Saturday, March 28, 2020

కవి చమత్కారం - 2


కవి చమత్కారం - 2




సాహితీమిత్రులారా!

కాళిదాసుకు వివాహమైన తరువాత గదిలో  పడుకొని ఉండగా
ఆయన భార్య ఆయన అరసికత చూసి
అస్తి కశ్చి ద్వాగ్విశేషః -  అని అడిగిందట.
 అది ఆయనకు అర్థంకాక
భార్యను అనాదరణ చేశాడని చెబుతారు.
వాగ్విశేషమేమైనా కలదా అని దాని అర్థం.
అంటే ఏమైనా పాండిత్యం కలదా - అని.
తరువాత కాళికాదేవి వరప్రసాదం వలన
పండితుడైన తరువాత భార్యను వీడుకొని
దేశాంతరములకు బోయి భార్యవలననే
తనకు అట్టి విద్యావిశేషములు కలిగెనని
ఆమె మీది విశ్వాసం కలిగి మొట్టమొదట
తనను ఆమె ప్రశ్నించిన ప్రశ్నలో ఉన్న
అస్తి, క్వచిత్వాక్, విశేషః - అను
నాలుగు పదాలను  నాలుగు కావ్యాలలో
మొదట చేర్చి గ్రంథరచన చేసెనని
ఆర్యులంటారు.
కుమారసంభవము మొదటి శ్లోకంలోని
మొదటి పాదం-
అస్త్యుత్తరస్యాందిశి దేవతాత్మా- దీనిలో
అస్తి అనే మొదటి మాటను.
మేఘసందేశంలోని మొదటి శ్లోకం
మొదటిపాదం
కశ్చిత్కాంతావిరహగురుణా స్వాధికారా త్ప్మ్రమత్తః
అనే మాయలో కశ్చి అనే మొదటిమాటను

రఘువంశములోని మొదటిశ్లోకంలోని
మొదటిపాదము
వాగర్థావివసంపృక్తౌ-
లో వాగ్ - అనే మొదటిమాటను,
ప్రయోగించాడు. కాని
విశేషః - అనేమాటను ఏ కావ్యంలో
ప్రయోగించాడో తెలియరాలేదు
ఇది కాళిదాసు రచనా చమత్కారం
అంటారు.

Thursday, March 26, 2020

అందరూ ఒకలాటివారుకాదు కదా!


అందరూ ఒకలాటివారుకాదు కదా!



సాహితీమిత్రులారా!

ఒక కవి అన్యాపదేశంగా చెప్పిన పద్యం ఇది
చూడండి-

రేరే చాతక! సావధాన మనసా మిత్ర! క్షణం శ్రూయతామ్
అంభోదా బహవో వసన్తి గగనే సర్వేపి నైతాదృశా:
కేచిత్ వృష్టిభి రార్ద్రయన్తి వసుధాం గర్జన్తి కేచిద్వృథా
యం-యం-పశ్యసి తస్య-తస్య పురతో మాబ్రూహి దీనం వచ:

మిత్రా!
చాతకమా!
 ఒక్కమాట సావధానంగా విను.
ఆకాశంలో మేఘాలు అనేకములు.
అన్నీ ఒక లాటివేకాదు.
కొన్ని భూమిని ఫలింపచేస్తాయి.
మరి కొన్ని కేవలం ఉఱిమిపోతాయి.
కనిపించిన ప్రతి మేఘం దగ్గర
దీనంగా యాచించవద్దు.
అంటున్నాడు కవి.
నిజమేకదా!

Monday, March 23, 2020

గుట్టెక్కడ?


గుట్టెక్కడ?




సాహితీమిత్రులారా!

ఉత్పల సత్యనారాయణాచార్యులు గారు
"శివుడు పార్వతితో ఏకాంతంగా మాట్లాడే వీలులేదని" చెప్పే
ఈ పద్యం చూడండి.
ఎంత
చమత్కారంగా ఉందో!

జుట్టున గంగయున్ మరియు సోముడు మేల్కొని యుందు రక్కునన్
కట్టడి పాపరేడు, అలికంబున నగ్ని శివుండు పార్వతీ
పట్టపుదేవితో సరస భాషణ కేనియు నోచుకోడటే!
గుట్టుగ జెప్పికొన్న పలుకుల్ బహిరంగములౌను వెంటనే

(శివుడు, పార్వతి ఏకాంతంగా రహస్యంగా
మాట్లాడుకోవటానికి నోచుకోలేదట
ఎందుకంటే .........
తలమీద గంగ, చంద్రుడు, మెడలో పాము, నొసట అగ్ని
- ఇన్ని విడవనివి ఉంటే
ఇక గుట్టెక్కడ)

Wednesday, March 18, 2020

కవి చమత్కారం


కవి చమత్కారం






సాహితీమిత్రులారా!

అడిదము(కత్తి)సూరకవికి విజయనగర ప్రభువు
పెద విజయరామరాజుకు అంతగా పడేదికాదని ప్రతీతి.
రాజేమో అహంకారి అది వారికి సహజం సూరనేమో కుర్రవాడు
ఒకసారి తురక సరదారు దండయాత్రకు
వస్తే సూరకవి ఏమన్నాడో చూడండి.

మెత్తనైనట్టి అరటాకు మీదగాక
మంటమీదను చెల్లునే ముంటివాడి
బీదలైనట్టి సరదార్ల మీద గాక
కలదె క్రొవ్వాడి బాదుల్లాఖాను మీద 

(ముల్లుకు అరిటాకు మీద చెల్లినట్లుగా
మంటమీద చెల్లుతుందా? కాలిపోదూ.
అలాగే రాజుగారి జులుం కింది సరదార్లమీదనేకాని,
నవాబుగారి సేనాపతి బాదుల్లాఖాను మీద చెల్లుతుందా - అని భావం.)

అయితే ఆ దండయాత్రలో రాజుగారు గెలిచారు.
అప్పుడు మళ్ళీ రాజుగారిని ప్రశంసిస్తూ ఈ పద్యం చెప్పాడట.


ఢిల్లీ లోపల గోలకొండపురి నిండెన్ నీ ప్రశంసల్ గులాల్
బల్లాలం బొడిపించి హుమ్మని అరబ్బా నెక్కి పైకొంచు బా
దుల్లాఖానుని బారద్రోలితివి నీ దోశ్శక్తి సూ బాలకున్
మళ్ళింపం దరమౌనె శ్రీ విజయరామా! మండలాధీశ్వరా!

చూడండి అటైనా ఇటైనా ఎటైనా చెప్పగలవాడు,
మెప్పించగలవాడు అడిదము సూరకవి.
సూరకవేకాదు ప్రతిభావంతుడైన కవి ఎవరైనా
ఇలాగే చేయగలరు.
అందుకే కవి ఎటైనా అంటే
రెండు వైపులా పదునే.

Monday, March 16, 2020

కవి ఊహకు అందనిదేది?


కవి ఊహకు అందనిదేది?



సాహితీమిత్రులారా!

ఈనాడు మన వీఐపీలు ప్రధానంగా ముఖ్యమంత్రులు,
మంత్రులు, ప్రధానమంత్రులు, దేశాధినేతలు
ఒకచోట అల్పాహారం మరోచోట భోజనం, ఇంకోచోట
పానీయం ఇలా స్వీకరిస్తూ వారి దినచర్య జరుగుతూ
ఉంటుంది. కానీ మన కవి పానకాలరాయకవి
తన మనసుకు ప్రబోధిస్తూ
విష్ణువును తలవమని చెబుతూ చెప్పిన పద్యం
తన మానస శతకంలో ఎలా మనరాజకీయ వీఐపీల
దినచర్యను శ్రీమహావిష్ణువుకు ఆపాదించారో గమనించండి -

తిరుమలలో ప్రభాత విధి తీరిచి, నీలగిరిన్ భుజించి, కే
సరగిరి చందనం బలది చల్లని దాహము మంగళాద్రిలో
గురు రుచి ద్రావి రంగపురి కోమలితో పవళించునట్టి నా
సరసుని జేర నీవు మనసా! హరిపాదము లాశ్రయింపుమా!


తిరుమలలో భక్తులు "శ్రీ వేంకటాచలపతే! తవ సుప్రభాతం" అని
నిద్ర లేపితే లేచి ప్రభాత విధులు తీర్చి,
నీలాచలంలో నైవేద్యం స్వీకరించి,
సింహాచలంలో గంధం పూసుకొని,
మంగళగిరిలో పానకం తాగి దాహం తీర్చుకొని,
శ్రీరంగంలో దేవేరితో రంగశాయి అయి పవళించే సరసుడైన
ఆ శ్రీమహావిష్ణువు పాదాలను ఆశ్రయించే మనసా!

Saturday, March 14, 2020

వ్యాజస్తుతి అంటే?


వ్యాజస్తుతి అంటే?





సాహితీమిత్రులారా!

వ్యాజము అంటే కపటము, చెడ్డతనము అని నిఘంటువు చెబుతుంది
మరి వ్యాజస్తుతి అంటే నిందచేత స్తుతిగాని, స్తుతిచేత నిందగాని
ప్రకటితమైతే దాన్ని వ్యాజస్తుతి అంటారు.

పైకి నిందలా ఉండి పొగిడే దానికి ఉదాహరణ-

ఓ గంగా!  పాపాత్ములైన జనులను కూడ స్వర్గానికి చేర్చే నీకు వివేకమెక్కడిది?

దీనిలో గంగ గొప్పతనమే చెప్పబడుతోంది కాని పైకి నిందలా కనిపిస్తున్నదాకదా

అలాగే పైకి పొగడుతూ లోపల నిందవున్న ఉదాహరణ పద్యం ఇక్కడ చూడండి-
ఇది ఒక బావమరిది తన బావను వేళాకోళం చేస్తున్న పద్యం-

అందమున జూడ రాముబంటైన వాడు,
నాగరకతకు డము వాహనమున కీడు,
శుచికి హేమాక్షుజంపిన శూరుజోడు
వసుధలోలేడు మాబావవంటివాడు

అందంలో మాబావ హనుమంతుడు అంటే కోతి,
నాగరకతకు యముని వాహనానికి సమానం అంటే దున్నపోతు,
పరిశుద్ధిలో హిరణ్యాక్షుని చంపిన శూరునికి జోడి అంటే
వరాహము(పంది)తో సమానం అన్నమాట.
మాబావ వంటివాడు ఈ భూమిమీద లేనేలేడు అంటున్నాడు
బావమరది. చూడండి
ఎంత చక్కగా వేళాకోళం చేశాడో.

చూశారుకదా! వినడానికి ఎంతబాగా పొగిడినట్లున్నది.
అంతర్గతంగా నిందించినట్లుంటుంది.

Thursday, March 12, 2020

ఇచ్చటికేలవచ్చె రుసి


ఇచ్చటికేలవచ్చె రుసి




సాహితీమిత్రులారా!

ఠంయాల లక్ష్మీనృసింహాచార్యులుగారు
శుద్ధాంధ్రరామాయణ సంగ్రహం కూర్చారు
1925లో శ్రీకారం చుట్టి 100 పద్యాలు బాలకాండలో కూర్చారు
కానీ అది అంతటితో ఆగిపోయింది. ఇది అచ్చతెనుగు కావ్యం
ఇందులో  దశరథుని దగ్గరకు విశ్వామిత్రుడు వచ్చి
తన కోరిక తెలిపిన పిమ్మట రాముని పంపే విషయంలో
దశరథుని మనసులో కలిగిన మనోమథనం ఈ పద్యంలో
చూద్దాం. అంటా తెలుగు మాటలే ముచ్చటగా ఎలావుందో
గమనించండి.

ఇచ్చటికేల వచ్చె రుసి, హెచ్చుగ వచ్చిన గోలె తొల్త నే
నిచ్చెద కోరుకొమ్మనుచు నేటికి బల్కితి, బల్కితింక బో
ముచ్చటఁ దీర్చు బిడ్డలను పోరను సోకుల ద్రుంచగోరగా
వచ్చున జోగి యెంతటికి వచ్చెను యిట్టుల నౌత నేరనే

ఈ విధంగా కొనసాగుతూ విశ్వామిత్రుడు శ్రీరామచంద్రునకు
మంత్రాలు ఉపదేశించే ఘట్టంలో ఆగిపోయిందీ కావ్యం.