Wednesday, January 24, 2018

ఇద్దరు కవులు దర్శించిన సముద్రలంఘనం


ఇద్దరు కవులు దర్శించిన సముద్రలంఘనం




సాహితీమిత్రులారా!



అయ్యలరాజు రామభద్రకవి 
రామాభ్యుదయంలో
సముద్రాన్ని లంఘించే సమయంలో
హనుమంతుని వర్ణించిన తీరు-

తనచూపంబుధి మీఁదఁ జాఁచి శ్రవణద్వంద్వంబు రిక్కిం చి వం
చిన చంచత్భుజముల్ సముత్కట కటీసీమంబులన్ బూన్చి తోఁ
క నభోవీధికిఁ బెంచి యంఘ్రులిరియంగాఁ బెట్టి బిట్టూఁది గ్ర
క్కున నక్కొండ యడంగఁద్రొక్కి పయికిన్ గుప్పించి లంఘించుచోన్
                     (రామాభ్యుదయము - 6 - 93)

ఈ పద్యం భావాన్ని గమనించిన తరువాత
ఈ పద్యం చూడండి -
ఇది తాడేపల్లి వేంకటప్పయ్యశాస్త్రి కృత
శ్రీరామకథా2మృతము అనే గ్రంధంలోని
సీసపద్యం -
మొలదట్టిపై బాహువులు మోపి పాదము
       లించుక గుదియించి యెరువు సేసి
యిలఁద్రొక్కి యిమ్మున నిలిచి కంఠమ్మును
       మూఁపులుఁగర్ణముల్మొనయఁదిగిచి
యెడఁబ్రాణధారణంబొదవించి నెక్కొని
       నింగిపై దృష్టులు నెలవు కొలిపి
పులకలు నెమ్మేనఁ బొదల నూష్మలభావ
       ముననొప్పి శరవేగమునఁ దనర్చి
యెగసెఁ గుప్పింపఁ గ్రుంగితో నెగసి యమ్మ
హెంద్రధర మనుయాయిత్వమెఱుక సేయ
నెదిరి భంగంబు స్వీయసమృద్ధి నోటఁ
దెలుపకయ తెల్పుచును వాయుదేవసుతుఁడు
                              (శ్రీరామకథా2మృతము - సుందరకాండ - 27)

వీరిద్దరి హనుమద్దర్శనము ఆ సమయంలో ఎలావున్నదో
మనం గమనించ వచ్చు.
చేతులు నడుంమీద పెట్టుకోవడం దగ్గరనుంచి
అన్ని దాదాపుగా ఒకలాగే కనిపిస్తున్నవికదా

Monday, January 22, 2018

మహత్వ కవిత్వ పటుత్వ సంపదల్


మహత్వ కవిత్వ పటుత్వ సంపదల్




సాహితీమిత్రులారా!



బమ్మెర పోతన దైవభక్తి -
అమ్మలమీది భక్తి
ఇక్కడ చూద్దాం-

భాగవత ప్రారంభంలో ఆయన స్తుతించిన
పద్యాలను చదవని తెలుగువారు ఉండరంటే
అతిశయోక్తికాదు. వాటిని ఇక్కడ మరోసారి
కేవలం అమ్మగారి పద్యాలనే చేసుకుందాం-

క్షోణితలంబునన్ నుదురు సోకగ మ్రొక్కి నుతింతు సైకత
శ్రోణికి జంచరీకచయ సుందరవేణికి రక్షితామర
శ్రేణికి దోయజాతభవ చిత్త వశీకరణైక వాణికిన్
వాణికి నక్షదామ శుక వారిజ పుస్తక రమ్య పాణికిన్
        (శ్రీమదాంధ్ర మహాభాగవతము - 1- 6)
నేలకు నుదురు తాకునట్లు సాగిలబడి మ్రొక్కి సైకతశ్రోణి,
చదువులవాణీ, అలినీలవేణీ అయిన వాణిని సన్నుతిస్తాను.
ఆ చల్లని తల్లి ఒక చేతిలో అక్షమాలనూ, మరోచేతిలో
రామచిలకనూ, ఇంకోచేతిలో తామరపువ్వునూ, వేరొకచేతిలో
పుస్తకాన్నీ ముచ్చటగా ధరిస్తుంది. సుధలు వర్షించే తన
సుందర సుకుమార సూక్తులతో ఆ అరవిందభవు(బ్రహ్మ)ని
అంతరంగాన్ని ఆకర్షిస్తుంది. తన కటాక్ష వీక్షణాలతో
దేవతల సమూహాన్ని కనికరిస్తుంది.


పుట్టం బుట్టి శిరంబునన్ మొలవ, నంభోపాత్రంబునన్
నెట్టం గల్గును, గాళిఁ గొల్వను, బురాణింపన్ దొరంకొంటి మీఁ
దెట్టే వెంటఁ జరింతు దత్సరణి నా కీవమ్మ యో యమ్మ మేల్
పట్టున్ నాకగుమమ్మ నమ్మితిఁ జుమీ బ్రాహ్మీ దయాంభో నిధీ
 (శ్రీమదాంధ్ర మహాభాగవతము - 1- 7)

అమ్మా! సరస్వతీదేవీ! నేను తలపై పుట్ట పెరిగిన ఆదికవి వాల్మీకిగా పుట్టలేదు.
పడవలో పుట్టిన వ్యాసుడను కాను. కాళికను కొలిచిన కాళిదాసునికాను.
అయినా భాగవత పురాణాన్ని తెనిగంచటానికి పూనుకొన్నాను. ఏం చెయ్యాలో, ఏమీ తోచటంలేదు. ఇటువంటి సమయంలో ఎటువంటిమార్గము అవసరమో
అది నీవే నాకు అనుగ్రహించి నాచేయి పట్టుకొని నడిపించు, ముమ్మాటికి
నిన్నే నమ్ముకున్నాను తల్లీ! నీవే ఆధారం. నాకు తెలుసు తల్లీ నీ కరుణ
అపార పారావారం- అని భావం

శారదనీరదేందు ఘనసార పటీర మరాళ మల్లికా 
హార తుషార ఫేన రజతాచల కాశ ఫణీశ కుందమం
దార సుధాపయోధి సితతామరసామరవాహినీ శుభా
కారత నొప్పు నిన్ను మదిఁగానఁగ నెన్నఁడు గల్గు భారతీ
 (శ్రీమదాంధ్ర మహాభాగవతము - 1- 8)

సరస్వతీదేవీ శరత్కాలమేఘంవలె, చంద్రునివలె, కర్పూరంవలె,
హంసవలె, మల్లెపూవువలె, ముత్యాలహారంవలె, మంచువలె, నురుగువలె,
వెండి కొండవలె, రెల్లువలె, ఆదిశేషునివలె,  మొల్లవలె, జిల్లేడుపూవువలె,
పాలసంద్రమువలె, తెల్లతామరవలె, ఆకాశగంగవలె స్వచ్ఛమైన తెల్లనికాంతితో
ప్రకాశించే నిన్ను  మనసున దర్శించే అవకాశం ఎప్పుడు కలుగుతుందో


అంబ నవాంబుజోజ్వలకరాంబుజ, శారదచంద్రికా
డంబర చారుమూర్తి, ప్రకట స్ఫుట భూషణ రత్నదీపికా
చుంబిత దిగ్విభాగ, శృతిసూక్తి వివిక్త నిజప్రభావ, భా
వాంబరవీధి విశ్రుత విహారిణి, నన్ గృపజూడు భారతీ
 (శ్రీమదాంధ్ర మహాభాగవతము - 1- 9)

కొత్తగా వికసించిన పద్మాన్ని ధరించి మిక్కిలిప్రకాశించే
పద్మమువంటి హస్తం కలదానా శరత్కాలపు వెన్నెకాంతుల
ఆడంబరంతో కూడిన అందమైన ఆకారం కలదానా
ధరించిన రత్నాభరణాల కాంతులు దిగంతాలను తాకేట్లు
శోభించేదానా వేదసూక్తుల్లో వ్యక్తమయ్యే స్వీయప్రభావం
కలదానా సత్కవుల మహాభక్తుల భావాకాశవీధుల్లో
ప్రశస్తంగా విహరించేదానా సరస్వతీ నను దయచూడు.

అమ్మలు గన్నయమ్మ, ముగురమ్మల మూలపుటమ్మ, చాల పె
ద్దమ్మ, సురారులమ్మ కడుపాఱడి బుచ్చిన యమ్మ, తన్నులో
నమ్మిన వేల్పుటమ్మల మనంబున నుండెడి యమ్మ, దుర్గ, మా
యమ్మ, కృతాబ్ది యిచ్చుత మహత్వ కవిత్వ పటుత్వ సంపదల్
 (శ్రీమదాంధ్ర మహాభాగవతము - 1- 10)

ఆమె అమ్మలందరికీ అమ్మ, మూడులోకాలకు మూలమైన
ముగురమ్మలకు మూలమైన అమ్మ, పెద్దకాలం నాటి
అందరికన్న అధికురాలైన అమ్మ, రాక్షసులతల్లికి
గర్భశోకాన్ని కలిగించిన అమ్మ, తనను నమ్ముకొన్న
దేవకాంతల మనస్సులలో నివసించే అమ్మ, అందరికీ
అమ్మ ఆ దుర్గమ్మ దయాసముద్రురాలు, ఆమె లక్ష్మయై
సంపద, సరస్వతియై కవిత్వాన్ని, పార్వతియై శక్తిని
సమకూర్చాలని పోతనమహాకవి కోరుకుంటున్నాడు.

హరికిం బట్టపుదేవి, పున్నెముల ప్రో, వర్థంపుఁబెన్నక్క, చం
దురు తోఁబుట్టువు, భారతీ గిరిసుతల్ తోనాడు పూఁబోఁడి, తా
మరలం దుండెడి ముద్దరాలు, జగముల్ మన్నించు నిల్లా లు, భా
సురతన్ లేములు వాపు తల్లి, సిరి యిచ్చున్ నిత్యకల్యాణ ముల్
(శ్రీమదాంధ్ర మహాభాగవతము - 1- 11)

శ్రీదేవి ఆదిదేవుడైన విష్ణువుకు పట్టపురాణి, ఆమె పుణ్యములరాశి,
సిరిసంపదలకు నిలయమైనది, క్షీరసాగరమథనంలో చంద్రునితో
కలిసి పుట్టినది. సరస్వతీ పార్వతులతో క్రీడించు పూబోడి,
పద్మాల్లో నివసించే యౌవనవతి, సమస్తలోకాలవారు ఆమెనే
పూజిస్తారు, ఒక్క చూపుతోనే దారిద్యాన్ని పటాపంచలు చేసే
తల్లి ఆ ఆదిలక్ష్మి తనకు నిరంతరం సౌభాగ్యాన్ని అందజేయాలని
పోతనమహాకవిగారు కోరుకుంటున్నారు.

ఈ విధంగా పోతనగారు సరస్వతి పార్వతి దుర్గాదేవిని లక్ష్మీదేవిని
కావ్యారంభంలో స్తుతించారు.

వసంతపంచమి పర్వదినాన వారిని ఈ పద్యాలరూపంలోనైనా
స్మరించుకుందాము.

Sunday, January 21, 2018

ఏ వ్రాలైనను వ్రాయును


ఏ వ్రాలైనను వ్రాయును




సాహితీమిత్రులారా!


రాయనిమంత్రి భాస్కరుని గురించిన
చాటువులు అనేకం వున్నాయి
వాటిలో ఒకటి-

ఏ వ్రాలైనను వ్రాయును
"నా" వ్రాయడు వ్రాసెనేని నవ్వులకైనన్
"సి" వ్రాసి "తా" వత్తివ్వడు
భావజ్ఞుడు రాయనార్య భాస్కరుడెలమిన్

రాయని భాస్కరుని దాతృత్వాన్ని చెప్పే పద్యం ఇది
ఇందులో అక్షరాభ్యాసం వేళనుండీ నా - అనే అక్షరం
వ్రాసేవాడు కాదట. ఒస వేళ వ్రాసినా సి అని వ్రాసి
తా వత్తివ్వడట. అంటే స్తి - అని వ్రాయడట.
దానగుణం పుట్టుకతో వచ్చిందని. అంటే ఆ దాతకు
నాస్తి(లేదు) అని అనటంకాని వ్రాయటంకాని చేతకాదు -
అని భావం.


Saturday, January 20, 2018

కురు పాండవుల సేనానులు - వివరణ


కురు పాండవుల సేనానులు - వివరణ




సాహితీమిత్రులారా!




భారత యుద్ధం అంటే కురుక్షేత్రంలో
కౌరవుల సైన్యం  - 11 అక్షౌహిణులు
పాండవుల సైన్యం-  7 అక్షౌహిణులు
ఈ సైన్యాన్ని ఒక అక్షౌహిణి సైన్యనానికి 
ఒక సైన్యాధిపతి చొప్పున నియమించారు.
ఆ లెక్కన కొరవులకు 11 మంది సైన్యాధిపతులు
పాండవులకు 7 మంది సైన్యాధిపతులు
వారిపై ఒక సర్వసైన్యాధ్యక్షుడుంటాడు
యుద్ధప్రారంభంలోని సైన్యధిపతులు
కొరవుల సైన్యాధిపతులు -
1. కృపాచార్యుడు, 2. ద్రోణాచార్యుడు, 3. అశ్వత్థామ,
4. శల్యుడు, 5. జయద్రథుడు, 6. సుదక్షిణుడు,
7. కృతవర్మ, 8. కర్ణుడు, 9. భూరిశ్రవుడు,
10. శకుని, 11. బాహ్లికుడు.
వీరందరికి సర్వసైన్యాధ్యక్షుడు - 
10 రోజులు - భీష్ముడు
5రోజులు - ద్రోణుడు
2రోజులు - కర్ణుడు
1రోజు - శల్యుడు
వీరు కాక చివరిలో సైన్యమేలేకుండా
సైన్యధిపతి అయినవాడు అశ్వత్థామ

పాండవుల సైన్యాధిపతులు -
1. ద్రుపదుడు, 2. విరాటుడు, 3. ద్రుష్టద్యుమ్నుడు 4.శిఖండి,
5. సాత్యకి, 6. చేకితానుడు, 7. భీమసేనుడు

వీరందరికి 18 రోజులు యుద్ధం ముగిసేదాక
సైన్యాధిపతి - ద్రుష్టద్యుమ్నుడు

Friday, January 19, 2018

దీనికి అందరూ సమానమే


దీనికి అందరూ సమానమే




సాహితీమిత్రులారా!



అందరినీ సమానంగా చూచేదేమిటని
కదా ప్రశ్న - ఈ శ్లోకం చూడండి-

నారదీయ పురాణంలోనిదీ శ్లోకం-

పండితే వాపి మూర్ఖే వా 
దరిద్రే వా శ్రియాన్వితే
దుర్వృత్తే వా సువృత్తే వా
మృత్యోః సర్వత తుల్యతా

చదువుకొన్నవాడా-
మూర్ఖుడా-
దరిద్రుడా-
ధనవంతుడా-
మంచినడవడికలవాడా-
దుర్వర్తన కలవాడా - అందరూ
సమానులే మృత్యువుకు- అని భావం
కాదనే దేమైన వుందా?
లేదుకదా!

Thursday, January 18, 2018

"స్వప్నప్రయాణం" నుంచి చిన్నతునక


"స్వప్నప్రయాణం" నుంచి చిన్నతునక




సాహితీమిత్రులారా!



ద్విజేంద్రనాథ ఠాకూరు(1840-1926)
ఈయన "విశ్వకవి" రవీంద్రనాథ ఠాగూరుగారి
అన్న. ఈయన కవిత్వంలోనే కాదు,
సంగీతంలోనూ,  చిత్రకళలోనూ, గణితంలోనూ,
తత్వవిద్యలోనూ, దర్శన శాస్త్రంలోనూ సమర్థుడు.
గద్యపద్యాల రెండింటా రచన సాగించాడు.
బీహారీలాలు కావ్యాలతో ఇతని కావ్యలకు
సామంజస్యం కనిపిస్తుందంటారు. ఇతని
స్వప్నప్రయాణం, కావ్యమాల, రేఖాక్షర
వర్ణమాల, జౌతుకనాకౌతుక ప్రసిద్ధకావ్యాలు.
"స్వప్నప్రయాణం" నుంచి చిన్నతునక-

కరియా జయె
మహా ప్రళయ
బాజియా ఉఠిల బాజనా నానా.
తాల వేతాల
దిచ్ఛేతాల
థెయి థెయి నాచే పిశాచదానా.
గాధాయ చడి
లాగాయ ఛడి
అదభుతరస కింపురుష.
దుటి అధరె
హాసి నా ధరె
లంబా ఉదర బేంటె మానుష.

(మహాప్రళయం జయించి నానా వాద్యాలు మోగాయి.
లయతోనూ, లయతప్పీ తాళాలు, రేగాయి. థెయిథెయి
పిశాచాలు నాట్యం చేశాయి. గాడిద లెక్కి, చబుకువేసి,
అద్భుతంగా కింపురుషులు - పెదవుల నవ్వులేదు.
పెద్ద పొట్టల పొట్టిమనుషులు)

Wednesday, January 17, 2018

తెలిసి పీల్చుకో గాలిని


తెలిసి పీల్చుకో గాలిని




సాహితీమిత్రులారా!

ఊపిరి అంటే ప్రాణం కదా!
ప్రాణం నిలవాలంటే గాలిపీల్చుకోవాలికదా!
ఆ గాలిని మనం ఎలా పీల్చుకుంటున్నాము
అన్నదే ప్రశ్న - దాన్నిగురించి తెలుసుకునే 
ప్రయత్నం చేద్దామా - 
         అసలు మనం గాలిని ఎన్నిమార్లు 
పీల్చుకొని వదులుతాము ఒక నిముసానికి
అంటే 14 నుండి 16 సార్లు ఈ పద్ధతిలో
గాలిని పీల్చుకుంటున్నామా ఏమో ఎవరు 
లెక్కగట్టారు. పోనీ ఎలా గాలిపీల్చు
కుంటున్నామో గమనించామా? అంటే
రోజులాగే అదికాదు మీరు పిల్లలను
గాలిపీల్చుకునేప్పుడు పరిశీలించారా
వారు గాలిపీల్చుకుంటే పొట్ట పెద్దవుతూ
చిన్నదవుతూ ఉంటుంది. అలా పెద్దలు
ఎంతమంది గాలిపీల్చుకుంటున్నారో 
గమనించామా ఇక అసలు విషయానికొద్దాం-
ప్రతి మనిషి రోజుకు 21,600 సార్లు శ్వాస 
తీసుకోవాలి వీటిలో ఎక్కువతక్కువ లుండకూడదు
ఉంటే ఏమంటారా మీ దగ్గర ప్రతిరోజూ
జియోవాడు 1జి.బి. డేటా ఇస్తున్నాడు కదా
అది మీరు వాడటానికి 24 గంటలు మాత్రమే 
మీ పరిమితి పరిమితిలో వాడుకుంటే 24 గంటలు
వాడవచ్చు. లేదంటే ముందే అయిపోయింది
మీరు వాడుకోడానికి వేగంగా పనిచేయదు 
స్లోగా నెట్ పనిచేసుంది అంటున్నారు కదా.
ఇది ఉదాహరణమాత్రమే ఇక్కడ మనకు 
గమనించాల్సిన అంశం ఒకటుంది.
ఏక్కువగా వాడితే ముందే అయిపోతుంది
తక్కువవాడితే నిర్ణీత సమయంవరకు ఉంటుంది.
అలానే మనం సరిగా రోజుకు 21,600 శ్వాసతీసుకుంటే
శతమానం భవతి. లేదంటే ముందుగానే శతమానం
అనుకోవాలి. రోజుకు 30లేక 40 వేలు శ్వాసలు పీల్చితే
ముందుగానే మన ఆయువు తీరుతుంది. అలాకాక
నిర్ణీతంగా శ్వాసిస్తే 100 సంవత్సరాలు జీవించవచ్చు
అలాకాదు మీరు 21600 x 24 = 518400 శ్వాసలు ఒక రోజుకు
అదే సంవత్సరానికి 518400ను 365 చే గుణిస్తే వచ్చే
సంఖ్య ఒక సంవత్సరంలో మనం శ్వాసించాల్సిన శ్వాసల 
సంఖ్య మరి ఒక 100 సంవత్సరాల్లో అంటే ఆ లెక్క మరీ 
ఎక్కువగా ఉంటుంది. ఒక రోజులో 21600 శ్వాసలు
కాకుండా 20000 వేల శ్వాసలు పీల్చామనుకుంటే 16 వందల
శ్వాసలు మనం మిగుల్చుకున్నట్టు కదా ఇవి ఇదే ప్రకారం
100 సంవత్సరాలకు ఎన్ని మిగులుతాయో అవన్నీ మనకు 
అదనంగా జీవించే కాలమౌతుంది. ఇది ఎలా 
అంటే 
అదే  మన మునులు చేసే తపస్సు. 
సరే ఇదంతా పక్కన పెట్టి మరికొన్ని 
విషయాలను తెలుసుకుందాం.
మనం శ్వాస తీసుకున్నపుడు మన నాసిక
రెండు రంధ్రాల గుండా గాలి వెళ్ళదు గమనించారా?
కుడి వైపు రంధ్రం గుండా వెళ్ళి వచ్చే గాలిని
సూర్యనాడి అని, ఎడమవైపు రంధ్రలో గుండా వెళ్ళి
వచ్చే గాలిని చంద్రనాడి అని అంటారు. ఒక ముక్కు 
రంధ్రంలోనుండి మరో ముక్కు రంధ్రంలోకి శ్వాస మారే 
సమయంలో రెండు ముక్కు రంధ్రాల్లో కొద్దిసేపు మాత్రమే
శ్వాస ఆడుతుంది. 
(ఈ వ్యాసంలోని అంశం అందరికి నచ్చినట్లయిన
మీరు పంపే సందేశాన్ని దృష్టిలో పెట్టుకొని ముందుకు 
సాగాలని ఇక్కడ ఆపుతున్నాను పాఠకులు పాహితీమిత్రులు
దీన్ని కొనసాగించ వలసినదిగాను దీనితో మీ అభిప్రాయం
తెలపండి కొనసాగించే ప్రయత్నం చేస్తాను.)