Monday, February 19, 2018

విద్యున్మాలికలు


విద్యున్మాలికలు




సాహితీమిత్రులారా!


శ్రీ.శ్రీ. గారి ప్రభవ నుండి
విద్యున్మాలికలు అనే ఈ కవిత చూడండి-

బారులు బారులుగా తీరిన
మబ్బు గుబ్బలుల దారుల
దారి తప్పి చరించె
ఆ రేయి తరళ సరళేరమ్మదములు
అవి కవిడెంబమంబు గగురుపొడిచి
ఓరగా,
కోకిలపాట జీరగా
పైరుల పైపయి సోకి చను
తూరుపు గాలి
తీరుగా కవిడెందమున 
తాకి తాకనటుల తరలిపోయిన 
ఏ పిన్న భావాలొ
భావంపు సిగ్గు తడియారక
నుడిలో విడుదల వడ జాలక
విహ్వలించు
ఏ పిన్న భావాల పరిమళ తరంగాలొ
ఆనాటి చకచకిత చంచలావితతి

స్వర్గ వీథీవిహార తారకలు మారి
శాపవశాన,
మానవునితోట మడికట్లలోన
ప్రవాసపు బ్రతుకుతోన
నవయుచుండియు నవ్వు వెల్లువల జల్లు
రకరకాల రంగుల వికచ లతాంత సంతతులుగ
వినువీథి మీద


తమ కోరికల తోడ  పరిపూతములైన
కనుల కాంతి  వినయ విసృమతరలేమొ
ఆ నాటి రేయి నవఘళించిన
శంపాసహస్ర 
నిశావిశాల కుహర విహారములు

అవి యేమొ
యామినీవినీల గేహదేహళీ
విష్ణు క్రాంత నితాంత తోరణములొ
ఆటలాడు వేలుపు బాలికల
పావడా అంచుల బంగారు తీవియలొ
కావవి
వేటకాని కోలలకు కూలి 
వేదనల తూలు హరిణాల కండ్లు 
జాలికి పురుటిండ్లు -
దిక్కు దిక్కుల కంపిన దీనంపు చూడ్కులే
ఆనాటి
ప్రళయ తాండవ భయంకర సౌదామినులు

- ముద్రణ - భారతి (మార్చి- 1933)

Sunday, February 18, 2018

అయ్యలరాజుగారి సీతాలావణ్యం


అయ్యలరాజుగారి సీతాలావణ్యం



సాహితీమిత్రులారా!



"అయ్యలరాజు రామభద్రు"ని "రామాభ్యుదయం"లో
ఆయన "సీత"ను వర్ణించిన తీరు ఇక్కడ చూద్దాం-

కళ వెచ్చఁబోని నిర్మలచంద్రబింబంబు
         పరభృతం ూంటని సరసకిసల
మినకరవ్యాప్తి వాడని కమ్మపూఁదీవ
         మరుఁడేర్చి దాఁచిన మార్గణంబు
లఁటిచూడని మించుటద్దంపుఁ బలకలు
         కొదమ రాయంచ మార్కొనని తూండ్లు
వలరాచయాఁకఁ బాటిలు మ్రానిక్రొంబండ్లు
         కానంగరాని శృంగారసరసి
యనఁ బుడమి ముద్దరాలి నెయ్యంపుఁజూలి
ముద్దు నెమ్మోము మించు కెమ్మోవి మేను
కలికిచూపులు తళుకుఁ జెక్కులు భుజంబు
లుదుటుఁ జనుగవయును నాభియును దనర్చు

ఆ సీత ముఖం కళలు తరని చంద్రబింబం.
కెమ్మోవి కోకిలముట్టని మావిడిచిగురు.
శరీరం సూర్యకిరణాలచే వాడని పూతీగ.
చూపులు మన్మథుడు మంచివిగా ఏర్పరచి
దాచిపెట్టిన బాణాలు. చెక్కిళ్ళు మించుటద్దములు.
భుజాలు తామరతూండ్లు, నాభికనిపించని శృంగార సరసి.

ఎలఁదీవఁబోడి జానకి
కలభాషిణి యలరురూపు కలిమిం గడు రం
జిలు శరథి వెడలి వెలిఁగెడు
నల చక్కెవింటివాని యమ్మో యనఁగాన్

లేతతీగవలె మనోహరమైన శరీరంకలది.
అవ్యక్తమధురమైన పల్కులు కలది.
పుష్పమువలె కోమలమైన రూపంతో
ఒప్పే సీత సముద్రం నుండి బయటికి
వచ్చిన లక్ష్మిదేవియా లేక మన్మథబాణమా
అన్నట్లు ఒప్పుచున్నది - అని భావం.

తుమ్మెదకంటు పూమొగడతోఁ దులఁదూగు లతాంగి ముక్కునె
త్తమ్మికి జాతిదాయ వనితాజనతామణిమోము కంతు క్రొ
త్తమ్ములతమ్ము లిందుకళికాలిక వాలిక పూపుఁ గోపు ల
క్కొమ్మకు సావిమావిసెలగొమ్మకు సాటియె బోటు లెయ్యె డన్

ఆ సీత ముక్కు సంపెంగపూవును పోలివున్నది.
ముఖం కమలాలన్నిటిని శత్రువులాంటిది.
చూపులు మన్మథ బాణాలు. ఆ తరుణికి
సాటిరాగల స్త్రీల లోకంలో ఎక్కడా లేదు
- అని భావం

కమలంబు మోము కన్నులు
కమలంబులు కేలుఁగవయుఁ గమలము లడుగుల్
కమలంబులు నిలువెల్లను
గమలాకృతి మించె బుడమి కన్నియ బళిరే

ఆ కన్నె మొగం కమలాలవలె ఉన్నాయి.
కనులు కమలాలను పోలి ఉన్నాయి.
చేతులు కమలాలవలనే ఉన్నాయి.
పాదాలు కమలాలట్లే ఉన్నాయి.
ఇన్నిమాటలెందుకు ఆపాదమస్తకం
ఆ ఇంతి ఆకారం కమలాకారమే అంటే
లక్ష్మీరూపం అని భావం.

ఆకరియానవేలి యనంతవిలాసము మాధవోదయం
బాకమలాయతాక్షిమధురాధరసీమ హరిప్రకార మా
కోకిలవాణి మధ్యమునఁ గూడిన దింతయు కాదు తాను రా
మాకృతి దాల్చె నీచెలువమంతయు నాయమయందుఁ జొప్పడున్

రామచంద్రా ఆమె ఏనుగు వంటి నడక కలది.
సీత జడ అనంతుని(సర్పరాజైన ఆదిశేషుని) వలె ఉన్నది.
ఆమె పెదవి మాధవుని(వసంత)కాలంలోని చిగురువలె ఎఱ్ఱగా
ఉన్నది. ఆమె నడుము హరి(సింహం)వలె ఉన్నది.
ఈ ఉపమానాలన్నీ (అనంతుడు, మాధవుడు, హరి) విష్ణువుకు
పర్యాయపదాలే. ఆ విష్ణువు నీవే. కావున నీ లక్షణాలన్నీ
ఆమెలో చేరి ఉన్నాయి. అంతేకాదు ఆమె రామ(స్త్రీ) రూపము
దాల్చి నీ సౌందర్యమునంతా కలిగి ఉన్నది - అని భావం.

జొక్కపుఁ బసిండి నక్కులఁ జెక్కుఁ జెక్కు
లక్కలికికొప్పు నాలాంబుముక్కు ముక్కు
కనకగంధఫలీసారకంబు కంబు
కలిత రేఖావిలాసమంగళము గళము

ఆ కలికి చెక్కిళ్ళు బంగారాన్ని మించిన మెఱుస్తున్నాయి
కొప్పు మేఘాన్ని పోలి ఉంది ముక్కు బంగారపు సంపెగపూవు
వలె ఉంది. మెడ శంఖం మాదిరి ఉంది - అని భావం.

Saturday, February 17, 2018

సీతాయన - వైద్యనాథ్ మాలిక్


సీతాయన - వైద్యనాథ్ మాలిక్




సాహితీమిత్రులారా!


రామాయణం విన్నాం గాని సీతాయన ఏమిటి అంటే
దాని రచయిత వివరాలు చూద్దాం-

వైద్యనాథ్ మాలిక్, విధు ప్రముఖమైథిలి పండితుడు.
ఈయన బీహార్ లోని మధుబని జిల్లా విరౌల్ గ్రామంలో
1912వ సంవత్సరంలో జన్మించాడు. ఇతని రచనలు
1934లో వచ్చిన భూకంపంలో పోయాయి. 
పద్యాలు పత్రికల్లో వచ్చాయి. హిందీ, మైథిలి భాషల్లో 
చాల పత్రికలకు సంపాదకులుగా పనిచేశారు. 
చాలా వృత్తులు చేపట్టినా చివరకు పూర్వపు దర్భంగా 
రాజ్యంలోని రాజ్ నగర్ లో మేనేజరుగా పదవీవిరమణ చేశారు.

1976లో సాహిత్యఅకాడమీ అవార్డు పొందిన సీతాయన
ఈయన ముద్రిత రచనలలో మొదటిది. ఇది 7 సర్గల
ఇతిహాస కావ్యం. ఇది రచించటానికి ఈయనకు 
11 సంవత్సరాల సమయం పట్టింది. ప్రతిసర్గలోను
మళ్ళీ 7 ఉపసర్గలున్నాయి. కవి దీన్ని సప్తసర్గి సుమన్ అన్నాడు.
ఉదాత్త పాత్రలు, ధారాశుద్ధిగల శైలి, ఇతివృత్త నిర్వహణ
నైపుణ్యం గల సీతాయన మైథిలి సాహిత్యంలో విశిష్టరచన.

మొదటి సర్గలో - 
మిథిలా వర్ణన, సాంఘిక ఆచారాలు, పద్ధతులు,
సీతను ఆది శక్తిగా చెప్పటం, ఆమె భూప్రవేశం,
జనకుడు శ్రయజ్ఞ నిర్వహణకు నిశ్చయించుకోవటం,
సీతావతార జననం, మొదలైనవి ఉన్నాయి.

రెండవ సర్గలో -
సీతా బాలికాలీలలు

మూడవ సర్గలో-
సీతావివాహం

నాలుగవ సర్గలో -
సీత వనవాసాగమనం

ఐదవ సర్గలో -
సీతాపహరణం

ఆరో సర్గలో -
అగ్ని పరీక్ష

ఏడవ సర్గలో-
ధరణిప్రవేశం

ఈ విధంగా కూర్చారు వైద్యనాథ్ మాలిక్ గారు

రామాయణం వంటిదే సీతాయణ
సీతను మహామాయగా, ఆదిశక్తిగా 
కవి చిత్రించాడు. సంస్కృత సాహిత్య 
విమర్శకులు ఇతిహాసానికి నిర్ణయించిన
అన్ని లక్షణాలు దీనికున్నాయి.
పటిష్టమైన పదబంధాలు, స్పష్టమైన అభివ్యక్తి, 
విస్తార వర్ణన, ధారాశుద్ధి గల శైలితో ఈ కావ్యం
సహృదయ రంజకంగా ఉంటుంది.

( ఆధారం- విజ్ఞాన సర్వస్వం - 6, భారతభారతి పుట. 947)
 

Friday, February 16, 2018

వచనం వికాస ప్రారంభం


వచనం వికాస ప్రారంభం




సాహితీమిత్రులారా!




వచనం దానివికాసం గురించి అది ప్రారంభంలో
ఎలా ఉన్నది తెలిపే ప్రయత్నం-
తెలుగులో మొదట అచ్చైన పుస్తకం 1746లో
అదీ నూరు జ్ఞానవచనాలు దీన్ని రెవరెండ్ బెంజిమన్
షుల్జ్ ముద్రించాడు. దీనితో తెలుగు ముద్రణా యుగం 
ప్రారంభమైంది. ఇది వచన పుస్తకం. అంటే తెలుగులో 
మొదట ముద్రించబడిన పుస్తకం వచనంలోనే. 
పాశ్చాత్యులు తమ మతప్రచారంకోసం మొదలు పెట్టిన
ముద్రణ మన సాహిత్యానికి ఎంతో మేలు చేసిందనవచ్చు.
అదీనూ వచనానికి. దీనితో మరీ అభివృద్ధి చెందింది.
తెలుగురాని తెలుగేతరులకోసం వ్యాకరణ పుస్తకాలను 
1814లో డా. క్యారీ దొరగారు ముద్రించారు. అలాగే
1816లో ఏ.డి.కాంబెల్, 1817లో సి.పి.బ్రౌన్ తెలుగు 
వ్యాకరణాలను ముద్రించారు. ఇవన్నా వచనంలోనివే.
          1912లో ఫోర్ట్ సెంటు జార్జి కళాశాలను స్థాపించి
తెలుగు వచనబోధనకు పుస్తకాలు లేనందున ఆ కళాశాలలో 
ప్రధానాధ్యాపకులుగా ఉన్న రావిపాటి గురుమూర్తి శాస్త్రి
1819లో ద్వాత్రింశత్సాలభంజికల కథలు (విక్రమాదిత్యుని కథలు)
1834లో పంచతంత్రకథలు, 1836లో వ్యాకరణ పుస్తకాలను
చక్కని వ్యావహారిక భాషలో వ్రాయబడి అనేకమార్లు 
ముద్రింపబడినాయి.
తరువాత 
పాటూరి రామస్వామి - శుకసప్తతికథలు(1840)
పాటూరి నరసింహశాస్త్రి - హరిశ్చంద్రునికథ(1840)
పాటూరి రంగశాస్త్రులు - చేమకూరవారి విజయవిలాసము(1841)
టి.రాఘవాచార్యులు - నలచరిత్ర(1841)
ధూర్జటి లక్ష్మీపతి - హంసవింశతి(1842)
దిలారామకథలు, భూగోళదీపికలు(1843)
భేతాళ పంచవింశతి (1848)
ఈ విధంగా వచనంలో అదీను వ్యాహారిక భాషలో
1855 వరకు అచ్చులో రావడం మొదలుపెట్టాయి.

Thursday, February 15, 2018

దృగ్భీత్యా నరసక్షమాపతిసభ


దృగ్భీత్యా నరసక్షమాపతిసభ




సాహితీమిత్రులారా!




శ్రీకృష్ణదేవరాలవిఖ్యాతిని గురించిన
సంస్కృతంలో చెప్పబడిన చాటువు-

దృగ్భీత్యా నరసక్షమాపతిసభ స్త్రీణాం మృగేణాశ్రితో 
రాజా తన్ముఖతర్జిత స్స్వయ మపి త్యక్త్వాత్మనో మండ లమ్
దుర్గేశస్య జటాటవీ ముపగతః పాణౌ త మేణం దదౌ
సన్మార్గప్రవణో నిజాశ్రితతమం క్షీణోపి నోపేక్షతే
(చాటుపద్యమణిమంజరి - పుట - 165 - ప.419)

నరసరాజుకుమారుడైన శ్రీకృష్ణదేవరాయల స్త్రీలచూపుల
భయంచేత లేడి చంద్రుణ్ణి ఆశ్రయించింది. అయితే
ఆ చంద్రుడు కూడ వారిముఖాలచే భయపెట్టబడి,
తన (చంద్ర)మండలం  వదలి శివుని జటాజూటాటవిని
చేరినాడు. చేరి ఆ లేడిని శివుని చేతికిచ్చాడు.
సన్మార్గము(మంచిమార్గం/ ఆకాశమార్గం)నందు
ఆసక్తికలవాడు ఎంతటి క్షీణదశలో ఉన్నా తనను
ఆశ్రయించినవారిని ఉపేక్షించడు కదా - అని భావం.

Wednesday, February 14, 2018

ద్రౌపదీ వస్త్రాపహరణ సమయంలో పాండవుల చిత్తవృత్తి


ద్రౌపదీ వస్త్రాపహరణ సమయంలో పాండవుల చిత్తవృత్తి




సాహితీమిత్రులారా!


ఒకానొక అవధానంలో వేలూరి శివరామశాస్త్రిగారిని
ద్రౌపదీ వస్త్రాపహరణ సమయంలో పాండవుల చిత్తవృత్తి
ఎలా వున్నదో వర్ణించమన్నారట- దాని ఆయన
వర్ణించిన సీసపద్యం చూడండి-

తొడలుదాటించుచూదూకు దుశ్శాసనుఁ
         జంపగల్గియును సంశయమునొంది
తగునిదియను సుయోధనుఁ బట్టి చంపగఁ
         జేవగల్గియుఁ దర్మచింతజేసి
కర్ణకఠోరత కలిగించు కర్ణుని 
         మ్రదిపఁగలిగియు మానవలసి
సకలదుశ్శకుని శకునిఁని జంపఁగఁ
         జాలియుఁ గాలదొష్ట్యమునఁదేసి
ఊరకున్నారు భూపాలహీరమణులు
పాండవేయులు ద్రోవదిఁ బట్టినాఁడు
వలువలొలువంగఁబూనిన తులువపలువ
సేఁతలుంజూచి ధర్మవిశేషమెఱిఁగి

ఆసమయంలో పాండవుల మనోభావాలను
కళ్ళకు కట్టినట్లు వర్ణించాడుకదా

Tuesday, February 13, 2018

సంగీత సాహిత్యములు లేనివాడు


సంగీత సాహిత్యములు లేనివాడు 



సాహితీమిత్రులారా!



వేలూరి శివరామశాస్త్రిగారు
సంగీత సాహిత్యములు లేనివాడు పశువని
చెప్పెన కందపద్యం-

సంగీతముసాహిత్య మె
ఱుంగక యున్నట్టి యానరుడెందును దా
శృంగములు తోఁకలేక చె
లంగు బలీవర్దమన నిలాతలమందున్

(బలీవర్దము - వృషభము, ఎద్దు) 

శాకాహార శతకం


శాకాహార శతకం


సాహితీమిత్రులారా!


పురుషులందు పుణ్యపురుషులు వేరయా
అన్నట్లు ప్రక్రియలందు శతకప్రక్రియవేరయా
ఎన్ని రకాల శతకాలున్నా విషయ వైవిధ్యమైనవి
ఛందోవైవిధ్యమైనవి ఇలా అనేకరకాల వైవిధ్యాలతో
శతకం శాఖోపశాఖలుగా విస్తరించిన వటవృక్షం మాదిరి
విస్తరిస్తూనే వుంది. ఇక్కడ శాకాహార శతకం మరోవింతైన వైవిధ్య శతకం
దుబ్బాకుల కృష్ణస్వామి కృతమిది.
ఇందులోని కొన్ని పద్యాలను చూద్దాం-
దీని పేరులోనే శకము అంటే కూరగాయ
వీటిని మాత్రమే తినే దాన్ని గురించిన విషయం
ఇందులో ఉంటుందని కదా-
దీనిలోని మకుటం -
"తెలిసి నడుచుకొనుము తెలుగు బాల"
ఇవి ఆటవెలదులు అని చెప్పక్కరలేదుకదా
ఎందుకంటే మకుటంలో ఐదు సూర్యగణాలున్నాయికదా
సరే పద్యాలు కొన్ని చూద్దామా-

క్రూర జంతు నోట కోరలు మొనదేలు
కాలిగోళ్ళు చీల్చ గలుగనుండు
జంతువులలొ నుండు జీర్ణరసము వేరు
తెలిసి నడుచుకొనుమ తెలుగుబాల (58)

మనిషియైనవాడు మాంసము తినవద్దు
మందగించు బుద్ధిమాంసమునను
రక్త కలుషితమయి రాలిపోవుఁదనువు
తెలిసి నడుచుకొనుమ తెలుగుబాల (59)

మాంసము తినకండి మాయరోగము వచ్చు
కాటికీడ్చు నదియె క్యాన్సరయ్యి
పాపమబ్బు మరియు పాడౌను దేహంబు
తెలిసి నడుచుకొనుమ తెలుగుబాల (60)
ఇదోరకమైన నీతి శతకంగా చెప్పవచ్చును కదా

Monday, February 12, 2018

మేఘసందేశం


మేఘసందేశం



సాహితీమిత్రులారా!


డా.సి.నారాయణరెడ్డిగారు కాళిదాసు "మేఘసందేశం"
గొప్పదనాన్ని దృష్టిలో ఉంచుకొని వ్రాసిన కవిత
ఇది చూడండి-

గుత్తులుగా వ్రేలాడు 
గోస్తనుల చందాన
ఆషాఢమున వలా
హక పంక్తి కాలూన;

కాళిదాసు హఠాత్తు
గా నాకు కన్పించె
తిన్నగా "మేఘసం
దేశమ్ము" విన్పించె

అలకాపురమ్మేడ
యక్షదంపతులేడ
వర్షాంబుధరముచే
వార్తావహనమేడ?

చిత్రకూటమ్మేడ
శివుని పర్వతమేడ
గగన కల్లోలిని
కనక సికతములేడ?

సురత కేళి జనిత
పరిఖేదమును బాపు
ఐందవ శిలా పరి
ష్యంది బిందువు లెచట?


హ్రీమూఢ లెచట
కామార్తు లెచట
స్తనభర స్తోక న
మ్ర నవోఢ లెచట?

దనద శాపములేదు
దైవఘటనము కాదు
ఏడాది కాదొక్క
నాడు విరహము లేదు?

యక్షయువకుడు పుష్క
లావర్త మేఘమును 
నిల్పి సందేశమ్ము
తెల్ప బూనగలేదు

గాలి తాకిడిచేత
కదిలిసాగెడు మేఘ
శకల మాతని నివే
దికను వినగాలేదు

కాళిదాసుని హృదయ
కందరమ్ముల లోన
అణగారు విరహమే
అక్షరత్వము దాల్చె


కాళిదాసుని భావ
కల్పనావేశ ఫల
మేకదా యీ నాటి
"మేఘ సందేశమ్ము"

నింగిలో మేఘాలు 
నిల్చియుండే వరకు
కనిపించు కాళిదా
సుని యశశ్చంచలలు

కాళిదాసుని "మేఘ
కావ్య" సందేశమ్ము
స్ఫురించు నన్నాళ్ళు
కురియు నమృతపు జల్లు

Saturday, February 10, 2018

పుంటికై వెదుకఁగోరి వరింతువు


పుంటికై వెదుకఁగోరి వరింతువు




సాహితీమిత్రులారా!


"చమత్కార రత్నావళి" అనే లఘుకృతిలోని
పద్యం చూడండి. దీన్ని "సత్యవోలు సుందరకవి"
రచించారు. ఇది కేవలం 34 పుటల కృతి.
ఇందులో రసవంతాలైన వివిధ వస్తువుల వర్ణనలు ఉన్నాయి.
అయితే ఇందులో కవి చాతుర్యం ఏమిటంటే
ఉపమానాన్ని మాత్రమే వర్ణించి
ఉపమేయాన్ని, భంగ్యంతరంగా
సూచించడం.
ఇక్కడ మక్షికము -  తప్పులు వెదికేవాడు
తప్పులు వెదికేవాన్ని గురించి చెబుతూ
మక్షికాన్ని ఉపమానంగా వాడాడు కానీ
ఉపమేయాన్ని చెప్పలేదు - గమనించండి.

తలను సుగంధతైలమును దావుల నీనెడు బూల మాలికల్
గళమున బాహు మధ్యమున గమ్మని మంచి గంధమున్
గలయల సింహసంహనుని గాత్రము నందును పూతిగంధ సం
కులమగు పుంటికై వెదుకఁగోరి వరింతువు మక్షికాథమా!

(సింహసంహనుడు = సర్వాంగ సుందరుడు
పూతిగంధ = దుర్గంధము)

Friday, February 9, 2018

ఇదే నా అంతిమ నమస్కారం


ఇదే నా అంతిమ నమస్కారం




సాహితీమిత్రులారా!


అశ్వధాటీ వృత్తాలలో దేవిని స్తుతించినవారు
కాళిదాసని తెలుసు దానికే దేవీఅశ్వధాటి స్తోత్రం
అని కూడ అంటారు. అలాగే పండిత జగన్నాథుడు
కూడ అశ్వధాటి కావ్యాన్ని కూర్చారు. అందులో
జగన్నాథుడు తంజావూరు నుండి ఉత్తర భారతదేశం
వెళ్ళినట్లు తెలిసే శ్లోకం ఒకటుంది. తన విద్యాభ్యాసం
పూర్తవగానే దక్షిణాపథంలోని తంజావూరు రాజాస్థానంలో
ప్రవేశించాడు. అక్కడ వారి సత్కారాలు నచ్చక అక్కడ
నుండి ఉత్తరాపథం వెళ్ళినట్లు తెలుస్తుంది.
ఈ శ్లోకం చూడండి-

ఖంజాయితోధిమతి గంజావరోపి బత సంజాయ తేత్ర ధన దః
సంజాఘటీతి గుణపుంజాయితస్య నతు గుంజామితంచ కనకం
కింజాగ్రతీ జయసి కిం జానతీ స్వపిషి శింజాననూపురపదే 
తేజోపురేశి నవకంజాక్షి సాధు తదిదంజాతు వాకిము శివే


ఇక్కడున్న ధనవంతుడు గర్వాంధుడు. మధుపాయి.
ఇక్కడున్న గుణవంతునికి గురిగింజయెత్తు సరిగల
బంగారం కూడ లేదు. ధ్వనించే అందెలచే అంకితమైన
తల్లీ కమలదళాలంత విశాలమైన కళ్లున్నదానా
మేలుకొని ఉన్నావా నిద్రపోతున్నావా కామేశ్వరీ మేలు
మేలు నీకిదే నాకడసారి(అంతిమ)నమస్కారం.
స్వీకరించి ప్రయాణానికి అనుమతించు - అని భావం


Thursday, February 8, 2018

నరక కుండాలు


నరక కుండాలు




సాహితీమిత్రులారా!


భారతీయుల నమ్మకం ప్రకారం
చేసిన పాపాలను బట్టి ప్రాణి మరణానంతరం
నరకానికి వెళతారు. వారు ఎవరుచేసిన దానినిబట్టి
వారికి ఆ నరకం ప్రాప్తిస్తుంది. వీటిని బ్రహ్మవైవర్త
పురాణంలో కృష్ణపరమాత్మ నందునికి చెప్పిన
కర్మవిపాక వర్ణననుండి మరి కొన్ని గ్రంథాలనుండి
గమనిస్తే నరక కుండాలు 86. వీటిలో ప్రాణి
అనుభవించాల్సిన శిక్షలను విధిస్తారు.
86 కుండాల పేర్లు-
1. వహ్ని 2. తప్త 3. క్షర 4.విట(ఉప్పు) 5. మూత్ర
6. శ్లేష్మ 7. గర(విషం) 8. దూషికా 9. వసా 10. శుక్ర
11. అసృక్(నెత్తురు) 12. అశ్రు 13. గాత్ర మల, 14. కర్ణ మల
15. మద్య 16. మాంస 17. నఖ 18. రోమ 19. కేశ 20. అస్థి
21. తామ్ర 22. లోహ, 23. తీక్షణ కంటక 24. విష 25. ఘర్మ
26. తప్ర సురా 27. ప్రతప్త తైల  28. కుంత 29. కృమి 30. పూయ
31. సర్ప 32. మశక 33. దంశ 34. గరళ 35. వజ్ర దంష్ట్ర
36. వృశ్చిక 37.శర 38. శూల 39. ఖడ్గ 40. గోళ 41. నక్ర 
42. కాక 43. సంచాల 44. వాళ 45. వజ్ర 46. తప్తపాషాణ
47. తీక్షణ పాషాణ 48 లాలా 49. మసీ 50. చూర్ణణ 51. చక్ర
52. వక్ర 53. కూర్మ 54. జ్వాలా 55. భస్మ 56. దండ 
57. తప్తనూర్మీ 58. అసివత్ర 59. క్షురధారా 60. సూచీముఖ
61. గోధాముఖ 62. నక్రముఖ 63. గజదంశ గోముఖ 65. కుంభీపాక
66. కాలసూత్ర 67. అవలోభ 68. అరుంతుద 69. పాంశుభోజ
70. పాశవేష్ట 71. శూలప్రోత 72. శునీముఖ 73. ప్రకంపన
74. ఉల్కాముఖ 75. అకూప 76. వేదన 77. దండతాడన 
78. జాలబద్ధ 79. దేహచూర్ణ 80. దళన 81. శోషణ 82. కష
83. శూర్ప 84. జ్వాలాజిహ్వ 85. ధూమాంధ 86. నాగవేష్టన
కుండములు.

వీటిలో కొన్నయినా విన్నామా ?
విన్నాంకదా అపరిచితుడు సినిమాలో
ఇక్కడ చాలవిన్నాం గమనించండి
ఇవి వున్నాయో లేదో అన్నది అనవసరం
కానీ ఎవరి ధర్మాన్ని వారు నిర్వర్తిస్తూ
ఒకరిని ఇబ్బంది పెట్టకుండా వుంటే
వీటితో పనిలేదని కొందరి నమ్మకం
కాదంటామా? లేదుకదా!

Wednesday, February 7, 2018

తాను తెలుగువాడినని చెప్పిన జగన్నాథుడు


తాను తెలుగువాడినని చెప్పిన జగన్నాథుడు




సాహితీమిత్రులారా!


పండిత జగన్నాథుని పేరు సుపరిచితమేకదా
ఆయన తన "ప్రాణాభరణ" కావ్యంలో
తాను తెలుగువాడినని సగర్వంగా
చాటాడు. ఆ శ్లోకం చూడండి-

త్రైలింగాన్వయ మంగళాలయ మహాలక్ష్మీదయాలాలితః
శ్రీమత్పేరమభట్టసూను రనిశం విద్వల్లలాటంతపః
సంతుష్టః కమతాధిపస్య కవితామాకర్ణ్య తద్వర్ణనం
శ్రీమత్పండితరాజ పండితజగన్నాథోవ్యధాసీ దిదం

నేను తెలుగువాడిని. లక్ష్మీకృపాలాలితుడను
శ్రీమంతుడగు పేరు భట్టారకుని కుమారుడను
విద్వల్లలాటంతపుడను, పండితరాయ బిరుదాంకితుడను.
కామరూపాధీశ్వరుని కవిత్వం విని సంతుష్టుడనై
అతని గుణాలను వర్ణిస్తూ నేనీ కావ్యాన్ని రచించాను-
అని భావం.
మన రాయప్రోలు సుబ్బారావు చెప్పినట్లు -
ఏదేశమేగినా, ఎందుకాలిడినా, ఏపీఠమెక్కినా, ఎవ్వరేమనినా
పొగడరా నీతల్లి భూమిభారతిని, నిలుపరా నీజాతినిండుగౌరవము
అవమానమేలరా, అనుమానమెల, భరతపుత్రుండనంచు భక్తి తొబలుక.
- అని దేశభక్తి కలవానిగా ఈ కవిగూడ తనదేశం తన భాషనుగురించి
చాటుకోవడం ఈ తరంవారు మరువకూడదనే విషయాన్ని
ఈ శ్లోకం చెబుతున్నదికదా!

Tuesday, February 6, 2018

వృత్తములు వాటి పేర్లు


వృత్తములు వాటి పేర్లు




సాహితీమిత్రులారా!


మనం పద్యాలలో వృత్తాలను చూస్తున్నాముకదా
వాటి పేర్లు వివరాలను చూద్దామా-

వృత్తముల పేర్లు ఎక్కువభాగం స్త్రీ పరములయినవిగా ఉన్నవి.
ఇవికాక మరికొన్ని పద్య నైసర్గిక ప్రవృత్తి, గతి లయలను
సూచిస్తున్నాయి.

మంద్రాకాంత - మందమైన ఆక్రమణము లేక గతి కలది
ద్రుతవిలంబిత - త్వర, అలస గమనము కలది
వేగవతి, త్వరితగతి - వేగ గమనము గలది
మయూరసారి - నెమలివంటి సుకుమార గతి కలది
రథోద్ధత   - రథమువలె ఉద్ధత గతి కలది.
జలోద్ధత గతి - ప్రవాహమువలె ఉద్ధత గతి కలది
హంసయాన - హంసవంటి మనోజ్ఞ గతి కలది
అశ్వగతి - అశ్వపు నడక గలది
హరిణప్లుత - లేడి దూకుడువంటి గతి గలది
అలసగతి - నెమ్మదైన గతి గలది

ప్రకృతిలోని మార్పులను, పూవులను
గూర్చినవి కొన్ని వున్నాయి -
వసంతతిలక, కుసుమితలతావేల్లిత, మాలా, స్రజ, 
చంచరీక, కుసుమ విచిత్ర, వనమాలిని, జలద, 
అంబురుహ, పాలాశదళ మొదలైనవి.

మొత్తం మీద స్త్రీ నామములు కలవి అధికమైనవి-
మానిని, ప్రియకాంతా, సావిత్రి, మధుమతి, కాంతా, 
సుముఖి, ప్రియంవద, స్రగ్ధర, స్రగ్విణి, మంజుభాషిణి, 
మత్తహాసిని, రుచిర, తన్వీ, సుమంగలి, సువదన, 
చంచలాక్షికా, గౌరీ, అపరాజితా, తనుమధ్యా, చిత్రరేఖ, 
కామదత్తా, పద్మిని, చంద్రలేఖా, చంద్రికా
మొదలైనవి.

Monday, February 5, 2018

భ్రమరగీత


భ్రమరగీత




సాహితీమిత్రులారా!


శాంతిలోంచి అశాంతి
అశాంతిలోనే శాంతిని
అనుభవించగలడు శ్రీశ్రీ

ఈ భ్రమరగీతిని చూడండి-
ఇది "ఖడ్గసృష్టి"నుండి-

గిరగిరగిరాం
భ్రమరం
గిరాం
భ్రమణం
భ్రమం
'భ్రమరణం'
భ్రమణ భ్రమరం
భ్రమర భ్రమణం
గిరగిర గిరాగిరా గిరాం భ్రమణం
రణం మరణం
రణమరణం దారుణహననం
ధిషణానిధనం
వృథామధనం
అది నా చెవిలో కథనం
లోకధనం 
కదనం
కదన కథాకథనం
అది నాయెదలో రణనం
ఝణ ఝణ ఝంఝణ ఝణాఝణా నిక్వణనం
అది నా పయనంలో ప్రథ మారుణ కిరణం
రణ నిస్సహణం
వధా విధా నాచరణం
నాలో లోలోపల భ్రమా భ్రమర సంచరణం
రణద్రణ నిస్సహన ప్రణవం
అది నా హృదయంలో రుథిరజ్వలనం గీతాజననం

(ధిషణానిధనం = మనీష(బుద్ధి)నాశనము
దారుణహననం = దారుణ హత్య
నిస్సహణం = A large double drum.)

Sunday, February 4, 2018

నిత్యానంద ఘోషు


నిత్యానంద ఘోషు




సాహితీమిత్రులారా!

మన తెలుగులో భారతాన్ని
నన్నయ తిక్కన ఎఱ్ఱన(కవిత్రయం)
సంస్కృతం నుండి అనువదించారు
అలాగే నిత్యానందఘోషు బాంగ్లలో
వ్యాసభారతాన్ని 18 పర్వాలుగా
రచించాడు. అయితే దీన్ని
విజయ పాండవ కథ అని పిలుస్తారు.

"విజయ పాండవ కథా అమృతలహరీ
సునిలె అధర్మఖండె పరలోకె తరి
సున సున అరె భాయి హయె ఏకమన
నిత్యానంద ఘోష బలె భారత కథన"
(విజయ పాండవ కథామృతలహరి వింటే అధర్మం
ఖండనదిమవుతుంది. పరలోకం లభిస్తుంది. వినండి
వినండి సోదరులారా ఏకాగ్రచిత్తంతో వినండి.
నిత్యానంద ఘోషు చెబుతున్నాడు.)

నిత్యానందఘోషు అశ్వమేధపర్వం మాత్రం
వ్యాసుని రచననే కాకుండా జైమిని రచనను
కూడ తీసుకొని అనువదించాడు. అతని రచన
సరళమైంది. ఆబాల వృద్ఝుల వరకు అవగతమౌతుంది.
కురుక్షేత్రం రణరంగంలో దుర్యోధనుడి
మృతదేహాన్ని చూచిన గాంధారి అన్న మాటలు చూడండి-

"దేఖ కృష్ణ! మరి ఆఛె రాజా దుర్యోధన,.
సంగేతె నాదెఖి కెన కర్ణదుశ్శాసన?
శకుని సంగెతె కెన నా దేఖి రాజన?
కథాభీష్మ మహాశయ, గాంధార నందన?
ఏకాదశ అక్షౌహినీ యార సంగె జాయ్,
హేన దుర్యోధన రాజా ధులాయ్ లుటాయ్,
సువర్ణేర ఖాటై జారీ సతత శయన,
ధూలాయ్ ధూపర తను హయ్యాఛె ఏఖన."
(చూడు కృష్ణ దుర్యోధనరాజు చచ్చి పడున్నాడు.
దగ్గర కర్ణ దుశ్శాసనులు కనబడరేమీ రాజరాజుతో శకుని లేడేమి
భీష్మమహాశయుడేడీ పదకొండు అక్షోహిణుల సేన వెంట
నడిచే మహారాజు ధూళిలో ఎలా పొర్లాడుతున్నాడో
బంగారు మంచంమీద ఎల్లప్పుడూ శయనించే రాజు ఇప్పుడు
ధూళిధూసర దేహంతో పడున్నాడు)

Saturday, February 3, 2018

శతకవాఙ్మయంలో పాము - 1


శతకవాఙ్మయంలో పాము - 1




సాహితీమిత్రులారా!



మన శతకవాఙ్మయంలో పామునుగురించిన చిత్రణలు
అనేకం వున్నాయి. వాటికి సంబంధించిన గాధలూ అనేకం
వున్నాయి. ఇక్కడ మనం సుమతి శతకకారుడు బద్దెన
కూర్చిన సర్పసంబంధమైన పద్యాలను చూద్దాం-

ఉడుముండదె నూరేండ్లును
బడియుండదె పేర్మి బాము బదినూరేండ్లున్
మడువున కొక్కెర యుండదె
కడునిల పురుషార్థపరుడు కావలె సుమతీ!

ఉడుము నూరేండ్లుంటుంది. పాము వేయేండ్లుంటుది.
మడుగున కొంగ కలకాలం వుంటుంది. వాటివాటి
వయసులను బట్టి ఉదహరిస్తున్నాడు కాని వాటివలన
ప్రయోజనం ఏమిటి - మానవజన్మ ఎత్తినందుకు ఫలంగా
పురుషుడు ధర్మార్థకామమోక్షాలను సాధించాలిగాని-
అంటున్నాడు కవి.

ఎప్పుడూ తప్పులే వెదికే వానిదగ్గర చేసే నౌకరీ ఎలాంటిదంటే
పాము పడగ నీడన నివసించే కప్పవంటిదని పోల్చాడు కవి
ఇక్కడ పామును దొరగానూ, కప్పను నౌకరుగానూ పోల్చాడు.
ఆ పద్యంలో-

ఎప్పుడు తప్పులు వెదకెడు 
నప్పురుషుని కొల్వకూడదది యెట్లన్నన్
సప్పంబు పడగనీడన
కప్పవసించిన విధంబు గదరా సుమతీ!

జీవితంలో తప్పించుకోవటానికి వీలులేని
దుఃఖకరమైన అంశాలను కొన్నింటిని వివరిస్తూ
చెప్పిన పద్యం-

కప్పకు నొరగాలైనను
సప్పమునకు రోగమైన, సతి తులువైనన్
ముప్పున దరిద్రుడైనను
దప్పదు మరి దుఃఖమగుట తథ్యము సుమతీ!

కప్పకు కాలు విరిగినా, పాముకు రోగమైనా,
భార్యగయ్యాళయినా, ముసలితనంలో దరిద్రం
వచ్చినా - దుఃఖము తప్పదట -
నిజమేకదా!

ఇదొక యదార్థపద్యం -

కరణము సాదైయున్నను
కరి మదముడిగినను బాము కరవకయున్నన్
ధర తేలు మీటకున్నను
గరమరుదుగ లెక్కగొనరు గదరా సుమతీ!

బాధకలిగింరలేని కరణాన్ని, మదములేని ఏనుగును,
కరవకుండా ఉన్న పామును, కుట్టని తేలును
లోకంలో ఎవర లక్ష్యపెడతారు - అంటే
లెక్కచేయరనిభావం.



Friday, February 2, 2018

సుశీలమ దెవ్వనియందు శోభిలున్


సుశీలమ దెవ్వనియందు శోభిలున్




సాహితీమిత్రులారా!


ఈ పద్యం చూడండి-
జనసమ్మతమైన సుశీలము ఎవరియందు ఉంటుందో
వానికి ఏవి సాధ్యమౌతాయో కవి వివరిస్తున్నాడు.
ఇది ఏనుగు లక్ష్మణకవి కృత భర్తృహరి నీతిశతకంలోనిది.

అతనికి వార్ధి కుల్య, నగ్ని జలం బగు, మేరుశైల మం 
చితశిలలీల నుండు, మదసింహము జింక తెఱంగుఁ దాల్చుఁ, గో
పితఫణి పూలదండ యగు, భీష్మవిషంబు సుధారసం బగున్
క్షితి జనసమ్మతంబగు సుశీల మదెవ్వనియందు శోభిలున్

ఎవనిలో మంచి స్వభావం శోభిస్తూ ఉంటుందో
వానికి సముద్రం ఒక చిన్న కాలువలాగా,
నిప్పు నీటిలాగా, మేరుపర్వతం చిన్న రాయిలాగా,
మదించిన సింహం లేడిలాగా, కోపించిన సర్పం
పూలదండలాగా, భయంకరమైన విషం అమృతంలాగా
ఔతాయి - అని భావం.

Thursday, February 1, 2018

200 సంవత్సరాలు పట్టిన శరత్కాల వర్ణన


200 సంవత్సరాలు పట్టిన శరత్కాల వర్ణన




సాహితీమిత్రులారా!


నన్నయ భారతం అరణ్యపర్వంలో
శరదృతు వర్ణన ప్రారంభించాడు.
కాని అదిపూర్తి కాకుండగానే
భారతం అరణ్యపర్వం నిలిచిపోయింది.
అక్కడికి చేరిన పద్యం లేదా నన్నయగారి
చివరి పద్యాలు ఈ వర్ణనే చూద్దాం-

భూసతికిం దివంబునకుఁ బొల్వెసఁగంగ శరత్సమాగమం
బాసకల ప్రమోదకర మై విలసిల్లె మహర్షిమండలో
పాసిత రాజహంస గతి భాతి ప్రసన్న సరస్వతీక మ
బ్జాసనశోభితం బగుచు నబ్జజుయానముతో సమానమై
(శ్రీమదాంధ్రమహాభారతము - అరణ్య - 4-140)

సర్వజనులకు సంతోషాన్ని కలిగిస్తూ శకత్తు భూదేవికీ స్వర్గానికీ
అందం చిందిస్తూ విలసిల్లింది. శరత్తు,  మహర్షుల సమూహంచేత
ఆరాధించబడిన రాజహంసల గమనాన్ని స్ఫురింపచేసింది.
స్వచ్ఛమైన సరస్వతితో కూడిన బ్రహ్మదేవుడితో, బ్రహ్మవాహనమైన
రాజహంసతో సమానమై ఒప్పారింది.

శారదరాత్రు లుజ్జ్వలలసత్తరతారకహారపంక్తులం
జారుతరంబు లయ్యె వికసన్నవ కైరవ గంధబంధురో
దారసమీర సౌరభము తాల్చి సుధాంశువికీర్యమాణ క
కర్పూరపరాగపాండురుచిపూరము లంబరపూరితంబు లై

అవి శరత్కాలంలోని రాత్రులు. మిక్కిలి ప్రకాశమానాలైన నక్షత్ర
మాలికలతో కూడి వికసించిన క్రొంగొత్త తెల్లకలువల దట్టమైన
సుగంధంతో కూడిన గొప్పగాలి యొక్క పరిమళాన్ని వహించాయి,
అంతటా వెదజల్లబడిన కప్పురపు పుప్పొడివలె ఆకసాన్ని ఆవరించిన
చంద్రుడి వెన్నెలవెల్లువలు కలిగి ఆకాశాన్ని నిండుకొని మిక్కిలి
సొగసుగా ఉన్నాయి.

ఈ పద్యంతో నన్నయ ఆగిపోయాడు తరువాత
200 సంవత్సరాలకుగాని ఎఱ్ఱాప్రెగ్గడ ఈ మిగిలిన
దాన్ని పూర్తి చేయడానికి పూనుకొనలేదు కావున
ఈ వర్ణననకు 200 సంవత్సరాలు పట్టిందనవచ్చు.

స్ఫురదరుణాంశురాగరుచిఁబొంపిరివోయి నిరస్తనీరదా
వరణము లై దళత్కమలవైభవజృంభణ ముల్లసిల్ల ను
ద్ధురతరహంససారసమధువ్రతనిస్వనముల్ సెలంగఁగాఁ
గరము లెలింగె వాసరముఖంబులు శారదవేళఁ జూడఁగన్

శరత్కాలంలో సూర్యోదయ సమయాలు కనులపండువుగా శోభిల్లాయి.
అప్పుడు మబ్బలు క్రమ్మటాలు తొలగిపోయాయి, బాలభానుడి
అరుణకిరణాలు విస్తరించాయి. పద్మాలు వికసించి, శోభాయమానంగా
వెలుగొందాయి. హంసలు బెగ్గురుపిట్టలు, తుమ్మెదలు చేసే కలరవాలు
వెల్లివిరిశాయి.

దానాంభఃపటలంబునం బృథుపయోధారావళిం దాల్చి గ
ర్జానిర్ఘోషము బృంహితచ్ఛలనఁ బ్రచ్ఛాదించి ప్రావృట్పయో
దానీకంబు శరద్భయంబున నిగూఢాకారతన్ డిగ్గె నాఁ
గా నొప్పారె మదోత్కటద్విరదసంఘంబుల్ వనాంతంబునన్

అడవిలో మదించిన ఏనుగుల గుంపులు వులసిల్లాయి.
శరత్కాలానికి భయపడి, వానాకాలంలోని మబ్బుల
గుంపులు మారువేషాలలో భూమికి దిగివచ్చాయా
అన్నట్లు అవి కనిపించాయి. మదించిన ఏనుగులు కాబట్టి
వాటికి మదజలం స్రవించటం కద్దు. అవి మబ్బులకుండే
నీటిజల్లులో అన్నట్లున్నాయి. అట్లే ఏనుగులు చేసే
బృంహిత ధ్వనులు మేఘాలగర్జనలో అన్నట్లున్నాయి.

కలనీలకంఠకోలా
హలలీలలు సెలఁగె, రాజహంసకులంబుల్
విలసించె, సప్తపర్ణా
వలి విగళిత కుసుమ కుటజ వాటిక లడరన్

నెమళ్ళ కలరావాలతో కూడిన ఆటలు విలసిల్లాయి.
అంటే నెమళులు అవ్యక్తమధురాలైన ధ్వనులు చేస్తూ
నృత్యం చేశాయి. రాజహంసలగుంపులు శోభిల్లాయి.
ఏడాకుల అరటి చెట్లు గుంపులు మరియు పూలురాలిన
కొండమల్లెల పొదలు విలసిల్లాయి.

అతి గాంభీర్యవిభూతి నేకచుళుకాహంకారనిశ్శేషశో
షితపాథోధిపయస్కుఁడైన ముని దోఁచెం బుణ్యతేజోమయా
కృతి నయ్యామ్యదిగంతవీథిఁ బ్రకటక్రీడాకళాగర్వ గ
ర్జితమండూకకళంకితాంబుశుచితాసిద్ధిప్రదాచార్యుఁడై

శరత్కాలంలో ఆకసాన దక్షిణదిశలో అస్త్యనక్షత్రం కనిపించింది.
ఆ అగస్త్యుడు మిక్కుటమైన నిండు వ్యక్తిత్వంగల మహర్షి. ఆయన
సమస్త సముద్రజలాన్ని తన దోసిలిపట్టి ఒక్కచుక్కకూడా
మిగలకుండా త్రాగేశాడు. అంతవరకు బెకబెకమనే సవ్వడి చేస్తూ
ఆడుకునే కప్పలవలన బురదగా చేయబడిన నీళ్ళకు నిర్మలత్వాన్ని
ప్రసాదించే గురువు ఆ అగస్త్యుడు.

విశదశారదాంబుద పరివేష్టనమునఁ
బొలుచు గగనంబు ప్రతిబింబములొయనంగ
వికచకాశవనీ పరివేష్టనమున
నతిశయిల్లె నిర్మలకమలాకరములు

తెల్లని శరత్కాల మేఘాలు చుట్టుముట్టి ఉన్న ఆకసానికి ప్రిరూపాలో
అన్నట్లుతెల్లని పూలు పూచిన రెల్లుమొక్కలచేత చుట్టుకొనబడిన
నిర్మలసరస్సులు శోభిల్లాయి.

ఈ విధంగా సాగింది ఎఱ్ఱాప్రెగ్గడగారి వర్ణన.