవాళ్ళు ఓ పార్టీ, అప్పు కావాల్సినవాళ్ళు ఇంకో పార్టీలోకీ చేరిపోయారు.

జోడు మేడల్లో అంగరంగ వైభవంగా పెళ్ళిపనులు మొదలయ్యాయి. ముప్పై ఏళ్ల తరువాత తమ ఇంట్లో జరుగుతున్న పెళ్ళి కావడంతో మున్సబుగారూ ప్రెసిడెంట్‌గారూ ఏదాదికోరోజు చొప్పున లెక్కేసుకొని ఊరందరికీ ముప్పై రోజులపాటు విందు వినోదాలు ఏర్పాటు చెయ్యాలని నిర్ణయించుకున్నారు. నెల్లాళ్ళ పండగకి తరలిరమ్మంటూ ఊరందరికీ శుభలేఖలు పంచిపెట్టడంతో ఎన్నికల హడావిడీ పెళ్లి హడావిడీ కలగాపులగం అయిపోయాయి.

ఆ రోజు లగాయితు నెల్లాళ్ళపాటు ఏ ఇంట్లోనూ పొయ్యి వెలగలేదు. చుట్టుపక్కల ఏ ఊళ్ళోనూ కోడి కుయ్యలేదు. కోళ్లన్నీ మున్సబుగారింట్లోనో ప్రెసిడెంట్ గారింట్లోనో డేగిసాలో పలావులాగో, దాకలో వేపుడులాగో మారిపోయాయి. వారపు సంతలకి ప్రత్యేకంగా మనుషుల్ని పంపి మేకపోతులనీ గొర్రెపోతులనీ దిగుమతి చేసుకుంటున్నారు. పెళ్ళి పనుల్లోనూ ఎలక్షన్ పనుల్లోనూ పడి ఊరిలో మరకాళ్ళు వలెయ్యడం మానేయడంతో పీతలూ చేపలూ రొయ్యలూ ఎక్కడెక్కడనుంచో తెప్పించాల్సివస్తోంది. మున్సబుగారూ ప్రెసిడెంట్‌గారూ ఎవరి మేడముందు వాళ్ళు నిలబడి అతిథులని ఆహ్వానిస్తూ అలసిపోతున్నా సాయంత్రం అయ్యేసరికి మందుకొట్టి పేకాటాడ్డం మాత్రం మానలేదు. ప్రెసిడెంట్‌గారి హ్యాండ్ మంచి రేజ్ మీదుండడంతో వారం రోజుల్లోనే మున్సబుగారివి ఏభై ఎకరాలు లాగేశారు.

ముప్పొద్దులా మునసబుగారింట్లోనో ప్రెసిడెంటుగారింట్లోనే పడి మెక్కడం, సాయంత్రం అయ్యేసరికి ఏర్పాటుచేసిన రికార్డింగ్ డ్యాన్సులో భోగం మేళాలో చూసి ఇంటికెళ్లి పడుకోవడం–ఇది తప్ప జనానికి వేరే పనిలేకుండా పోయింది. భోజనాల తరవాత కిళ్ళీలిస్తే తేలిగ్గా జీర్ణమవుద్దని అంతర్వేది సలహా చెబితే మున్సబుగారు రామచంద్రపురం రాజుగారి కిళ్ళీకొట్టునుంచి రెండుపూటలా రెండుగంపల కిళ్ళీలు తెప్పిస్తున్నారు. తిన్నదరక్క జనం బలువారంతో బాధపడతన్నారని భద్రాచలం చింతించడంతో ప్రెసిడెంట్‌గారు ఆర్టోస్ ఫ్యాక్టరీనుంచి రోజుకో జింజిరుబుడ్ల లోడు దింపిస్తున్నారు.

ఎవరూ చెప్పకుండానే మున్సబుగారి వైపు కాసుగారు, ప్రెసిడెంటుగారి వైపు రంగరాజుగారు ఎలక్షన్ బాధ్యతలు భుజాలకెత్తుకున్నారు. ఏ వార్డులో ఎన్నోట్లున్నాయి, ఏ కులపోళ్లవెన్నున్నాయి లాంటి విషయాలు వాళ్లిద్దరూ ఎవరి తరుపున వాళ్ళు కూపీలాగుతూ మెనూనిబట్టీ మషాలా వాసన్నిబట్టీ రోజురోజుకీ అటూ ఇటూ మారిపోతున్న జనసమీకరణలని లెక్కగట్టలేక, తలనెప్పితో ఒకరు హెర్గోఫైరన్ వేసుకుంటే ఇంకొకళ్ళు నవాల్జిన్ మింగుతున్నారు.

జోడు మేడల మధ్యవున్న ప్రహరీ గోడకి నిచ్చెన్లేసుకొని అంతర్వేదీ భద్రాచలం ఎవరిదొడ్లో జనమెక్కువున్నారో ఎప్పటికప్పుడు లెక్కేసి, ఎవరికివాళ్ళు మున్సబుగారి భార్య చంటమ్మ, ప్రెసిడెంటుగారి భార్య చిట్టెమ్మ చెవుల్లో వేస్తున్నారు.

ఆడుతూ పాడుతూ పది రోజులు గడిచిపోయాయి. నెల్లాళ్ళ పెళ్ళి ఇరవై రోజుల్లోకొచ్చేసింది.

కొత్త జంట రాపర్తి విశ్వనాథం, వాళ్ళావిడ నాగరత్నం డాబుసరిగా ముస్తాబయి చేయీచేయీ పట్టుకొని అల్పాహారానికి రావడం ప్రెసిడెంట్‌గారి కంట్లో పడింది. అంతే! ఆయన అగ్గిమీద గుగ్గిలమైపోయారు.

“ఏరా విశ్వనాథం, ఏం పనిరా ఇది?” అంటూ గద్దించారు.

మున్సబుగారితోపాటూ అటువాళ్ళూ ఇటువాళ్ళూ ప్రెసిడెంటుగారి చుట్టూ చేరారు.

కొత్త పెళ్ళాం ముందు బిత్తరపోయిన విశ్వనాథం “యాండి యాంజేసాను?” అని గొణిగాడు.

“శుభలేఖ సరిగ్గా చదివావా, లేదా?”

“ఆఁయ్, నెల్లాళ్ళపాటూ ముప్పొద్దులా రమ్మని రాసారు కదండీ!”

“సకుటుంబ సపరివార సమేతంగా రమ్మన్నామా? లింగూలిటుకుమని మీ ఇద్దరినే ఊపుకుంటూ రమ్మన్నామా? పధ్ధతుండొద్దురా బడుద్దాయ్?”

“అయ్‌బాబోయ్! పెళ్ళై నెలే కదండి బాబూ అవుత! అప్పుడే పిల్లాజెల్లా ఎక్కన్నుంచొత్తారు?”

“అది కాదోయ్ ఏబ్రాసీ! ఈ పిల్లకి అమ్మా బాబూ, అక్కా డొక్కా, చెల్లీ చెక్కా లేరేంట్రా? మా ఇంట్లో పెళ్లంటే మీ ఇంట్లో పెళ్ళి కాదా? ఆళ్ళందరినీ తీసుకురావద్దా? ఇదేనా మనూరి మర్యాద! ఇప్పుడే ఉత్తరం రాసి ఆళ్ళందరినీ రప్పించు. అవసరమైతే దారి ఖర్చులుకి మనియార్డర్ చేద్దాం. ఆ ఇంట్లోగానీ ఈ ఇంట్లోగానీ మళ్ళీ మీ ఇద్దరే కనబడ్డారనుకో, మీ ఎక్కడెక్కడి చుట్టాలనో లెక్కెట్టి వాళ్లందరి వాటా మీ ఇద్దరిచేతే తినిపిస్తా, జాగ్రత్త!” అని, అందరివైపూ చూసి “మీక్కూడా ఇదే చెప్పటం,” అని హెచ్చరించారు.

“శభాష్ బావా! బాగా చెప్పావు,” అంటూ మెచ్చుకున్నారు మున్సబుగారు ప్రెసిడెంట్‌గారిని.

ప్రెసిడెంట్‌గారి కోపాన్ని చూసిన ఊళ్ళోవాళ్లంతా చుట్టాలకీ పక్కాలకీ ఆరోజే బస్తాడు ఉత్తరాలు రాసిపడేశారు. అంతే! మర్నాటి నుంచీ బళ్ళల్లో బస్సుల్లో పడవల్లో సకుటుంబ సపరివార సమేతంగా ఎక్కడెక్కడనుంచో ఎవరెవరి బంధుగణాలో మిత్రబృందాలో దిగిపోయి, మదర్పిత చందన తాంబూలాది సత్కారాలు గైకొనడం మొదలెట్టారు.

ప్రెసిడెంట్‌గారి హెచ్చరిక విన్న అంతర్వేది చంటమ్మగారి చేత, భద్రాచలం చిట్టెమ్మగారి చేత, రాయించి విడివిడిగా బుర్రిలంక ఉత్తరాలు పడేశారు. ‘తిక్కనాకొడుకులు! ఈళ్ల మాటట్టుకొని మనవంతా పొలోమని అక్కడకి పోతే కుక్కతోకట్టుకొని గోదారీదినట్టుంటది. మా ఇంట్లో వుండమంటే మా ఇంట్లో వుండండని ఇద్దరూ కొట్టుకుచత్తా మన్ని కాల్చుకు తినేత్తారు. ఎళ్ళాపోడమే మంచిది. అంతగ్గాపోతే బేండట్టుకొని ఆఖరువురోజుకెళదాం, రాజుల మాట మన్నించినట్టుంటది.’ అనుకొని ఉత్తరాలందుకొన్న ఆ బుర్రిలంక చుట్టాలు రావడం మానేశారు. ‘ఇంకా ఉత్తరం అందలేదేమో… ఇవాళ వస్తారు, రేపొస్తారని’ అంతర్వేదీ, భద్రాచలం రోజూ ఎదురుచూపులు చూస్తూ వున్నారు.

విందు వినోదాలతో ఊరు మొత్తం తిరణాళ్లని తలపిస్తోంది. జిల్లామొత్తం ఏ నోట విన్నా పెదలంక ముచ్చటే. పెదలంకలో జరుగుతున్న విందువినోదాల గురించీ, చోటు చేసుకుంటున్న రాజకీయ పరిణామాల గురించీ ఎవరో కార్డుముక్క రాసిపడేయడంతో విషయం కలక్టర్‌గారి చెవిన పడింది. ‘ఇదేదో అతిసమస్యాత్మక గ్రామంలా వుందే!’ అనిపించడంతో ఆయన సబ్ కలక్టర్నీ, సబ్ కలక్టర్ తహశీల్దార్‌నీ విచారణకి నియమించారు. మున్సబుగారికి తెలియని తహశీల్దారా ఏమిటి! ఊళ్ళో జరిగేదంతా వివాహమహోత్సవం తప్ప మరేమీ కాదని చాలా నిజాయితీగా ఓ నివేదిక తయారుచేసుకొని, పెళ్లికి విధాయకంగా వస్తానని బావాబావమరుదుల చేతిలో వట్టేసి చెప్పి, ఎవరికీ కనిపించకుండా రెండు స్కాచ్ బాటిళ్ళు పట్టుకొని వచ్చినంత వేగంగానూ వెళ్లిపోయాడాయన.

ప్రొద్దున్నే టిఫిన్లయ్యాక మొదలెట్టి మధ్యాహ్నం భోజనాలవరకూ ఒక విడతా, భోజనాలయ్యాక ఓ కునుకు తీసి సాయంత్రంవరకూ రెండో విడతగా పొగాకు వీరబాబూ, అమ్మన్నగారూ ఓటర్ లిస్టులట్టుకొని ‘సర్పంచ్‌గా పోటీచేస్తనాం. సపోర్ట్ చెయ్యమని’ ఎక్కీగడపా దిగీగడపగా ఎవరిదారిన వాళ్ళు మద్దతు కూడగట్టుకుంటున్నారు.

“రొట్టకట్టు రాజ్యంలో గోచిపాతరాయుడే రారాజని, ఆఖరికి ఈకాడకొచ్చిందన్నమాట రాజకీయం! నువ్వే పోటీకి దిగినప్పుడు నేను దిగాపోతే నలుగురూ నవ్విపోతారు. నేనూ ప్రెసిడెంటుకేస్తా. ఈసారికొదిలెయ్ మళ్ళీసారి చూద్దాం,” సిపాయి కనకయ్య ముక్కుమీద గుద్దినట్టు చెప్పడంతో వీరబాబు మొహం మాడ్చుకొని ఇంకో ఇంటి తలుపు కొట్టాడు.

“నా చేతిమాత్రా వైకుంఠయాత్రా అని సంచట్టుకొని ఇంచక్కా తిరిగీవోరు. మీకూ రాజకీయం పిచ్చట్టేసుకొంది. మరేంజేత్తాం! తీరా జూత్తే ఇంట్లో రెండోట్లే వున్నాయి. మున్సబుగారికోటి, ప్రెసింట్‌గారికోటి. ఓ పంజెయ్యండైతే. మా బామ్మర్దికి ఓటుంది కానీ ఆడిప్పుడు రాజమండ్రీ సెంట్రల్ జైల్లో వున్నాడు.ఆడ్నేదోలా బైటడేత్తే ఆడోటు మీకేయించేత్తాను. మా బలవైన మనిసేమో, ఎలచ్చన్లయ్యేదాకా మీకు దన్నుగా కూడా వుంటాడు, ఆలోచించుకోండి.” గుడ్లెర్రజేస్తూ చెప్పాడు భూతవైద్యుడు సదాచారి అమ్మన్నగారితో. అతని మాటలకి అవాక్కయిన ఆయన ‘ఇంకా ఇక్కడేపుంటే ఏ చేతబడో చేసేలా వున్నాడు. ఎందుకొచ్చిన గొడవ’ అనుకుంటూ అక్కడనుంచి వడివడిగా వెళ్ళిపోయారు.

ఇలా అందరిదగ్గరా గోరంత అభిమానాన్నీ కొండంత అవమానాన్నీ కొల్లగొట్టుకుంటున్న వీరబాబూ, అమ్మన్నా ప్రతిరాత్రీ తీరుబడిగా తమతమ అనుభవాలని పంచుకుంటున్నారు.

ప్రెసిడెంట్‌గారింట్లో ఓ పూట, మున్సబుగారింట్లో మరో పూటా విందు ఆరగిస్తూ పీతరాజు, రామచంద్రం ఎన్నికల వ్యూహాన్ని రచిస్తున్నారు. మకాంలో ఆ ఇద్దరూ తప్ప మూడోవారుండడం లేదు.

“మళ్ళీ చెప్పొరే, ఆయాళ మునసబు ఏమన్నాడో, ప్రెసిడెంటేమన్నాడో?” సాలోచనగా అడిగారు పీతరాజు.

“నేను ఎమ్మే పాలిటిక్స్. నా అంత పోటుగాడు రాజకీయాల్లో లేడని పెసింటంటే, మాటిస్తే నా అంత మొగోడుండడని మున్సబ్ ప్రేలేడు. అయినా పదిరోజులనుంచి మీరు అడిగిందే అడగటం, నేను చెప్పిందే చెప్పటం, ఏటండిది?” చిరాగ్గా అన్నారు రామచంద్రం.

“రోషం రావాలి కదరా? అందుకే అలాటిమాటలు ఓటికి రెండుసార్లిన్నామనుకో పౌరుషం పొడుచుకొస్తుంది. అయినా ఏంట్రా ఆళ్ల బలుపు? ఆళ్లకున్నదేంటి? నాకు లేనిదేంటి? డబ్బూ దస్కం అన్నీ లెక్కేస్తే ఆళ్లకన్నా ఎక్కువే వుంటదికదా! బ్రేవ్! అన్నట్టొరే, అడుగుదామని మర్చిపోయేను. నిన్న ప్రెసిడెంట్‌గారి డప్పలంలో చిన్న ఉప్పిసరు తగ్గలేదూ?” అన్నారు పీతరాజు.

“ఏటండి, మీ పనికిమాలిన సందేహాలూ మీరూ. నామినేషన్లెయ్యడానికి పట్టుమని పదిరోజుల్లేవు. ఆ యవ్వారం మానేసి, పప్పూడప్పలం, ఉప్పూఊరగాయా అంటారు!” తల పట్టుకున్నారు రామచంద్రం.

“ఏంచేద్దామంటావు?”

“జనాన్ని మనేపు మళ్ళించుకోవాలికదా!”

“పెళ్ళొంకతో ఆళ్ళు భోజనాలెడతనారు. మనవూ ఏదో వంకతో పెడదామన్నా తినీవోళ్లెవరు? ఇదేంట్రో! అరకాసు తిరకాసుల్లా వీళ్ళిద్దరూ ఇటే వస్తనారు…” వస్తున్న వీరబాబునీ అమ్మన్నపంతులునీ ఆశ్చర్యంగా చూస్తూ అన్నారు.

“నేనే రమ్మన్నాను. శత్రువులకి శత్రువులు మనకి మిత్రులు.”

“కనిపించవు కానీ నువ్వు మా కానెధవ్విరా!” మెచ్చుకున్నారు పీతరాజు.

వీరబాబూ అమ్మన్నపంతులు వచ్చి కుర్చీల్లో కూర్చున్నారు. వాళ్ళ చేతుల్లో ఓటర్ లిస్టులున్నాయి.

రామచంద్రరాజు ఓ సారి గొంతు సవరించుకొని “మీరు నిదానంగా వింటానంటే ఓ మాట చెబుతాను. కయ్యానికైనా వియ్యానికైనా సమవుజ్జీలుండాలంటారు. ఆ బావా బామ్మర్దులిద్దరూ కొండల్లాటోళ్ళు. ఖర్చుకాడకొస్తే వెర్రి ఖర్చెట్టేస్తారు. చూస్తున్నారుగా వాళ్ళ భోజనాల భాగోతం! రోజుకెంతలేదన్నా ఒక్కొక్కళ్ళూ పదేలు ఎగరగొట్టేస్తున్నారు. మనలాంటి అణాకాణిగాళ్ళు ఆళ్ళని తట్టుకోటం కష్టం. దానికి పీతరారే కరక్ట్. ఏమంటారు?” అన్నారు ఇద్దరి మొహాల్లోకీ చూస్తూ.

“నిజమేననుకోండి. నామినేషనేత్నాం అని, ఊరంతా చెప్పుకు తిరుగుతునాం. ఇప్పుడు లేదంటే ఎర్రిపప్పలైపోమా! ఆళ్లంత కాపోయినా మాకూ అంతో ఇంతో కరుసయింది కదా! యాండాట్రుగారు మాట్టాడరేటి?” అన్నాడు వీరబాబు.

“అవునవును. నువ్వేవంటే నేనూ అదే!”

“ఎంతయ్యుంటుదో మాకు తెలని ఎవహారమేంటిగానీ. ఆ కర్చులతోపాటే అంతో ఇంతో పీతరారు ముట్టచెప్పకుండా వుండరు. మీ ఇద్దరూ మాకు సపోర్ట్ చేసెయ్యండి. ఏవంటారండి?” అన్నారు రామచంద్రం పీతరాజుగారికేసి.

“ఏం చెయ్యమంటారో వాళ్ళనే అడుగు.”

“వాళ్ళమొహం, వాళ్ళు చెప్పేది ఏం వుంటదిలెండి. సొసైటీ బాకీలు ఏవున్నాయో అయి కట్టేస్తారు. మీరు పీతరారి తరుపున వార్డు మెంబర్లకెయ్యండి. ఎన్నికల్లో నిలబడతానన్న మీ మాటా బోటోయినట్టుండదు.”

రామచంద్రం మాటలకి వీరబాబుకీ అమ్మన్నగారికీ కళ్ళు మెరిశాయి. ‘తంతే బూరలబుట్టలో పడ్దమంటే ఇదే’ అనుకున్నారు మనస్సులో.

“రామం చెప్పింది బానేవుంది. ఇంక అలా కానియ్యండోయ్!” అన్నారు పీతరాజు.

“అలాగేండి. మీరు మాత్రం మాకు పైయోల్లేటి? ఆళ్ళిద్దరినీ మట్టి కరిపించడం కావాలికాని,” చెప్పాడు వీరబాబు.

“ఆలస్యం అమృతం విషం. మళ్ళీ మేము ఏదో గొంతెమ్మకోరిక కోరేలోపు ఆ సొసైటీ గొడవేదో తేలిపోతే తరవాయి వ్యవహారాల్లోకి పోవచ్చు,” తొందరపెట్టారు అమ్మన్న.

పీతరాజుగారు “ఒరేయ్ బూరిగా!” అని పిలవడంతో పాలేరు బూరయ్య తలపాగా విప్పుకుంటూ వచ్చాడు.

“సొసైటీకాడకెళ్లి సెకట్రీతో ఇలాగిలా పీతరారు పంపేరండీ, ఆరి డిపాజిట్లోంచి కోసుకొని, పొగాకు వీరబాబుగారిదీ అమ్మన్నపంతులుగారిదీ పద్దులు కొట్టెయ్యమన్నారండి. గుమాత్తాచేత రసీదు కాయితాలంపమన్నారండీ, అని చెప్పేసిరా. ఎళ్ళు. ఇక్కడున్నట్టొచ్చెయ్యాలి!” పురమాయించారు పీతరాజు.

వీరబాబు ఓటర్ లిస్ట్ తెరుస్తూ, “మొత్తం ఏడోడ్రులుకీ ఐదొందల అరవై వోట్లండి. చచ్చిపోయినోళ్ళనీ లేచిపోయినోళ్లనీ కొట్టేస్తే నికరంగా ఐదొందలు. ఇందులో ప్రెసింటుగారియ్యెన్నో, మున్సబుగారియ్యెన్నో లెక్కేట్టేద్దాం. నేను చెబ్తాను. అమ్మన్నగారూ మీరు ప్రెసింటుగారియి రాయండి. రాంచంద్రారు, మీరు మున్సిబుగారియి రాయండి.” అన్నాడు వీరబాబు.

రామచంద్రం, అమ్మన్నా చెరో నోటుపుస్తకంలో పెన్సిల్‌తో రాస్తుంటే ముగ్గురినీ పీతరాజుగారు మార్చిమార్చి చూస్తున్నారు.

రెండు గంటలు కుస్తీ పట్టేటప్పటికి, ఐదొందల ఓట్లకిగానూ మున్సబుగారేపు నూట ఇరవై, ప్రెసిడెంట్‌గారివైపు నూట యాభై ఓట్లు తేలాయి. ఇంకా రెండు వందల ముప్పై ఓట్లు అటూ ఇటూ గాకుండా మిగిలాయి.

“ఐదొందల్లోంచి రెండొందలడెభ్భై తీసేత్తే రెండొందలముప్పై. జాగరత్తగా జనాన్ని మెలతెడితే ఇయ్యన్నీ మనయ్యేనండి. ఈ లెక్కన నామినేసనెయ్యకుండానే గెలిచేసాం మనం!” ఆనందంగా చెప్పాడు వీరబాబు.

పీతరాజు, రామచంద్రం ఒక్కసారిగా పైకి లేచి కౌగలించేసుకున్నారు. అమ్మన్నా వీరబాబూ మురిపెంగా చప్పట్లు కొట్టారు.

“నడండి భోజనాల వేళయ్యింది. చేసొచ్చేకా ఇంకో వడపోతేసి మెజారిటీ తేల్చేద్దాం. ఈ పూట ఎవరింటికి వెళదామోయ్ రామం?” అన్నారు పీతరాజు.

“మున్సిబుగారింట్లో మేకమాసం మాడికాయ. నాకదంటె మా చెడ్డిట్టం. పెసింట్‌గారింట్లో ఎండ్రెయ్యలూ చింతకాయ్, నాకది పడదు.” అన్నాడు వీరబాబు.

“వారింటికే వస్తానని నేను ప్రెసిడెంట్‌గారికి మాటిచ్చానండి. నిన్న డప్పలంలో ఉప్పు తక్కువయ్యిందని చెబితే, ఈపూట ఆవెట్టి పుణుకులూ మజ్జిగపులుసు చేయిస్తానన్నారు.” చెప్పారు అమ్మన్న.

“చూసావటోయ్, రామం! ఇందాక నేను చెప్పానా లేదా? ఈ డప్పలం ఇసయం. చిటికెడు ఉప్పిసరుకే అంత కక్కుర్తేవిటోయ్ వెధవ గాడిదకొడుక్కి!”అన్నారు పీతరాజు.

“సర్లెండి. పోయేటప్పుడు కూడా పట్టుకుపోతాడేమో. ఆళ్ల ఉప్పు గొడవ మనకెందుగ్గానీ, ఎండ్రెయ్యల మీదకి పోతంది నామనస్సు. మొన్న తెచ్చేటప్పుడు చూసాను. పప్పు రెయ్యలు. ఒక్కోటీ గుప్పెడంత వుంది!” చెప్పారు రామచంద్రం.

“వీరబాబు మేకమాంసం మావిడికాయా బావుంటుందంటున్నాడు. నేనటెళ్తా. నడండింక. భోజనాలకి ముందూ, దెబ్బలాటకి వెనకాలా వుండాలి.” అందరికంటే ముందు నడిచారు పీతరాజు.

జోడు మేడలు దగ్గరవగానే ఆ నలుగురూ ఇద్దరిద్దరిగా విడిపోయి ఆ దొడ్లోనూ ఈ దొడ్లోనూ చొరబడ్డారు.

పీతరాజుగారిని గుమ్మందగ్గరే చూసిన మున్సబుగారు “రండ్రండి బావగారు!” అంటూ దగ్గరుండి తీసుకెళ్ళి బంతిలో కూర్చోబెట్టారు. స్వయంగా అన్నీ కొసరి కొసరి వడ్డించారు.

ఎవరో పిలవడంతో మున్సబుగారు ‘ఇప్పుడే వస్తా,’ అని అటు వెళ్ళగానే, “ప్రెసిడంటంత వెధవ కాదోయ్ ఈ మున్సబు. కాంత మర్యాదా మన్ననా ఎక్కువే మనిషికి!” నెమ్మదిగా అన్నారు పీతరాజు వీరబాబుతో.

“మరే కానండి, ఇద్దరూ ఇద్దరేనండి. తడి గుడ్డతో కుత్తుక్కోసేత్తారు. మన జాగత్తలో మనవుండాలి.”

మున్సబుగారు మళ్ళీ ఇటురావడంతో ఇద్దరూ మాటలాపేశారు.

పళ్లెంలో పగిడీ పెట్టుకొని ప్రెసిడెంటుగారి దొడ్లో భోజనం బంతుల మధ్య హడావిడిగా తిరుగుతున్న భద్రాచలాన్ని “ఏవిటోయ్, రాజుల హడావిడంతా నీలోనే కనిపిస్తోంది! పగిడీ కింద తలకాయెక్కడా కనిపించదేం?” అడిగారు శాకాహారం వరసలోని అమ్మన్నగారు.

“వమెరికానుంచి పాపగారొత్తనారు కదండి, తీసూరాడానికెళ్ళేరు. భోయనాల దగ్గర ఆయన కనపడాపోతే మరేదకాదని ఇలా పగిడీ తిప్పమన్నారండి. ఇదుంటే ఆయనున్నట్టే కదండి. వుండండి అక్కడో కొత్త బంతి మొదలైనట్టుంది,” అని అక్కడ్నుంచి హడావిడిగా వెళ్ళిపోయాడు భద్రాచలం.

ఆ నలుగురూ సుష్టుగా విందారగించి, తలో జింజిర్ బుడ్డీ త్రాగేసి మిఠాయికిళ్ళీ నములుకుంటూ మకాం దగ్గరకి వచ్చేసరికి, అక్కడ జవ్వాది ఏడుకొండలూ, రాపర్తి విశ్వనాథం, శాస్త్రిగారు, సిపాయి కనకయ్య కాక ఇంకో పదిపదిహేనుమంది ఎదురుచూస్తూ వున్నారు.

పీతరాజుగారిని చూడగానే ఏడుకొండలు గబగబా ఎదురు వచ్చేశాడు.

“ఏంటంతా కూడబలుక్కుని వచ్చేసేరు?” అడిగారు పీతరాజు.

“ఆళ్ళ సంగతి నాకుతెలదుగానండి నా సపోట్టు మాత్తరం మీకేనండి. ఈరబాబుకీ అమ్మన్నగారికీ చేసినట్టు చేసెయ్యండి చాలు. మాయి మొత్తం పన్నెండు పద్దులండి. ఇగోండి లిస్టు,” అని ఓ కాగితం చేతిలో పెట్టాడు. కాగితంవంకా ఏడుకొండలువంకా పీతరాజు తెల్లబోయిచూస్తుంటే…

“చల్లకి వచ్చి ముంత దాయడం ఎందుహ్కానీ, మేవూ అందుకే వచ్చాం!” అన్నారు అక్కడకొచ్చిన శాస్త్రిగారు.

పీతరాజుగారి గొంతులోకి నములుతున్న కిళ్ళీరసం పోయి ఉక్కిరిబిక్కిరయ్యారు. ‘హ, హ’ అని దగ్గుకుంటూ రామచంద్రానికి సైగచేసి సావిట్లోకి పోయారు.

“ఏవిట్రా, ఈ సంగతి అపుడే వీళ్ళకెలా తెలిసిపోయింది? ఆ ఇద్దరూ మనతోనే వున్నారు…” ఆందోళనగా అడిగారు, లోపలకి వచ్చిన రామచంద్రాన్ని.

“పాలేరుని పంపేరు కదా! సొసైటీ పెసింట్ ఊదేసుంటాడు.”

“వీళ్ళందరి బాకీలూ తీర్చాలంటే, నేను ఉన్నదంతా ఊడ్చుకోవాలి. పోనీ ఓటుకి పదో పరకా అని మాట్టాడకూడదూ?”

“ఓట్లమ్ముకునీలా కనిపిస్తున్నామా? అని పళ్ళూడగొట్టేసి చెప్పు తెగీదాకా కొట్టెయ్యగలరు. ఎలక్షన్ అంటే ఏరుపిడకలమ్ముకోడం అనుకుంటున్నారేమిటీ? లచ్చో లచ్చన్నరో, ఆళ్ల ఖర్చుతో పోల్చుకుంటే సగం వుండదు. పొనకల్లోనూ పురిల్లోనూ దాచింది తియ్యండి. అలాగే వుంచేత్తే చెదట్టేత్తది.”

“నువ్వు ఏరుపిడకలమ్మడం అనటం బాగోలేద్రా!”

“అదా! ఎరువులూ పురుగుమందులనబోయి ఏరుపిడకలనేసినట్టున్నాను. ఏదోట్లెండి, రెండూ ఒకటేకదా!”

“…”

“ఈ దెబ్బతో ఊరు మొత్తం మనేపు తిరిగిపోద్ది. ఆళ్ళకింక నెత్తిమీద చెంగే. ఆలోచించకండి.” అనేసి రామచంద్రం బయటకి వచ్చేశారు.

ఇక తప్పదన్నట్టు మొహం వ్రేళ్లాడేసుకుని బయటకి వచ్చిన పీతరాజుగారు, ఊరు మొత్తం మకాం ముందు నిలబడ్డంతో ఉబ్బితబ్బిబ్బయిపోయారు.

“సరేనోయ్. మీ అందరి బాకీలు చెల్లగట్టేస్తాను, మీ మద్దతు నాకే!” అన్నారు సంతోషంగా.

“పీతరాజుగారుకీ జై!” అన్నాడు జవ్వాది ఏడుకొండలు.

“జై, జై, జై,” అన్నారు సగంమంది. మిగతా సగంమందిలోంచీ ముందుకొచ్చి…

“ఆళ్ళంటే రైతులు. పొలాలు పుట్టలూ ఆటిమీద అప్పులూ వున్నాయి కాబట్టి తీర్చేత్తనారు. మరి మా ఇసయం యేటండి? మూడేసేలు, నాలుగేసేలు ఆళ్ళియ్యి తీచ్చేసినప్పుడు మాలాంటి బక్కోళ్ళకి ఎయ్యో రెండేలో చేతిలో అడేత్తే చేబదుళ్ళు తీచ్చుకోవా?” ఆవేశంగా అడిగాడు రాపర్తి విశ్వనాథం.

“నిజవేండి. మావేం పాపం చేసుకొన్నాం? మీరు పెట్టదగ్గావోరు, మేవు తినదగ్గావోళ్లుం!” అన్నాడు గానుగు నూకరాజు.

రామచంద్రం మొహంలోకి చూసిన పీతరాజుగారు మళ్ళీ లోపలకి వెళ్ళి మంతనాలు మొదలెట్టారు.

“మా అయితే వంద గడప. తల్లితోడెయ్యించుకుని వెయ్యేసిచ్చేస్తే లక్షతో పోద్ది. కక్కుర్తనవసరం.” చెప్పారు రామచంద్రం.

మాడిపోయిన మొహానికి మళ్ళీ నవ్వద్దుకొని బయటకొచ్చిన పీతరాజుగారు “సరేనోయ్, అలాగే చేద్దాం.” అన్నారు.

“పీతరాజుగారికీ జై!” అన్నాడు రాపర్తి విశ్వనాథం.

“జై, జై, జై,” అన్నారంతా.

పొద్దున్నే జోడుమేడల్లో టిఫిన్లు తినేసి పీతరాజుగారి మకాంలోకి పోవడం, అక్కడ నోరు నెప్పెట్టేద్దాకా పీతరాజుగారికి జైకొట్టడం, మధ్యాహ్నం భోజనాలకి జోడుమేడల్లోకి తిరిగిరావడం, తినేసి పోయి మళ్ళీ పీతరాజుగారికి జైకొట్టడం. సాయంత్రం భోజనాలకి మళ్ళీ షరా మామూలే. అయినా మున్సబుగారు కానీ, ప్రెసిడెంట్‌గారు కానీ ‘ఇదేంటోయ్ ఇదేం పధ్ధతని’ ఎవరినీ పల్లెత్తుమాటనడంలేదు. బయటి జనంతో జోడుమేడలు క్రిక్కిరిసిపోతుంటే, ఊరి జనంతో పీతరాజుగారి మకాం కళకళ్ళాడిపోతోంది.

“ఇదేమిట్రా రంగా! భోజనాలు బామ్మర్ధులవి, ఓట్లు పీతరాజువీ అన్నట్టుందే వ్యవహారం!” అన్నారు కాసుగారు ఆరోజు సాయంత్రం పేకాట దగ్గర.

ఇదిలాగే సాగితే కౌంటింగ్ దాకా అక్కర్లేదు. పోలింగుకి ముందే బొక్కబోర్లా పడిపోయీలా వున్నాయి మన రెండు పార్టీలూ.” అన్నారు రంగరాజు.

అది విన్న బావాబామ్మర్దులిద్దరూ నవ్వి ఊరుకున్నారు.

ఆ రోజు సోమవారం. ఆ రోజునుంచే నామినేషన్ల ఘట్టం మొదలయ్యింది. ఆదివారం సాయంత్రంతో గడువు ముగుస్తుంది. ఆ రాత్రికి పెళ్ళి.

అమెరికానుంచి పెళ్లికొడుకు డా. వత్సవాయి సింహాద్రి అప్పల నరసింహవర్మ, పెళ్లికూతురు డా. దంతులూరి సుందరయ్యమ్మ, డిల్లీదాకా విమానంలో వచ్చి, అక్కడనుంచి రైలెక్కి మూడు రోజుల తరవాత సామర్లకోటలో దిగితే, ప్రెసిడెంట్‌గారు కారేసుకువెళ్ళి రెండ్రోజుల క్రితమే ఊరికి తీసుకొచ్చారు.

పీతరాజుగారు నామినేషన్ వేయడానికి ఆఖరిరోజైన ఆదివారం మధ్యాహ్నం పన్నెండూ ముప్పైకి మంచిదని శాస్త్రిగారు ముహూర్తం పెట్టారు.

“ఒకటి. రెండు. మూడు. అబ్బో రేజింగ్ నంబర్. ఇదీ ఒకందుకు మంచిదే. ఆలోపే బావాబామ్మర్దులు నామినేషన్లు ఏసేస్తే ఆళ్ళకంటే ధూంధాంగా మనం నామినేషన్ వేసి దుమ్ము దులిపెయ్యొచ్చు!” అన్నారు రామచంద్రరాజు.

“మరే! మరే!” అని సంబరపడ్డారు పీతరాజుగారు.

ద్రాక్షారామం నుంచి మున్సబుగారింటికీ, కొమరిపాలెం నుంచి ప్రెసిడెంట్‌గారింటికీ బండ్ల మీద బాణాసంచా దిగింది.

“వీళ్ళ తస్సాదియ్యా, జనవంతా మనపక్కున్నారని తెలిసినా గట్టి మోపే చేస్తున్నారింకా! యేంట్రా ఈళ్ల ధైర్యం? మనం కూడా ఎక్కడా తగ్గొద్దు.” అంటూ జువ్విపాడు నుంచి బాణసంచా తెప్పించారు పీతరాజుగారు.

సోమవారం ఉదయం…

“నామినేషన్లు మొదలయ్యాయిగా, మీరు ఒకటో వార్డుకి నామినేషన్ వెయ్యండి.” చెప్పారు మున్సబుగారు కాసుగారితో.

“నీతోపాటూ వేస్తాలే,” అన్నారు ఆయన.

మున్సబుగారు ‘చెప్పింది చెయ్యండ’నడంతో కాసుగారు మందీమార్బలంతో బాణసంచా కాల్చుకుంటూ వెళ్ళి నామినేషన్ వేసొచ్చారు.

మంగళవారం ఉదయం…

ప్రెసిడెంటుగారు రంగరాజుగారినీ, చెప్పులుకుట్టే ఆదియ్యనీ పిలిచి రెండోవార్డుకొకరినీ, ఏడోవార్డుకొకరినీ నామినేషన్ వేసి రమ్మంటే మేళతాళాలతో బాణసంచా కాల్చుకుంటూ వెళ్ళి నామినేషన్ వేసొచ్చారు వాళ్ళు.

బుధవారం ఉదయం…

మున్సబుగారు కూనిశెట్టి నారాయణని మూడోవార్డుకి నామినేషన్ వేసిరమ్మంటే, ప్రెసిడెంటుగారు సొసైటీ ప్రెసిడెంట్ తమ్మున్ని ఆరోవార్డుకి నామినేషన్ వేసిరమ్మన్నారు. మళ్ళీ మేళతాళాలు మ్రోగాయి. బాణసంచా ప్రేలింది.

“ఆళ్ళు నామినేషనెప్పుడేస్తారో తెలడంలేదు. పోని మన మెంబర్లచేత వార్డులకి వేయించేద్దామా?” అన్నారు రామచంద్రం పీతరాజుగారితో.

“వేసుకుంటే వేసుకోనియ్యవోయ్. కేండేట్లు దొరక్క, ఆళ్ళనీ ఈళ్లనీ బతిమాలి ఒకటీ అరా ఏయించుకుంట్నారు. నాతోపాటే మనమెంబర్లూను. అందరం ఆదివారం మజ్జాన్నమే!” అన్న పీతరాజుగారు “ఏవోయ్ ఏడుకొండలూ మంచి బ్యాండ్ మేళం కూడా మాట్టాడవోయ్. చుట్టుప్రక్కల మేళాలన్నీ ఆళ్లకిందే బుక్కై పోయినట్టున్నాయి.” చెప్పారు ఏడుకొండలుతో.

“మొన్న కడియం పూలదండలు పురమాయించడానికెళ్లినప్పుడు అక్కడెవళ్ళో చెప్పేరు, బుర్లంకలో మా పనోడు మేళం వుంది, ఆళ్ళోయించనిపాట లేదని. మీరడ్వాన్సిత్తే తెల్లారీటప్పటికి దింపేత్తాను.” అన్నాడు ఏడుకొండలు.

గురువారం ఉదయం…

మున్సబుగారు సదాచారిని పిలిచి ఐదోవార్డుకి నామినేషన్ వేసి రమ్మన్నారు. సదాచారి మారుమాట్లాడకుండా మందీమార్బలంతో బాణసంచా ప్రేల్చుకుంటూ వెళ్ళి వేసివచ్చాడు.

ఆ సాయంత్రానికి బుర్రిలంక బేండ్ మేళం ఊళ్ళోకి దిగేసింది. భద్రాచలమూ అంతర్వేదీ ఉత్తరాలు వ్రాయించింది వాళ్ళకే. బుర్రిలంకోల్ని కౌగలించుకొని ముద్దులెట్టేసుకున్నారు ఇద్దరూ. మా ఇంటి దగ్గరుండాలంటే, మా ఇంటి దగ్గరుండాలని తెగ బ్రతిమిలాడేశారు. వాళ్ళు ఎక్కడా తగ్గకుండా తెలివిగా తప్పించుకొని పీతరాజుగారి మకాంలోకి పారిపోయారు.

శుక్రవారం మధ్యాహ్నం…

పీతరాజుగారివర్గం యావత్తూ పెళ్ళి భోజనాలకి మందలాగా తరలి వస్తుంటే భద్రాచలం పళ్ళెంలో పగిడీ పెట్టుకొని పంచాయితీ ఆఫీసుకి వెళ్ళడం కనిపించింది.

“ఏట్రా భద్రాచలం, ఎక్కడకి వెళ్తున్నావు? పైన ఎండమండిపోతంది. పగిడీ పళ్లెంలో పెట్టాపోతే నెత్తిమీదెట్టుకోవచ్చు గదరా?” వెటకారంగా అన్నారు పీతరాజుగారు. ఆయన మాటలకి చుట్టూ వున్న జనం పకపక నవ్వారు.

“సుభమాని నావినేసనెయ్యడానికెల్తంటే ఏటండిబాబీ ఎకసెక్కాలు!”

“మీ ప్రెసింటుగారి నామినేషనా, నీ నామినేషన్రా?” ఆరాగా అడిగారు రామచంద్రం.

“నాదేండి. నాలుగోవాడ్దుకేసి రమ్మన్నారు.”

“మరి మందుకాల్పేదిరా? టింగురంగాని ఒక్కడివే పోతున్నావే! ఊళ్ళోవాళ్ళెలాగూ రారు. కూడా నలుగురు పొరుగూరోళ్లనైనా ఏసుకోలేపోయేవా?” అడిగాడు ఏడుకొండలు.

“తప్పుకోండిబాబూ, అసలే ఆకలేసేత్తంది!” అంటూ అక్కన్నుంచి పరుగులాంటి నడకతో పోయాడు.

“బేగొచ్చేయయితే. లేటైతే కూరలైపోతాయి,” అని “చూడండ్రా, ఆళ్ల కర్మెలాకాలిందో!” అంటూ పీతరాజుగారు జనంతో ముందుకు కదిలిపోతే, అక్కడే ఆగిపోయిన బుర్రిలంకోళ్ళు భద్రాచలం వెనకే నడుస్తూ బ్యాండ్ వాయించడం మొదలెట్టేరు.

నామినేసనేసొచ్చి బుర్రిలంకోళ్ళతో కలిసి భోజనానికి కూర్చున్న భద్రాచలం తెగ రెచ్చిపోయాడు. ప్రెసిడెంటుగారిగురించీ వాడిగురించీ ఒకటే బాజా వాయించుకోవడం మొదలెట్టాడు.

శనివారం ఉదయం…

“నిన్న బుర్లంకోళ్ళదగ్గర మా బావెధవ నా పరువంతా తీసేసేడండి. ఆడి పనోడితనం చూసి పెసింటుగారాడిచేత నామినేసన్ ఏయించారటండి. నాను పనికిమాలినోన్ని కాబట్టి మీరు దూరవెట్టేసారంటండి…” మున్సబుగారి గడ్డం చేయడం మొదలు పెట్టిన దగ్గరనుంచి ఆయన తలంటుస్నానం ముగిసేవరకూ అంతర్వేది తన ఆవేదననంతా వెళ్లబోసుకున్నాడు.

మౌనంగా వాడి బాధంతా విన్న మున్సబుగారు తల తుడుచుకుంటూ “ఒరే అంతర్వేదీ. నిన్నియ్యాళనుంచి కమతంలోంచి తీసేస్తున్నానుర్రా!” అన్నారు గంభీరంగా.

వాడి గుండె ఆగినంత పనయ్యింది. “ఏవంట్నారండిబాబూ!” అన్నాడు ఖంగారుగా.

“అవున్రా. ఇంక నీ సేవలు నాకనవసరం. రేప్రొద్దున్నోసార్రా, లెక్కలు తేల్చేద్దాం.” అన్నారు.

“ఇదన్యాయం అండి బాబూ. పరాచికాలక్కూడా అద్దుండదా?”

“…”

“ఇంట్లో పెళ్ళెట్టుకొని నా పొట్టకొట్టేత్తారా? మాబావెదవేవయినా లేనిపోనియి చెప్పేడేటండి?”

అయినా మున్సబుగారు కనికరించలేదు.

“పోనీ… ఏం తప్పు చేసానో అదన్నా చెప్పండే?” అన్నాడు రోషంగా.

“నువ్వు ప్రధానమంత్రవ్వాలనుకోవడమేరా. అప్పట్నుంచీ చూడు ఊరెంత అల్లకల్లోలమైపోయిందో!” అని లోపలకి వెళ్ళిపోయారు.

ఆదివారం ఉదయం…

జనవంతా టిఫిన్లు చేసేసి పీతరాజుగారి మకాంలోకి పోయారు. కొంతమంది బొమ్మాబోకూ, పులీమేకా ఆడుకుంటుంటే కొంతమంది పేకాడుకుంటున్నారు.

“ఏంట్రా, ఎన్ని గంటలకంటావు ఆళ్ళ మూర్తం?” అన్నారు పీతరాజు.

“ఇంకేం మూర్తం? ఆళ్లమొహం మూర్తం. ఆళ్లు నామినేషనేత్తే ఇక్కడ ఓట్లేసీవోడెవడు. మెంబర్లని నిలబెట్టడానికే చతికిలబడి ఆయనో ముగ్గురు, ఈయనో నలుగురుతో సరిపెట్టుకున్నారు.” అన్నారు రామచంద్రరాజు.

“అలా తేలిగ్గా తీసెయ్యకండోయ్. సాంత్రంలోపు ఏయింతారేమో.” అన్నాడు ఏడుకొండలు.

“ఇయాళ ప్రెసింటుగారింట్లో కణుచు మాసం, మున్సబుగారింట్లో అడింపంది మాసం. అక్కడ దూపుడు గొర్రీ ఇక్కడ కొండగొర్రీ!” నోరూరిస్తూ చెప్పాడు రాపర్తి విశ్వనాథం.

“అయితే ఓగంట ముందెల్లిపోవాలియ్యాల. రేపన్నుంచి వాసన చూత్తామన్నా లోపలికి రానియ్యరు.” అన్నాడు వీరబాబు.

“మన్నామినేసన్లన్నీ జార్తగా ఒకళ్ళట్టుకోండి. భోజనాలయ్యాకా అటునుంచటే పంచాయతాఫీసుకెళ్లి ఇచ్చేద్దాం.” చెప్పారు పీతరాజు.

“ఇంకెందుకు, ఊరేగింపు మొదలెట్టేద్దాం.” అన్నారు అమ్మన్న.

పీతరాజుగారు కడియంనుంచి తెప్పించిన రెండు దండలు మెళ్ళో వేసుకొని మెంబర్ కాండీడేట్లు పుగాకు వీరబాబు, అమ్మన్న, రామచంద్రరాజు, ఏడుకొండలు, విశ్వనాథం, గానుగ నూకరాజు, మోర్త సత్తియ్య మెడలో తలో దండ వేసి “నడండి!” అన్నారు.

మందీమార్బలం వెంటరాగా రాజు వెడలె రవితేజములలరగ అన్నట్టు పీతరాజుగారు ఊరిమీదకి బయలుదేరారు. కూడా వున్నమద్దతుదార్లు జై! జై! జై! అంటూ చిందులు తొక్కుతుంటే, జువ్విపాడు బాణసంచా ఢాం ఢాం పేలతావుంది. బుర్రిలంకోళ్ళయితే హిందీ ఇంగ్లీష్ తమిళం తెలుగూ అన్న తేడా లేకుండా అన్ని పాటలని కలిపికొట్టేస్తున్నారు.

ఊరంతా పెద్ద పెద్ద పెళ్లిపందిళ్ళు వేసి, మామిడి తోరణాలు కట్టేసున్నాయి. వీధులన్నీ కళ్ళాపి చల్లి ముగ్గులేసున్నాయి. ఏమూల చూసినా పెళ్ళికళ కొట్టొచ్చినట్టు కనబడుతోంది.

“ఇదేటండిబాబూ, ఆవులూ గేదెలూ తప్ప ఇల్లకాడ ఒక్కళ్ళూ లేరు!” అన్నాడు వీరబాబు అసంతృప్తిగా.

“సగంమంది మనెనకాల మిగతాసగం మంది ఆ జోడుమేడల కూడా వుంటే ఇంకెక్కన్నుంచొస్తారు? అద్దెక్కానీ తేవాల. నోర్ముసుకుని పదహే!” అన్నారు రామచంద్రం.

ఊరేగింపుకి రెండో వేపునుంచి ‘ఢాం ఢాం’ అని మందుకాల్పు వినబడింది.

“ఒరేయ్. వాళ్ళు నామినేసనెయ్యడానికెళ్లేరేమో. మందు సామాను కాలుస్తున్నారు. బూరిగా, నువ్వర్జంటుగా ఎళ్ళి అక్కడేం జరుగుతుండో చూసి ఇక్కడున్నట్టొచ్చెయ్యి.” ఆజ్ఞాపించారు పీతరాజు.

ఊరేగింపు జనం లేని సందుల్లోంచి మహా జోరుగా సాగుతుంటే బూరయ్య ఆయాసంగా వచ్చి “ఏం లేదండి. మొన్న భద్రాచలం నావినేసనేసినప్పుడు మందుగుండు కాల్చలేదంటండి. ఆడు అప్పున్నుంచీ ఏడుపుమొహం ఎట్టుకున్నాడని, సరే ఇంటికట్టుకెళ్ళి కాల్చుకోరా అంటే ఆడు కుర్రోళ్ళకి కూలిచ్చి కాల్పించుకుట్నాడండి.” చెప్పాడు బూరయ్య.

“మనదెబ్బకి ఏం చెయ్యాలో పాలిపోక, ఏదో వంకన మందుగుండు తగలెట్టించుకుంటున్నారన్నమాట. సర్లే. ఏదొకటి ఏడనియ్యి,” అన్నారు పీతరాజు మెడలో దండని సవరించుకుంటూ.

మందుగుండు కాల్చుకుంటూ బేండ్ మేళం కొట్టుకుంటూ ఆ వీధీ ఈ వీధీ తిరిగి ఊరేగింపు జోడుమేడల దగ్గరకొచ్చేసరికి భోజనాల టైమ్ అయ్యింది.

‘అటెలితే కణుచూ దూపుడుగొర్రీ, ఇటెలితే అడవిపందీ కొండగొర్రి. ఎటెళ్ళాలా?’ అని అనుమానం వచ్చింది అందరికీ.

“అదేంటి బావా, అలా నిలబడిపోయేరు? రండి!” అంటూ మున్సబుగారు ఎదురు సన్నాహం చేశారు.

“ఏం లేదండి! రెండూరెండూ వత్తాదు వంటలుకదా? ఎటేపెళ్లాలా అని ఆలోచిత్తనాం.” ఉన్నమాట చెప్పేశాడు ఏడుకొండలు.

“అందుకేరా రెండుచోట్లా, అన్నిటినీ సమానంగా సర్దేసాం. ఎటెళ్ళినా ఒక్కటే!” అన్నారు మున్సబుగారు.

“హమ్మయ్య బతికించేరు. ఈ పక్కకి నడండే. ప్రెసింటు దొడ్లో బాక్కాళీగుంది,” పీతరాజుగారి చెవిలో చెప్పాడు విశ్వనాథం. దండలు దండెంమీదేసి అంతా పొలోమని అటు నడిచారు.

“రావోయ్ పీతసోదరా. రా, రా!” అని ప్రెసిడెంట్‌గారు ఆప్యాయంగా పీతరాజుగారిని తీసుకెళ్లి బంతిలో కూర్చోబెట్టి దగ్గరుండి కొసరి కొసరి వడ్డించారు. భోజనవయ్యాకా చేతులు కడుక్కోవడానికి చెంబుతో నీళ్లందిస్తుంటే, అక్కడకి వచ్చిన రాచపల్లి రాజులిద్దరు “ఏవోయ్ ప్రెసిడెంటూ! నామినేసన్లెప్పుడు?” అని అడిగారు.

“కయ్యానికైనా వియ్యానికైనా సమవుజ్జీ వుండాలంటారు. ఇడుగో ఈ పీతరాజు పోటీచేస్తున్నాడు. వీడితో మనకేంటి పోటీ… అని మానేసాను. మరి మా మున్సబు సంగత్తెలదు,” అని చెప్పిన ప్రెసిడెంట్‌గారు వచ్చే ఎన్నికల్లో యం.యల్.ఏ. టికెట్ గురించి వాళ్లతో మాటల్లోపడ్డారు.

ప్రెసిడెంటుగారి మాటలకి వళ్ళు కుతకుతా వుడికిపోయింది పీతరాజుగారికి. “చూసావురా ఆడి పొగరు!” అంటూ రామచంద్రం చెవిలో బుసలుకొట్టారు.

బయటికొచ్చి ఓ జింజిరుకాయ త్రాగి, కిళ్ళీ వేసుకుంటుంటే “ఎలా వున్నాయి బావా వంటలు?” అంటూ అక్కడకి వచ్చారు మున్సబుగారు.

‘ఢామ్ ఢామ్ ఢామ్!’ పీతరాజుగారేదో చెప్పబోతుంటే బాణాసంచా ప్రేలింది.

“ఏమిటండీ ఈ భద్రాచలంగాడి చాదస్తం! మొన్నేసిన నామినేసన్‌కి ఇయ్యాళ మందుకాలుపేటి? మీరన్నా చెప్పొచ్చుగా?” చిరాకుపడ్డారు పీతరాజు.

“ఇది భద్రాచలంగాడిది కాదు బావా, అంతర్వేదిగాడి మందుకాల్పు.”

“ఏం! ఆడికేవొచ్చింది? పనిలోంచి పొమ్మన్నందుకా?”

“అదేటంటి! మీకు తెలీదా? సర్పంచ్‌కి నామినేషనేస్తున్నాడక్కడ. వాడే మీకు పోటీ. త్వరగా వెళ్ళండి, మీ ముహూర్తం దగ్గరపడ్డట్టుంది!” మొహం నిండా వంకరనవ్వు పులుముకొని మున్సబుగారు చెబుతుంటే పీతరాజుగారికి నెలరోజుల్నుంచి తింటున్న మాంసంమసాలాలు పొగల్లాగా సెగల్లాగా వంట్లోంచి తన్నుకురావడం మొదలెట్టాయి.

పీతరాజుగారు నామినేషన్ వెయ్యడానికొస్తారని పంచాయతాఫీస్ దగ్గర ఎదురుచూస్తున్న బుర్రిలంకోళ్ళు లోపలనుంచి మందీమార్బలం, మందుకాల్పుతో ఊరేగింపుగా వస్తున్న అంతర్వేదిని చూసి ‘అనుకున్నదొక్కటీ, అయినది ఒక్కటీ…’ అన్నపాట వాయించడం మొదలెట్టారు.

వాళ్ళు బాకాలూదుతుంటే బుగ్గలు ప్రేలిపోయేలా కనబడుతున్నాయి.
---------------------------------------------------------------------------------------
రచన: చిరంజీవి వర్మ అనే వత్సవాయి చిట్టివెంకటపతి రాజు, 
ఈమాట సౌజన్యంతో